Ví dụ: Chương 3: Môi trường và tài nguyên

Bài 3: Môi trường và tài nguyên

1. Giới thiệu

Các em thân mến, hằng ngày chúng ta đang sống trong một không gian bao quanh bởi đất, nước, không khí, cây cối, động vật và rất nhiều thứ khác. Tất cả những điều đó tạo nên môi trường sống của chúng ta. Trong môi trường ấy có những thứ tự nhiên mà con người có thể sử dụng được gọi là tài nguyên. Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về hai khái niệm này thông qua các ví dụ cụ thể.

2. Lý thuyết

a. Môi trường là gì?

Môi trường là tất cả những gì tồn tại xung quanh con người và có ảnh hưởng đến sự sống, sự phát triển của con người và các sinh vật. Môi trường bao gồm:

• Môi trường tự nhiên: đất, nước, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, động thực vật, vi sinh vật,...
• Môi trường xã hội: làng xóm, thành phố, trường học, đường xá, các mối quan hệ giữa con người với nhau.

b. Tài nguyên là gì?

Tài nguyên là tất cả những vật chất, năng lượng có trong tự nhiên mà con người có thể khai thác và sử dụng phục vụ cho cuộc sống. Tài nguyên thường được chia thành:

• Tài nguyên tái tạo: nước, gió, ánh sáng mặt trời, sinh vật,...
• Tài nguyên không tái tạo: than đá, dầu mỏ, khí đốt, khoáng sản,...

3. Ví dụ minh họa từng bước

Ví dụ 1: Nhận biết môi trường trong khu vườn

Bước 1: Quan sát khu vườn nhà em.

Bước 2: Liệt kê các thành phần có trong khu vườn.

• Đất (nâu, tơi xốp).
• Cây cối (cây cam, cây bưởi, bụi hoa hồng).
• Con vật (chim, bướm, giun đất).
• Nước (ao nhỏ tưới cây).
• Không khí (em hít thở thấy mát).
• Ánh sáng (mặt trời chiếu xuống).

Bước 3: Kết luận: Tất cả những thành phần trên hợp lại tạo thành môi trường sống cho cây cối, chim chóc và con người trong khu vườn.

Ví dụ 2: Xác định tài nguyên từ môi trường biển

Bước 1: Nghĩ đến vùng biển Việt Nam.

Bước 2: Xác định các thứ con người có thể lấy từ biển để dùng.

• Nước biển: có thể làm muối (tài nguyên nước).
• Cá, tôm, cua: làm thực phẩm (tài nguyên sinh vật).
• Dầu mỏ dưới đáy biển: làm xăng, nhựa (tài nguyên không tái tạo).
• Gió biển: chạy tua-bin điện gió (tài nguyên năng lượng).

Bước 3: Kết luận: Tài nguyên là những thứ quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Nếu khai thác quá mức (ví dụ: đánh bắt cá bằng thuốc nổ), tài nguyên sẽ cạn kiệt.

Ví dụ 3: Phân biệt môi trường và tài nguyên qua rừng

Bước 1: Hình dung một khu rừng nhiệt đới.

Bước 2: Liệt kê các yếu tố.

• Môi trường: cây cối, suối nước, không khí trong lành, tiếng chim hót, bầu trời xanh.
• Tài nguyên: gỗ để làm bàn ghế, cây thuốc quý để chữa bệnh, nước suối để uống, không khí sạch để thở.

Bước 3: Kết luận: Môi trường là không gian sống, còn tài nguyên là những vật chất trong không gian đó mà con người có thể sử dụng. Môi trường có thể có nhiều tài nguyên, nhưng nếu môi trường bị ô nhiễm (ví dụ: chặt phá rừng bừa bãi) thì tài nguyên cũng sẽ bị mất.

4. Ghi nhớ

• Môi trường là toàn bộ không gian xung quanh chúng ta, bao gồm tự nhiên và xã hội.
• Tài nguyên là những gì có trong môi trường mà con người có thể khai thác, sử dụng.
• Tài nguyên tái tạo có thể phục hồi được nếu sử dụng hợp lý (ví dụ: nước, gió).
• Tài nguyên không tái tạo sẽ cạn kiệt sau khi khai thác (ví dụ: than, dầu mỏ).
• Chúng ta cần bảo vệ môi trường để giữ gìn nguồn tài nguyên cho thế hệ sau.

5. Bài tập gợi ý

1. Bài tập 1: Hãy kể tên 5 thành phần thuộc môi trường tự nhiên và 5 thành phần thuộc môi trường xã hội mà em biết.
2. Bài tập 2: Em hãy lấy một ví dụ về một vật dụng trong nhà (ví dụ: cái bàn gỗ, cái chén sứ) và cho biết tài nguyên nào đã được dùng để tạo ra nó.
3. Bài tập 3: Quan sát khu phố hoặc thôn xóm của em. Hãy chỉ ra một số hành động đang làm tốt việc bảo vệ môi trường và một số hành động có thể gây ô nhiễm môi trường.
4. Bài tập 4: Nếu một dòng sông bị ô nhiễm nặng nề, những tài nguyên nào sẽ bị mất đi? Em hãy kể ít nhất 3 tài nguyên.