Ví dụ: Tỉ số. Phần trăm

Giới thiệu

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta thường gặp những câu nói như: "Cứ 3 bạn nam thì có 4 bạn nữ", "Lớp em có 60% là học sinh giỏi", hay "Giảm giá 20%". Để hiểu rõ hơn về những cách so sánh và diễn tả này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về tỉ số và tỉ số phần trăm.

1. Khái niệm tỉ số

Tỉ số của hai số a và b (với b ≠ 0) là thương của phép chia a cho b. Tỉ số được viết dưới dạng a : b hoặc a/b. Tỉ số cho biết số thứ nhất gấp mấy lần số thứ hai hoặc bằng mấy phần của số thứ hai.

Ví dụ 1: Tỉ số đơn giản

Trong một buổi sinh hoạt lớp, có 8 bạn nam và 12 bạn nữ. Hãy tìm tỉ số giữa số bạn nam và số bạn nữ.

Bài giải:

• Tỉ số giữa số bạn nam và số bạn nữ là: 8 : 12 = 8/12 = 2/3 (rút gọn).
• Điều này có nghĩa là: Cứ 2 bạn nam thì có 3 bạn nữ.

Ví dụ 2: Tỉ số trong đo lường

Chiều dài của một chiếc bảng đen là 3,6 m, chiều rộng là 1,2 m. Tính tỉ số giữa chiều dài và chiều rộng.

Bài giải:

• Tỉ số giữa chiều dài và chiều rộng là: 3,6 : 1,2 = 3,6/1,2 = 3.
• Vậy chiều dài gấp 3 lần chiều rộng.

2. Khái niệm tỉ số phần trăm

Tỉ số phần trăm là một dạng đặc biệt của tỉ số, được viết dưới dạng a% (đọc là "a phần trăm"), tức là a/100. Tỉ số phần trăm giúp chúng ta dễ dàng so sánh các đại lượng với nhau.

Ví dụ 3: Từ tỉ số sang tỉ số phần trăm

Một rổ trái cây có 10 quả táo và 15 quả cam. Tính tỉ số phần trăm của số táo so với tổng số quả trong rổ.

Bài giải:

1. Tổng số quả trong rổ là: 10 + 15 = 25 (quả).
2. Tỉ số giữa số táo và tổng số quả là: 10 : 25 = 10/25 = 2/5.
3. Để đổi ra phần trăm, ta nhân tỉ số với 100% : (2/5) × 100% = 40%.
4. Vậy số táo chiếm 40% tổng số trái cây trong rổ.

Ví dụ 4: Tìm giá trị từ tỉ số phần trăm

Một cửa hàng có 200 cuốn vở. Buổi sáng đã bán được 15% số vở. Hỏi buổi sáng bán được bao nhiêu cuốn vở?

Bài giải:

1. 15% của 200 cuốn vở có nghĩa là: lấy 200 chia cho 100 rồi nhân với 15.
2. Hoặc tính trực tiếp: 15% × 200 = 15/100 × 200 = 30 (cuốn).
3. Vậy buổi sáng cửa hàng bán được 30 cuốn vở.

Ví dụ 5: Tìm tỉ số phần trăm của hai số

Trong một bài kiểm tra, bạn An làm đúng 18 câu trên tổng số 20 câu. Tính tỉ số phần trăm số câu đúng.

Bài giải:

1. Tỉ số giữa số câu đúng và tổng số câu là: 18 : 20 = 18/20 = 9/10.
2. Đổi ra tỉ số phần trăm: (9/10) × 100% = 90%.
3. Vậy bạn An đã làm đúng được 90% số câu hỏi.

3. Ghi nhớ

• Tỉ số là kết quả của phép chia hai số (a : b hoặc a/b).
• Tỉ số phần trăm là tỉ số có mẫu số bằng 100, ký hiệu bằng dấu "%".
• Cách chuyển đổi: Tỉ số → Nhân với 100% → Ra tỉ số phần trăm.
• Cách tính giá trị phần trăm: Lấy tổng số chia cho 100 rồi nhân với số phần trăm muốn tìm.

4. Bài tập gợi ý

1. Một vườn cây có 25 cây cam và 30 cây quýt. Hãy tính tỉ số giữa số cây cam và số cây quýt.
2. Bạn Hoa tiết kiệm được 500.000 đồng. Hoa dành 40% số tiền để mua sách. Hỏi Hoa đã dùng bao nhiêu tiền để mua sách?
3. Một lớp học có 40 học sinh, trong đó có 24 học sinh nữ. Tính tỉ số phần trăm của học sinh nam so với tổng số học sinh trong lớp.

Gợi ý: Các em hãy nhớ đọc kỹ từng bước, xác định đâu là "số thứ nhất" và đâu là "số thứ hai" trước khi viết tỉ số nhé!