Ví dụ: Luyện tập: Văn bản biểu cảm

Giới thiệu bài học

Các em học sinh thân mến! Trong chương trình Ngữ văn lớp 7, chúng ta đã cùng nhau khám phá thế giới của văn bản biểu cảm – một loại văn bản giúp bộc lộ cảm xúc, tình cảm của con người trước sự vật, hiện tượng trong cuộc sống. Để viết được một bài văn biểu cảm hay, chúng ta cần có sự luyện tập thường xuyên và nắm vững các bước cơ bản. Bài học hôm nay sẽ giúp các em thực hành từng bước một cách rõ ràng, dễ hiểu qua những ví dụ cụ thể. Hãy cùng bắt đầu nhé!

Lý thuyết trọng tâm

Văn bản biểu cảm là văn bản thể hiện cảm xúc, tình cảm của người viết đối với một đối tượng nào đó (có thể là người, con vật, cây cối, đồ vật, hay một kỉ niệm...). Để viết một văn bản biểu cảm, các em cần thực hiện theo 4 bước chính:

1. Bước 1: Xác định đối tượng và mục đích biểu cảm. Hãy chọn một đối tượng gần gũi, gợi nhiều cảm xúc (ví dụ: cây bàng già, chú mèo tam thể, chiếc cặp sách cũ...). Mục đích là gì? Để bày tỏ tình yêu thương, nỗi nhớ, hay sự trân trọng?
2. Bước 2: Quan sát và liên tưởng, tưởng tượng. Nhìn kỹ đối tượng: hình dáng, màu sắc, âm thanh... hãy để trí tưởng tượng bay xa, liên hệ với những kỉ niệm, cảm xúc của bản thân.
3. Bước 3: Xây dựng dàn ý. Sắp xếp các ý mình vừa có theo một trình tự hợp lý: mở bài, thân bài, kết bài.
4. Bước 4: Viết bài và chỉnh sửa. Dùng ngôn từ giàu hình ảnh, cảm xúc để viết thành bài hoàn chỉnh, sau đó đọc lại và sửa lỗi.

Ví dụ minh họa từng bước

Để các em dễ hình dung, chúng ta sẽ cùng thực hành với đề bài: "Hãy viết đoạn văn biểu cảm về cây bàng ở sân trường."

Bước 1: Xác định đối tượng và mục đích

- Đối tượng: Cây bàng sân trường.
- Mục đích: Bày tỏ tình cảm yêu mến, gắn bó với cây bàng – người bạn thầm lặng qua bao mùa học trò. Muốn thể hiện sự trân trọng vì cây đã che mát, gắn với biết bao kỉ niệm.

Bước 2: Quan sát và liên tưởng

Các em hãy hình dung và ghi lại những điều mình thấy, mình nhớ về cây bàng:

• Hình dáng: Thân cây to, vỏ sần sùi, cành lá xum xuê che rợp cả một góc sân. Mỗi mùa, cây lại khoác một chiếc áo khác: mùa xuân lá non xanh mướt, mùa hạ lá xanh đậm, mùa thu lá vàng rực, mùa đông cây trụi lá, chỉ còn những cành khẳng khiu.
• Cảm xúc: Nhớ những buổi trưa hè nắng gắt, em và các bạn ngồi dưới gốc cây mát rượi. Nhớ những chiếc lá bàng rơi lả tả trên sân, nhặt ép vào vở làm kỷ niệm. Những quả bàng chín thơm lừng.
• Liên tưởng: Cây bàng như người bạn già, chứng kiến bao thế hệ học trò, chứng kiến những trò chơi, tiếng cười...

Bước 3: Xây dựng dàn ý

Dựa vào những điều vừa quan sát, em hãy sắp xếp thành dàn ý cho đoạn văn:

• Mở đoạn: Giới thiệu cây bàng (một người bạn thân thuộc của tuổi học trò).
• Thân đoạn:
  • Tả sơ qua hình dáng, màu sắc theo thời gian (mùa hè, mùa đông...).
  • Kỉ niệm gắn bó với cây: ngồi dưới gốc, nhặt lá, chơi trò chơi.
  • Cảm nghĩ: cây như một người bạn thầm lặng, chở che.
• Kết đoạn: Khẳng định tình cảm lưu luyến, biết ơn của em dành cho cây bàng.

Bước 4: Viết bài và chỉnh sửa

Sau khi có dàn ý, em hãy viết thành đoạn văn trọn vẹn. Đây là một đoạn văn mẫu:

Em còn nhớ mãi hình ảnh cây bàng già ở sân trường. Thân cây to đến nỗi hai đứa chúng em ôm không xuể, vỏ cây sần sùi, rêu phong theo năm tháng. Nhờ có tán lá rộng mà những ngày hè nắng gắt, chúng em vẫn có bóng mát để vui đùa, đọc sách. Nhìn những chiếc lá bàng đỏ ối vàng ối rơi lả tả trên sân, em lại nhớ những buổi học cuối năm, cả lớp nhặt lá ép vào trang vở làm kỷ niệm. Cây bàng giống như một người bạn già, lặng lẽ dõi theo từng thế hệ học sinh. Em yêu quý cây bàng lắm! Sau này dù có đi xa, em vẫn sẽ nhớ mãi góc sân này.

Sau khi viết xong, em hãy đọc lại để sửa lỗi chính tả, dùng từ, xem câu văn đã thể hiện được cảm xúc chưa.

Ghi nhớ

Khi viết văn bản biểu cảm, các em cần nhớ:

• Chọn đối tượng gần gũi, yêu thích.
• Kết hợp quan sát với liên tưởng, hồi tưởng để câu văn giàu cảm xúc.
• Sắp xếp ý rõ ràng: giới thiệu – kể/tả gắn kỉ niệm – bộc lộ cảm xúc.
• Dùng từ ngữ gợi tả, gợi cảm và lồng ghép cảm xúc thật của mình.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập thêm với đề bài sau nhé:

Bài tập: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 8-10 câu) biểu cảm về một đồ vật gần gũi với em (chiếc bút mới, chiếc đồng hồ báo thức, hay chiếc cặp sách cũ...). Hãy thực hiện theo 4 bước mà chúng ta đã học.

Gợi ý: Em có thể chọn chiếc đèn bàn học. Hãy tả hình dáng: chụp đèn tròn, thân đèn màu xanh, ánh sáng dịu dàng. Liên tưởng đến những đêm mùa đông miệt mài học bài, chiếc đèn như người bạn đồng hành thầm lặng. Kết thúc bằng lời hứa giữ gìn và trân trọng nó.