Ví dụ: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu bài học

Chào các em học sinh lớp 9 thân mến! Cả một năm học âm nhạc đã trôi qua, chúng ta đã cùng nhau khám phá biết bao điều thú vị từ những làn điệu dân ca, những bài hát cách mạng hào hùng cho đến những tác phẩm khí nhạc hiện đại. Hôm nay, chúng ta sẽ bước vào bài học cuối cùng của chương 4: Ôn tập cuối năm. Đây là cơ hội để các em hệ thống lại toàn bộ kiến thức, kỹ năng đã học, đồng thời tự tin thể hiện khả năng cảm thụ và biểu diễn âm nhạc của mình. Bài học hôm nay sẽ tập trung vào việc luyện tập thông qua các ví dụ cụ thể, giúp các em vững vàng bước vào kỳ kiểm tra cuối năm.

Lý thuyết trọng tâm: Ôn tập cuối năm

Khái niệm: Luyện tập

Luyện tập là quá trình chúng ta chủ động nhắc lại, củng cố và hoàn thiện các kiến thức cũng như kỹ năng đã được học. Trong âm nhạc, luyện tập không chỉ đơn thuần là hát lại một bài hát hay đọc lại một bài tập đọc nhạc, mà còn là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa:

• Kỹ thuật thanh nhạc: Lấy hơi, mở khẩu hình, luyến láy, ngân rung.
• Nhạc lý: Nhận biết các ký hiệu âm nhạc, các loại nhịp, các quãng, hợp âm.
• Cảm thụ âm nhạc: Cảm nhận được giai điệu, tiết tấu, sắc thái, tình cảm của tác phẩm.
• Kỹ năng biểu diễn: Kết hợp hát với vận động cơ thể hoặc chơi nhạc cụ gõ đệm.

Nội dung ôn tập chính

Trong bài ôn tập cuối năm, các em cần tập trung vào ba nội dung chính sau đây:

1. Ôn tập hát: Hát đúng cao độ, trường độ, thuộc lời, thể hiện được sắc thái của các bài hát đã học (ví dụ: bài hát về quê hương, đất nước, bài hát về thầy cô, mái trường).
2. Ôn tập tập đọc nhạc (TĐN): Đọc đúng tên nốt, cao độ, trường độ của các bài TĐN trong năm, kết hợp gõ đệm theo phách hoặc theo nhịp.
3. Ôn tập nhạc lý và thường thức âm nhạc: Nhắc lại các khái niệm nhạc lý cơ bản (các loại nhịp, dấu hóa, giọng song song...), một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu, các loại nhạc cụ dân tộc đã học.

Ví dụ minh họa từng bước

Chúng ta sẽ cùng nhau đi qua một ví dụ tổng hợp để thấy rõ cách luyện tập hiệu quả.

Ví dụ: Luyện tập bài hát "Mái trường mến yêu" (trích đoạn) và bài TĐN số 5 mẫu

Bước 1: Khởi động và luyện thanh (3-5 phút)

• Thực hiện: Các em đứng thẳng, thả lỏng cơ thể. Hít vào sâu bằng bụng, thở ra chậm rãi bằng âm "Sssss" (kéo dài). Sau đó luyện các mẫu âm đơn giản như: Mi - Ma - Mu trên các nốt Đô - Rê - Mi - Rê - Đô.

Giải thích: Việc khởi động giúp giọng hát của các em được "đánh thức", tránh bị mệt và tổn thương dây thanh quản, đồng thời làm quen với việc lấy hơi đúng cách.

Bước 2: Ôn tập nhạc lý liên quan (2-3 phút)

• Thực hiện: Xem lại bản nhạc "Mái trường mến yêu". Các em hãy chỉ ra: Bài hát viết ở nhịp gì? (Nhịp 2/4 hoặc 4/4). Có những ký hiệu âm nhạc nào cần lưu ý? (Dấu luyến, dấu lặng đen, dấu nối...).
• Ví dụ trả lời: Thưa cô, bài hát viết ở nhịp 2/4, có dấu luyến ở đầu câu "Mái trường mến yêu" và dấu lặng đen ở cuối câu.

Giải thích: Việc nhắc lại kiến thức nhạc lý ngay trước khi hát giúp các em hiểu đúng cấu trúc bản nhạc, từ đó thể hiện chính xác tiết tấu và cao độ.

Bước 3: Tập hát từng câu ngắn (10 phút)

• Thực hiện: Chia bài hát thành các câu ngắn (khoảng 2-4 ô nhịp). Tập hát chậm từng câu một, chú ý các nốt khó, các chỗ luyến.
• Ví dụ minh họa:
  • Câu 1: "Mái trường mến yêu" - hát chậm, rõ lời, chú ý dấu luyến ở chữ "yêu" (hát liền tiếng, không ngắt quãng).
  • Câu 2: "Nơi em khôn lớn" - hát đúng cao độ, nhấn vào phách mạnh đầu ô nhịp.
• Sau đó ghép hai câu lại với nhau.

Giải thích: Tập từng câu ngắn giúp các em dễ dàng kiểm soát giọng hát, sửa lỗi ngay tại chỗ, tránh hát sai lan sang cả đoạn dài.

Bước 4: Ghép nối và hoàn chỉnh bài hát (5 phút)

• Thực hiện: Hát nối tiếp các câu đã tập thành một đoạn hoàn chỉnh. Lúc này, các em hát với tốc độ vừa phải (không quá chậm), tập trung thể hiện sắc thái tình cảm của bài hát: vui tươi, trong sáng, tha thiết.
• Lưu ý: Kết hợp gõ đệm nhẹ nhàng theo phách (hoặc vỗ tay) để giữ nhịp ổn định.

Bước 5: Kết hợp bài TĐN số 5 (10 phút)

• Thực hiện:
  1. Đọc tên nốt: Đọc chậm tên nốt của bài TĐN theo đúng thứ tự.
  2. Đọc cao độ: Sử dụng đàn (hoặc giọng cô) để làm chuẩn, các em đọc cao độ từng nốt.
  3. Kết hợp tiết tấu: Vừa đọc nốt vừa gõ phách (hoặc gõ tiết tấu) một cách đều đặn.
  4. Đọc hoàn chỉnh: Đọc trơn tru bài TĐN từ đầu đến cuối 2-3 lần.
• Kết hợp cuối cùng: Các em sẽ thực hành: Hát một đoạn của bài hát "Mái trường mến yêu", sau đó chuyển sang đọc bài TĐN số 5. Việc luân phiên này giúp các em linh hoạt trong việc xử lý các kỹ năng khác nhau.

Giải thích: Việc luyện tập đan xen giữa hát và đọc nhạc giúp các em không bị nhàm chán, đồng thời củng cố cả hai kỹ năng quan trọng.

Ghi nhớ

• Kiên trì và tỉ mỉ: Luyện tập cần sự kiên nhẫn, hãy bắt đầu từ chậm đến nhanh, từ đơn giản đến phức tạp.
• Nghe và tự sửa: Luôn lắng nghe giọng hát của mình để kịp thời điều chỉnh cao độ, trường độ.
• Kết hợp đều các kỹ năng: Không chỉ hát hay mà còn phải đọc nhạc đúng, hiểu nhạc lý.
• Tự tin biểu diễn: Hãy thoải mái, tự nhiên khi hát và đọc nhạc, coi đây là cơ hội để thể hiện bản thân.
• Giữ gìn sức khỏe giọng hát: Uống nước ấm trước khi hát, tránh la hét quá mức.

Bài tập gợi ý

Các em hãy về nhà thực hành luyện tập theo các bước sau để chuẩn bị thật tốt cho tiết kiểm tra nhé!

1. Bài tập bắt buộc:
   • Chọn một bài hát yêu thích trong chương trình âm nhạc lớp 9. Tập hát thuần thục, thể hiện đúng sắc thái và kết hợp gõ đệm theo nhịp (hoặc phách) bằng tay.
   • Luyện đọc lại tất cả các bài Tập đọc nhạc đã học. Tập trung vào bài nào các em còn lúng túng.
2. Bài tập mở rộng (dành cho các em có năng khiếu):
   • Tự sáng tạo một động tác vận động cơ thể (vỗ tay, giậm chân, lắc lư...) đơn giản để minh họa cho bài hát các em vừa chọn.
   • Thử đặt lời mới cho một đoạn nhạc của bài TĐN (ví dụ: thay lời ca "Đô - Rê - Mi..." bằng một câu hát tự nghĩ ra, có vần điệu).

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao!