Ví dụ: Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Chào các em, đến với Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp môn Công nghệ lớp 11. Đây là chương rất quan trọng, giúp các em hệ thống lại toàn bộ kiến thức của hai khối cơ bản: Cơ khí và Động cơ đốt trong. Trong bài học hôm nay, chúng ta sẽ đi vào một ví dụ tổng hợp để ôn tập cách phân tích một hệ thống kỹ thuật cơ bản, từ đó củng cố các khái niệm nền tảng cho kỳ thi tốt nghiệp sắp tới.

Lý thuyết trọng tâm

Trước khi xem ví dụ, các em cần nhớ lại một số nội dung chính:

• Vật liệu cơ khí: Phân biệt vật liệu kim loại (thép, gang) và phi kim loại (nhựa, cao su).
• Cơ cấu truyền và biến đổi chuyển động: Cơ cấu tay quay – thanh lắc, bánh răng – thanh răng, trục vít – bánh vít.
• Động cơ đốt trong: Nguyên lý làm việc của động cơ 4 kỳ (hút – nén – nổ – xả).
• Hệ thống bôi trơn và làm mát: Vai trò và các bộ phận chính.

Ví dụ minh họa từng bước

Đề bài: Cho hệ thống gồm: Động cơ xăng 4 kỳ, 1 xi-lanh, được dùng để dẫn động một máy bơm nước mini thông qua cơ cấu tay quay – thanh lắc. Hãy phân tích các bước hoạt động và chỉ ra vai trò của các bộ phận.

Bước 1: Phân tích cấu tạo chính

Hệ thống gồm ba phần chính:

1. Nguồn động lực: Động cơ xăng 4 kỳ.
2. Bộ phận truyền động: Cơ cấu tay quay – thanh lắc (gồm tay quay, thanh truyền, con trượt hoặc thanh lắc kiểu bập bênh).
3. Máy công tác: Máy bơm nước mini (piston bơm).

Bước 2: Diễn giải quy trình hoạt động

Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay. Chuyển động quay này được truyền đến tay quay của cơ cấu. Qua thanh truyền, chuyển động quay biến thành chuyển động lắc (tịnh tiến qua lại) của thanh lắc nối với piston bơm. Nhờ đó, máy bơm thực hiện việc hút và đẩy nước.

Trong động cơ xăng 4 kỳ, một chu trình bao gồm:

• Kỳ 1 (Hút): Piston đi xuống, hút hỗn hợp xăng – không khí vào xi-lanh.
• Kỳ 2 (Nén): Piston đi lên, nén hỗn hợp. Cuối kỳ, bugi đánh lửa.
• Kỳ 3 (Nổ): Nhiên liệu cháy giãn nở, đẩy piston xuống – đây là kỳ sinh công. Công được truyền ra ngoài.
• Kỳ 4 (Xả): Piston đi lên, đẩy khí thải ra ngoài.

Như vậy, cứ hai vòng quay của trục khuỷu thì động cơ thực hiện một chu trình và sinh công một lần. Công đó tiếp tục truyền qua cơ cấu tay quay – thanh lắc để dẫn động máy bơm.

Bước 3: Xác định vai trò của các hệ thống phụ trợ

• Hệ thống bôi trơn: Dùng dầu nhớt bôi trơn các bề mặt ma sát như trục khuỷu, thanh truyền, piston – giúp giảm mài mòn và thoát nhiệt.
• Hệ thống làm mát: Dùng nước hoặc không khí để giải nhiệt cho động cơ, tránh quá nóng.
• Hệ thống nhiên liệu: Cung cấp xăng và không khí đúng tỉ lệ.

Ghi nhớ

Khi ôn tập dạng bài này, các em cần nắm chắc:

1. Chu trình động cơ 4 kỳ: Hút – Nén – Nổ – Xả. Chỉ có kỳ nổ mới sinh công.
2. Nguyên lý biến đổi chuyển động: Từ quay của trục khuỷu thành tịnh tiến của piston nhờ cơ cấu tay quay – thanh truyền. Ngược lại, nếu dùng cơ cấu tay quay – thanh lắc, có thể biến quay thành lắc.
3. Bảo dưỡng: Kiểm tra dầu nhớt, nước làm mát và vệ sinh bugi định kỳ.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự thực hành với yêu cầu sau:

1. Vẽ sơ đồ khối mô tả chu trình hoạt động của hệ thống gồm: Động cơ xăng 4 kỳ → bộ ly hợp → hộp số → bánh xe.
2. Giải thích tại sao cần có khe hở nhiệt giữa xupap và cò mổ (hoặc đũa đẩy) trong động cơ.
3. Kể tên 3 chi tiết chính trong hệ thống bôi trơn cưỡng bức và nêu chức năng của từng chi tiết.

Chúc các em ôn tập tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệp!