Ví dụ: Luyện tập: Dân ca Việt Nam

Giới thiệu bài học: Luyện tập Dân ca Việt Nam

Chào các em, trong chương trình Âm nhạc lớp 8, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về những làn điệu dân ca Việt Nam phong phú, đa dạng. Hôm nay, chúng ta sẽ bước vào một buổi luyện tập vô cùng thú vị. Mục tiêu của buổi học này không chỉ là hát đúng giai điệu, mà còn là cảm nhận sâu sắc hồn cốt dân tộc trong từng câu hát, từng nhịp điệu. Các em sẽ được thực hành từng bước một để vững vàng hơn trong kỹ thuật hát và biểu diễn.

Lý thuyết trọng tâm: Khái niệm "Luyện tập" trong âm nhạc

Trong âm nhạc, luyện tập không đơn giản là hát đi hát lại một bài hát. Đó là một quá trình có chủ đích, bao gồm các bước sau:

• Bước 1: Nghe và cảm nhận: Nghe kỹ giai điệu mẫu, cảm nhận nhịp điệu, sắc thái bài hát.
• Bước 2: Đọc lời ca và phân tích: Đọc diễn cảm lời ca, hiểu nội dung, tìm ra những chỗ khó về cao độ, trường độ.
• Bước 3: Tập hát từng câu: Chia bài hát thành các câu nhỏ, tập từng câu một, chú ý lấy hơi và phát âm.
• Bước 4: Ghép nối và hoàn chỉnh: Ghép các câu lại với nhau, hát toàn bài, chỉnh sửa lỗi sai.
• Bước 5: Thể hiện sắc thái: Tập biểu cảm khuôn mặt, động tác cơ thể phù hợp với nội dung bài hát.

Ví dụ minh họa từng bước: Luyện tập bài "Lý cây đa" (Dân ca quan họ Bắc Ninh)

Chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập bài "Lý cây đa", một làn điệu dân ca quan họ nổi tiếng. Các em hãy làm theo từng bước sau đây.

Bước 1: Nghe và cảm nhận (khoảng 3 phút)

Giáo viên sẽ mở bản ghi âm bài "Lý cây đa" một lần. Các em nghe thật kỹ, cảm nhận giai điệu vui tươi, dí dỏm, tình cảm của câu hát. Chú ý đến những chỗ luyến láy đặc trưng của dân ca quan họ.

Ví dụ: Hãy lắng nghe câu hát mở đầu: "Trèo lên/ quán dốc/ bên đàng." Các em thấy giai điệu lên xuống linh hoạt, thể hiện sự mềm mại của giai điệu quan họ.

Bước 2: Đọc lời ca và phân tích

Chúng ta cùng đọc lời ca bài hát (đã được in trong sách giáo khoa). Các em đọc diễn cảm, chú ý những từ ngữ mang tính địa phương như "quán dốc", "bên đàng".

• Phân tích: Bài hát gồm 4 câu. Câu 1 và câu 3 có giai điệu tương tự nhau. Câu 2 và câu 4 có phần kết thúc giống nhau. Chỗ khó nhất là câu cuối: "Ngồi hát/ xướng ca/ đợi chờ/ duyên ta" vì có nhiều nốt luyến và ngân dài.

Bước 3: Tập hát từng câu (thực hành)

Giáo viên sẽ hát mẫu hoặc đàn từng câu, các em hát theo. Hãy thực hiện đúng theo hướng dẫn sau:

1. Câu 1: "Trèo lên/ quán dốc/ bên đàng"
   - Hát chậm, rõ từng từ: "Trèo lên" (cao độ lên), "quán dốc" (cao độ xuống), "bên đàng" (cao độ lên nhẹ).
2. Câu 2: "Đứng dựa/ gốc cây/ đa"
   - Chú ý chữ "cây" ngân dài 2 phách, rồi hát "đa" nhẹ nhàng, kết thúc.
3. Câu 3: "Ai vô/ xứ Nghệ/ thì ra"
   - Giai điệu giống câu 1, nhưng cao độ thay đổi một chút đầu câu.
4. Câu 4: "Ngồi hát/ xướng ca/ đợi chờ/ duyên ta"
   - Câu dài nhất, cần lấy hơi sâu trước khi hát. Hát luyến chữ "xướng ca" và ngân dài chữ "ta" ở cuối.

Bước 4: Ghép nối và hoàn chỉnh

Sau khi đã tập từng câu, chúng ta ghép toàn bài. Lần đầu tiên hát chậm, chú ý nhịp phách. Lần thứ hai hát nhanh hơn một chút, đúng nhịp điệu vui tươi.

Bài tập nhỏ: Hát truyền nhau theo dãy bàn: Dãy A hát câu 1, dãy B hát câu 2, dãy C hát câu 3, cả lớp hát câu 4. Điều này giúp các em giữ nhịp và tập trung lắng nghe nhau.

Bước 5: Thể hiện sắc thái

Bài "Lý cây đa" kể về một câu chuyện vui, dí dỏm của đôi lứa. Khi hát, các em hãy thể hiện:

• Nét mặt: Vui tươi, tự nhiên, cười mỉm nhẹ khi hát đến đoạn "đợi chờ duyên ta".
• Động tác: Khi hát "Trèo lên", tay có thể đưa lên trên. Khi hát "bên đàng", tay chỉ sang hai bên, tạo hình ảnh sinh động.
• Giọng hát: Nhẹ nhàng, tình cảm nhưng không quá chậm, giữ đúng nhịp độ vui tươi của điệu lý.

Giáo viên làm mẫu một lần và cho các em thực hành theo nhóm.

Ghi nhớ

Sau buổi luyện tập này, các em cần ghi nhớ:

• Quy trình 5 bước luyện tập là chìa khóa để hát tốt bất kỳ bài dân ca nào.
• Dân ca Việt Nam có những kỹ thuật luyến láy, nhấn nhá riêng. Cần nghe kỹ và hát đúng để giữ được hồn cốt dân tộc.
• Biểu diễn tự nhiên, kết hợp hát với vận động cơ thể giúp bài hát thêm sinh động.

Bài tập gợi ý

Các em về nhà thực hiện các bài tập sau để củng cố:

1. Bài tập 1: Hát thuộc lòng bài "Lý cây đa" theo đúng quy trình 5 bước. Ghi âm lại giọng hát của mình và tự nghe để sửa lỗi.
2. Bài tập 2: Tập biểu diễn bài hát trước gương. Chú ý nét mặt vui tươi, động tác tay phù hợp với lời ca.
3. Bài tập 3 (mở rộng): Sưu tầm một bài dân ca khác cùng vùng miền (ví dụ: Hò xứ Nghệ, Lý con sáo,...). Tự luyện tập theo 5 bước vừa học và ghi chép lại những điểm thú vị của làn điệu đó vào vở.

Chúc các em luyện tập thật tốt và thêm yêu dân ca quê hương!