Ví dụ: Luyện tập: Lập trình Python cơ bản

Bài học: Luyện tập Lập trình Python cơ bản

Giới thiệu

Trong bài học này, chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập các kiến thức cơ bản về lập trình Python đã học ở các bài trước. Thông qua các ví dụ minh họa từng bước, các em sẽ hiểu rõ hơn cách sử dụng biến, kiểu dữ liệu, câu lệnh điều kiện và vòng lặp trong Python. Mục tiêu là giúp các em tự tin hơn khi viết những chương trình đơn giản.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi đi vào ví dụ, chúng ta ôn lại một số khái niệm quan trọng:

• Biến: Là tên dùng để lưu trữ dữ liệu. Ví dụ: ten = "An", so_luong = 5.
• Kiểu dữ liệu: Python có các kiểu cơ bản như int (số nguyên), float (số thực), str (chuỗi ký tự), bool (đúng/sai).
• Câu lệnh điều kiện: Dùng if, elif, else để kiểm tra điều kiện.
• Vòng lặp: Dùng for hoặc while để lặp lại một khối lệnh.
• Hàm print(): Dùng để in kết quả ra màn hình.
• Hàm input(): Dùng để nhập dữ liệu từ bàn phím (luôn trả về kiểu chuỗi).

Ví dụ minh họa từng bước

Ví dụ 1: Tính tổng hai số và kiểm tra số chẵn lẻ

Yêu cầu: Viết chương trình nhập hai số nguyên từ bàn phím, tính tổng và in ra tổng. Sau đó, kiểm tra xem tổng có phải là số chẵn hay lẻ.

Các bước thực hiện:

1. Bước 1: Nhập số thứ nhất và chuyển sang kiểu số nguyên.
   so_thu_nhat = int(input("Nhập số thứ nhất: "))
2. Bước 2: Nhập số thứ hai và chuyển sang kiểu số nguyên.
   so_thu_hai = int(input("Nhập số thứ hai: "))
3. Bước 3: Tính tổng.
   tong = so_thu_nhat + so_thu_hai
4. Bước 4: In ra kết quả tổng.
   print("Tổng hai số là:", tong)
5. Bước 5: Kiểm tra tổng có chia hết cho 2 hay không.
   if tong % 2 == 0:
       print("Tổng là số chẵn")
   else:
       print("Tổng là số lẻ")

Giải thích: Toán tử % (chia lấy dư) giúp kiểm tra tính chẵn lẻ. Nếu tong % 2 == 0 nghĩa là tổng chia hết cho 2, đó là số chẵn.

Ví dụ 2: In bảng cửu chương của một số

Yêu cầu: Viết chương trình yêu cầu người dùng nhập một số nguyên từ 1 đến 9, sau đó in ra bảng cửu chương của số đó (từ 1 đến 10).

Các bước thực hiện:

1. Bước 1: Nhập số và chuyển sang kiểu số nguyên.
   so = int(input("Nhập một số từ 1 đến 9: "))
2. Bước 2: Sử dụng vòng lặp for với range(1, 11) để lặp từ 1 đến 10.
   for i in range(1, 11):
3. Bước 3: Trong vòng lặp, tính tích và in kết quả.
       tich = so * i
       print(so, "x", i, "=", tich)

Giải thích: Vòng lặp for i in range(1, 11) sẽ chạy 10 lần, mỗi lần i nhận một giá trị từ 1 đến 10. Nhờ đó, chúng ta tính và in lần lượt các phép nhân.

Ví dụ 3: Đoán số (kết hợp điều kiện và vòng lặp)

Yêu cầu: Viết chương trình tạo một số bí mật (ví dụ: 7). Người dùng đoán số, chương trình báo "Đúng rồi!" nếu đoán đúng, hoặc "Sai rồi, thử lại!" nếu đoán sai. Lặp lại cho đến khi đoán đúng.

Các bước thực hiện:

1. Bước 1: Gán số bí mật.
   so_bi_mat = 7
2. Bước 2: Sử dụng vòng lặp while với điều kiện luôn đúng (True).
   while True:
3. Bước 3: Trong vòng lặp, yêu cầu người dùng nhập số dự đoán.
       du_doan = int(input("Đoán số (1-10): "))
4. Bước 4: Kiểm tra nếu dự đoán đúng thì in thông báo và thoát vòng lặp.
       if du_doan == so_bi_mat:
           print("Đúng rồi!")
           break
5. Bước 5: Nếu sai, in thông báo và tiếp tục vòng lặp.
       else:
           print("Sai rồi, thử lại!")

Giải thích: Lệnh break dùng để thoát khỏi vòng lặp khi điều kiện thỏa mãn. Nếu không có break, vòng lặp sẽ chạy mãi mãi vì điều kiện while True luôn đúng.

Ghi nhớ

• Luôn nhớ chuyển đổi kiểu dữ liệu khi nhập từ bàn phím bằng int() hoặc float().
• Vòng lặp for thường dùng khi biết trước số lần lặp; vòng lặp while dùng khi cần lặp đến khi điều kiện thay đổi.
• Câu lệnh if giúp chương trình đưa ra quyết định dựa trên điều kiện.
• Khi viết chương trình, hãy chạy thử từng bước để phát hiện lỗi và sửa chữa.

Bài tập gợi ý

1. Viết chương trình nhập một số nguyên từ bàn phím. Nếu số đó lớn hơn 10, in ra "Số lớn hơn 10", ngược lại in ra "Số nhỏ hơn hoặc bằng 10".
2. Viết chương trình tính tổng các số từ 1 đến N (N do người dùng nhập vào).
3. Viết chương trình nhập tên và điểm trung bình của một học sinh. Nếu điểm >= 5.0, in ra "Chúc mừng [tên]! Bạn đã đỗ.", ngược lại in ra "[tên] ơi, cần cố gắng hơn nhé!" (Thay [tên] bằng tên thực tế).
4. Viết chương trình in ra các số chẵn từ 1 đến 20.
5. (Nâng cao) Viết chương trình tạo một số ngẫu nhiên từ 1 đến 100 (dùng import random và random.randint(1, 100)). Người dùng đoán số, chương trình báo "Quá lớn", "Quá nhỏ" hoặc "Chính xác!" và đếm số lần đoán.