Ví dụ: Luyện tập: Biểu diễn âm nhạc

Giới thiệu bài học

Chào các em, trong chương trình Âm nhạc lớp 9, chúng ta đã có những tiết học thú vị về cách cảm thụ và thể hiện âm nhạc. Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau bước vào một phần rất quan trọng của Chương 3: Biểu diễn âm nhạc, đó là Luyện tập. Luyện tập không chỉ đơn thuần là hát hay chơi nhạc cụ lặp đi lặp lại, mà là cả một quá trình khoa học để bài biểu diễn của các em trở nên hoàn hảo và truyền cảm hơn. Bài học hôm nay sẽ tập trung vào các ví dụ minh họa cụ thể, từng bước một, giúp các em hiểu rõ luyện tập thế nào cho đúng và hiệu quả.

Khái niệm: Luyện tập

Luyện tập trong biểu diễn âm nhạc là quá trình người học (hoặc người biểu diễn) chủ động lặp lại có mục đích các kỹ thuật, câu hát, đoạn nhạc nhằm:

• Làm chủ cao độ, trường độ, sắc thái của tác phẩm.
• Khắc phục những điểm còn yếu, chưa chính xác.
• Thống nhất cảm xúc và kỹ thuật để tạo nên một màn trình diễn trọn vẹn.

Khác với việc "hát cho vui" hay "chơi qua loa", luyện tập đòi hỏi các em phải có kế hoạch, sự tập trung và tinh thần tự sửa lỗi. Cô sẽ hướng dẫn các em qua một ví dụ cụ thể.

Ví dụ minh họa: Luyện tập hát bài "Lý kéo chài" (Dân ca Nam Bộ)

Giả sử lớp mình đang chuẩn bị biểu diễn bài "Lý kéo chài". Để bài hát thật hay, các em sẽ luyện tập theo 4 bước như sau:

Bước 1: Phân tích và lắng nghe toàn bộ tác phẩm

Trước khi cất tiếng hát, các em hãy nghe bản thu mẫu một vài lần. Hãy chú ý đến:

• Giai điệu: Câu hát lên xuống thế nào? Chỗ nào cao, chỗ nào trầm? (Ví dụ: Câu "Kéo lên thuyền cho nhiều" có âm vực cao hơn câu "Rằng tôi thấy").
• Nhịp điệu: Bài hát có nhịp 2/4, mang âm hưởng hào hùng của người dân lao động. Các em cần cảm nhận được nhịp chèo thuyền mạnh mẽ.
• Lời ca: Hiểu rõ nội dung từng câu để truyền tải đúng cảm xúc.

Ví dụ: Cô mở bản nhạc và hát mẫu một lần, các em nghe và dùng bút chì đánh dấu những chỗ có dấu luyến, láy hoặc ngân dài.

Bước 2: Luyện tập kỹ thuật từng câu ngắn

Đây là bước quan trọng nhất. Các em không nên hát cả bài liên tục khi chưa thuộc và chưa chuẩn.

1. Tách câu: Chia bài hát thành các câu nhỏ. Ví dụ, câu đầu tiên: "Kéo lên thuyền cho nhiều cá tôm".
2. Tập chậm: Hát thật chậm, chú ý đến cao độ từng nốt. Nếu thấy chỗ nào cao quá chưa lên được, hãy dừng lại, lấy hơi sâu và tập riêng chỗ đó 5-7 lần.
3. Kiểm tra nhịp: Gõ phách mạnh/nhẹ hoặc dùng máy đập nhịp để giữ đúng trường độ. Câu "cá tôm" có thể các em hay hát nhanh quá, cần tập chậm lại.

Ví dụ cụ thể theo từng bước:

• Bước 2a: Cô hát mẫu câu "Rằng tôi thấy" với nhịp độ chậm, nhấn vào phách mạnh ở chữ "thấy".
• Bước 2b: Cả lớp cùng hát câu này, chú ý không hát to quá, tập trung vào độ chính xác của nốt nhạc.
• Bước 2c: Tiếp tục với câu "Xô càng đẩy" – chú ý âm "đẩy" phải tròn và rõ, không bị nuốt chữ.

Hãy luyện tập lần lượt từng câu cho đến khi thuộc và chuẩn từng nốt, từng chữ.

Bước 3: Kết nối các câu và luyện tập toàn bài

Sau khi đã chắc từng câu nhỏ, các em bắt đầu ghép chúng lại với nhau. Lúc này, hãy tập trung vào:

• Sự liền mạch: Nối câu trước với câu sau thật tự nhiên, không bị ngắt quãng. Chú ý lấy hơi đúng chỗ (thường cuối mỗi câu nhạc).
• Sắc thái: Thử nghiệm với các sắc thái khác nhau. Ví dụ: câu đầu hát vừa phải, câu cao trào hát mạnh hơn, câu kết hát chậm và lắng lại.
• Hát có cảm xúc: Hình dung mình đang là người ngư dân đang kéo lưới, vừa vất vả nhưng vui vẻ vì được mùa.

Ví dụ: Cô yêu cầu các em hát nối tiếp câu 1 và câu 2. Nếu chỗ nối bị vấp, hãy quay lại Bước 2, tập riêng chỗ đó thêm vài lần. Cô có thể yêu cầu: "Các em hãy hát câu 1 với sắc thái mf (vừa phải), câu 2 hát f (mạnh) để thể hiện sự hăng say lao động.”

Bước 4: Tổng duyệt và biểu diễn thử

Đây là bước cuối cùng trước khi lên sân khấu. Các em hãy:

• Hát với nhạc đệm: Tập hát cùng đàn hoặc nhạc nền để làm quen với tốc độ và hòa âm.
• Kết hợp động tác phụ họa: Nếu có động tác tay hoặc di chuyển, hãy tập kết hợp cùng lúc với hát.
• Biểu diễn trước nhóm nhỏ: Đứng trước vài bạn và hát như đang biểu diễn thật. Việc này giúp các em tự tin hơn và phát hiện ra những lỗi nhỏ như ánh mắt, tư thế.

Ví dụ: Cô chia lớp thành các nhóm 3-4 bạn. Mỗi nhóm lần lượt lên "sân khấu" (góc lớp) hát bài "Lý kéo chài". Các bạn còn lại làm khán giả và góp ý. Sau đó, cô nhận xét: "Nhóm em hát rất đúng nhịp, nhưng các em cần thể hiện sự vui tươi hơn trên nét mặt khi hát câu 'cá tôm'."

Ghi nhớ

Để việc luyện tập đạt hiệu quả cao nhất, các em hãy ghi nhớ những điều sau:

• Kiên nhẫn: Đừng nản nếu hát chưa đúng ngay. Mỗi lần luyện tập là một lần tiến bộ.
• Có mục tiêu: Mỗi buổi tập hãy đặt ra một mục tiêu cụ thể. Ví dụ: "Hôm nay mình sẽ tập chuẩn 2 câu đầu" hoặc "Mình sẽ sửa lỗi cao độ ở chỗ 'cho nhiều'".
• Biết lắng nghe: Lắng nghe chính giọng hát của mình để tự sửa lỗi, và lắng nghe bạn bè để học hỏi lẫn nhau.
• Kết hợp thư giãn: Luyện tập có nghỉ ngơi để giọng không bị mệt. Sau 20 phút tập trung, các em nên nghỉ 5 phút.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập ở nhà theo các bước sau và ghi lại kết quả vào vở:

1. Bài tập 1: Chọn một đoạn nhạc ngắn (khoảng 4 ô nhịp) trong bài hát tự chọn (có thể là bài hát yêu thích hoặc bài trong sách giáo khoa). Áp dụng Bước 2 (tách câu, tập chậm) để luyện tập đoạn nhạc đó. Hãy viết ra 3 lỗi sai mà em thường mắc phải ở đoạn nhạc này (ví dụ: hát sai nốt, hát nhanh quá, hát yếu quá).
2. Bài tập 2: Hát lại một bài hát đã học (ví dụ: "Lý kéo chài") và tự đánh giá xem em đã làm được đến bước nào trong 4 bước luyện tập nêu trên. Em cảm thấy bước nào khó nhất? Tại sao?
3. Bài tập 3 (nhóm): Cùng với 2-3 bạn trong lớp, chọn một bài hát ngắn. Mỗi bạn sẽ chịu trách nhiệm luyện tập một câu và hướng dẫn lại cho các bạn trong nhóm. Sau đó, cả nhóm ghép lại và biểu diễn cho lớp nghe.

Chúc các em luyện tập thật vui và hiệu quả!