Ví dụ: Luyện tập: Mỹ thuật Việt Nam

Giới thiệu bài học

Chào các em, trong chương 3 vừa qua, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về những nét đặc sắc của mỹ thuật Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử. Hôm nay, chúng ta sẽ bước vào tiết Luyện tập. Đây là cơ hội để các em vận dụng những kiến thức đã học vào thực hành vẽ hoặc nặn một tác phẩm mang đậm hồn dân tộc. Không chỉ đơn thuần là làm theo hướng dẫn, các em sẽ được hóa thân thành một người nghệ sĩ dân gian, thể hiện sự sáng tạo của riêng mình.

Lý thuyết nhắc lại: Các mảng mỹ thuật Việt Nam tiêu biểu

Trước khi bắt tay vào luyện tập, chúng ta cùng ôn lại một vài điểm chính:

• Mỹ thuật thời kỳ cổ đại: Hình khắc trên mặt trống đồng (hoa văn hình người, chim muông, nhà sàn).
• Mỹ thuật thời Lý - Trần: Hình tượng Rồng (Rồng thời Lý mềm mại, uốn khúc lượn sóng; Rồng thời Trần mập mạp, khỏe khoắn).
• Tranh dân gian: Nghệ thuật in từ bản khắc gỗ, các dòng tranh nổi tiếng: Đông Hồ (Lợn, Gà, Đám cưới chuột), Hàng Trống (Phật bà, Bà Triệu).
• Điêu khắc thời Nguyễn: Chạm khắc tinh xảo, trang trí đình chùa, cung điện.

Ví dụ minh họa từng bước: Vẽ một bức tranh dân gian cách điệu

Hôm nay, chúng ta sẽ luyện tập bằng cách vẽ lại và cách điệu một con vật trong tranh dân gian Đông Hồ. Các em sẽ tự chọn con vật: Lợn, Gà, Chuột hoặc Trâu. Ở đây, cô sẽ hướng dẫn vẽ con Gà trống vì nó có nhiều chi tiết thú vị.

Bước 1: Chuẩn bị và quan sát

Các em cần: giấy vẽ A4, bút chì, tẩy, màu sáp hoặc màu nước (tùy chọn). Hãy nhìn vào hình ảnh một bức tranh Đông Hồ "Gà trống". Các em thấy gì? Đầu tròn, mình hơi bầu, đuôi cong và xòe rộng. Màu sắc tươi tắn: đỏ, vàng, xanh.

Bước 2: Phác họa bố cục bằng bút chì

• Vẽ thân chính: Vẽ một hình oval hơi nghiêng để làm thân gà.
• Vẽ đầu và cổ: Phía trên bên trái hình oval, vẽ một hình tròn nhỏ làm đầu. Nối đầu với thân bằng hai đường cong tạo thành cổ.
• Vẽ mỏ và mào: Mỏ nhọn, ngắn. Mào đỏ là một đường lượn sóng hình chữ S ở trên đỉnh đầu.
• Vẽ chân và đuôi: Chân vẽ hai đường thẳng song song, có ngón chân. Đuôi vẽ thành nhiều tua dài, cong vút lên phía sau.

Lưu ý: Ở bước này, mọi thứ chỉ là phác thảo, nét vẽ nhẹ nhàng. Đừng lo lắng nếu chưa đẹp, các em có thể tẩy xóa thoải mái.

Bước 3: Thêm các chi tiết trang trí (cách điệu)

Đây là phần quan trọng để tác phẩm mang đậm chất dân gian.

• Trên mình gà: Không để trơn, các em vẽ thêm các họa tiết nhỏ như: vảy cá, chấm tròn, lá cây hoặc sóng nước. Đây là cách mà các nghệ nhân Đông Hồ thường làm để con vật thêm sống động.
• Trên đuôi: Vẽ thêm các đường gân song song bên trong các tua đuôi.
• Trên cánh: Vẽ một vòng cung lớn ở hông gà, bên trong chia thành các ô nhỏ để lát màu sau.
• Khung cảnh phụ: Xung quanh con gà, có thể vẽ thêm vài bông hoa cúc hoặc đám mây, mặt trời cách điệu.

Bước 4: Tô màu

Hãy nhớ tinh thần của tranh dân gian: màu sắc tươi sáng, rực rỡ và có sự tương phản.

• Màu đỏ tươi: Tô mào, mỏ, chân.
• Màu vàng đậm: Tô thân chính.
• Màu xanh lam hoặc xanh lục: Tô cánh, đuôi, và các họa tiết trang trí.
• Màu đen (hoặc nâu đen): Tô viền các chi tiết, làm nổi bật hình khối. Viền dày và chắc tay sẽ tạo cảm giác khỏe khoắn như tranh in.

Các em tô màu thật kín, đều tay. Nếu dùng màu nước, nhớ để lớp màu trước khô hẳn rồi hãy tô lớp tiếp theo.

Bước 5: Hoàn thiện và kiểm tra

Sau khi tô xong, hãy lùi ra xa và nhìn tổng thể. Các em thấy con gà của mình có "ra dáng" một tác phẩm dân gian chưa? Nếu thấy thiếu điểm nhấn, hãy dùng bút dạ đen hoặc chì đậm để nhấn lại các đường viền. Cuối cùng, các em nhớ ký tên và ghi ngày tháng vào góc dưới bức tranh.

Ghi nhớ

1. Luyện tập là cơ hội để biến kiến thức thành sản phẩm của riêng mình.

2. Bí quyết thành công:

1. Quan sát kỹ đối tượng hoặc hình ảnh tham khảo.
2. Phác thảo nhẹ nhàng trước khi vẽ đậm.
3. Đừng ngại thêm các họa tiết trang trí, đó là nét riêng của con vật trong tranh dân gian.
4. Màu sắc phải hài hòa nhưng có tính tương phản (đỏ - xanh; vàng - đen).

3. Tác phẩm dân gian không yêu cầu sự chính xác tuyệt đối về giải phẫu, mà cần cái hồn, sự vui tươi và bố cục chặt chẽ.

Bài tập gợi ý

Các em hãy thực hiện một trong hai yêu cầu sau để củng cố bài học:

• Bài tập 1: Vẽ một bức tranh dân gian con vật (Lợn, Gà, Trâu hoặc Chuột) theo đúng các bước đã học ở trên. Chú ý đến việc cách điệu các họa tiết trang trí trên thân con vật.
• Bài tập 2 (Dành cho bạn muốn thử sức khó hơn): Hãy nặn một con vật mộc mạc bằng đất nặn, lấy cảm hứng từ tượng con giống trong các đình làng cổ (con nghê, con sư tử đá, hoặc con trâu). Nhấn mạnh vào khối tròn và các đường khắc chìm để tạo họa tiết.

Chúc các em có một buổi luyện tập thật vui và sáng tạo! Hãy nhớ mang sản phẩm lên lớp để chúng ta cùng chia sẻ và góp ý cho nhau nhé.