Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

1. Giới thiệu

Các em thân mến! Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông đang đến gần, và môn Công nghệ lớp 10 là một trong những môn học quan trọng giúp các em trang bị kiến thức về trồng trọt, lâm nghiệp và công nghệ ứng dụng trong đời sống. Bài học hôm nay sẽ tập trung vào việc luyện tập thông qua các dạng bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Mục tiêu của chúng ta là giúp các em làm quen với cách phân tích đề, vận dụng lý thuyết vào thực hành và tự tin hơn khi bước vào kỳ thi.

2. Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, các em hãy cùng nhau điểm lại một số khái niệm và nội dung chính của chương trình Công nghệ lớp 10 (Chương 4 – Ôn thi tốt nghiệp thường bao gồm tổng hợp các kiến thức từ các chương trước):

• Kỹ thuật trồng trọt: Quy trình sản xuất giống cây trồng, phương pháp chọn tạo giống (lai hữu tính, gây đột biến, chọn lọc cá thể), ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống (nuôi cấy mô, kỹ thuật gen).
• Phòng trừ sâu bệnh hại: Nguyên lý phòng trừ tổng hợp (IPM), các biện pháp phòng trừ (sinh học, hóa học, cơ giới, vật lý, canh tác).
• Lâm nghiệp: Quy trình khai thác và bảo vệ rừng (khai thác trắng, khai thác dần, khai thác chọn), các biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng.

3. Các dạng bài tập luyện tập có hướng dẫn giải

Dạng 1: Bài tập về quy trình sản xuất giống cây trồng

Ví dụ: Một nhà vườn muốn tạo ra giống lúa mới có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, năng suất cao. Họ quyết định sử dụng phương pháp lai hữu tính.

Yêu cầu: Trình bày các bước cơ bản trong quy trình tạo giống lúa bằng phương pháp lai hữu tính.

Hướng dẫn giải:

1. Bước 1: Chọn bố mẹ. Chọn hai dòng lúa thuần chủng, một dòng có gen chống sâu bệnh (dòng A), một dòng có năng suất cao (dòng B).
2. Bước 2: Tiến hành lai. Gieo trồng cây bố (A) và cây mẹ (B) riêng biệt. Trước khi hoa lúa nở, khử nhị đực trên cây mẹ (cắt bỏ bao phấn). Khi hoa mẹ chín, lấy phấn từ cây bố rắc lên nhụy của cây mẹ. Bao lại bằng túi giấy để tránh phấn lạ.
3. Bước 3: Thu hạt lai F1. Sau khi thụ phấn thành công, chăm sóc cây mẹ cho đến khi thu hoạch hạt. Hạt thu được là hạt lai thế hệ F1.
4. Bước 4: Đánh giá và chọn lọc. Gieo hạt F1, theo dõi các đặc tính (khả năng chống sâu bệnh, năng suất). Tiến hành tự thụ phấn hoặc lai trở lại để tạo ra các thế hệ sau (F2, F3) cho đến khi thu được dòng thuần mong muốn.

Dạng 2: Bài tập về phòng trừ sâu bệnh theo nguyên lý IPM

Ví dụ: Một ruộng rau cải bị sâu tơ phá hại nặng. Người nông dân muốn áp dụng nguyên lý phòng trừ tổng hợp (IPM) để xử lý.

Yêu cầu: Đề xuất các biện pháp cụ thể trong IPM để kiểm soát sâu tơ trên ruộng rau cải, giải thích tại sao ưu tiên biện pháp sinh học?

Hướng dẫn giải:

1. Biện pháp canh tác: Luân canh cây trồng (trồng luân phiên cây rau cải với cây họ đậu), làm đất kỹ trước khi trồng để diệt nhộng sâu, bố trí mật độ trồng hợp lý để tạo độ thông thoáng.
2. Biện pháp cơ giới vật lý: Bẫy đèn (bẫy bắt trưởng thành sâu tơ vào ban đêm), bẫy dính màu vàng (thu hút côn trùng).
3. Biện pháp sinh học (ưu tiên): Sử dụng các loài thiên địch như ong ký sinh (Ong mắt đỏ, ong Braconid) để tiêu diệt trứng sâu và sâu non. Phun chế phẩm sinh học từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt) – đây là biện pháp an toàn cho người, động vật và môi trường, không tồn dư trong rau.
4. Biện pháp hóa học (chỉ khi cần thiết): Nếu mật độ sâu quá cao, có thể chọn thuốc bảo vệ thực vật có tính chọn lọc cao, phun đúng liều lượng và thời gian cách ly.

Giải thích: Ưu tiên biện pháp sinh học vì nó giúp bảo vệ sức khỏe con người, giảm ô nhiễm môi trường, giữ cân bằng hệ sinh thái và đảm bảo chất lượng nông sản an toàn.

Dạng 3: Bài tập về khai thác và bảo vệ rừng

Ví dụ: Một khu rừng tự nhiên có diện tích 100 ha, gồm nhiều loài cây gỗ quý (lim, sến, táu) phân bố đều ở các cấp tuổi. Nhà nước có kế hoạch khai thác nhưng vẫn đảm bảo duy trì được rừng.

Yêu cầu: Lựa chọn phương thức khai thác phù hợp (khai thác trắng, khai thác dần, khai thác chọn) và giải thích lý do.

Hướng dẫn giải:

• Phương thức phù hợp: Khai thác chọn.
• Lý do: Khai thác chọn là phương thức chỉ chặt những cây già, cây có phẩm chất kém, cây đã đến tuổi khai thác. Những cây còn lại (cây non, cây chưa đạt kích thước) tiếp tục sinh trưởng và phát triển. Điều này giúp duy trì cấu trúc rừng, tạo điều kiện cho rừng tự phục hồi, không gây xói mòn đất, giữ được môi trường sống cho các loài sinh vật, phù hợp với khu rừng có nhiều cây gỗ quý cần bảo tồn.
• Lưu ý: Không khai thác trắng vì sẽ phá hủy toàn bộ rừng, mất đa dạng sinh học; không khai thác dần vì tuy rừng bị chặt dần qua nhiều lần nhưng vẫn làm thay đổi lớn cấu trúc rừng so với khai thác chọn.

4. Ghi nhớ

• Đọc kỹ đề bài, xác định rõ yêu cầu (trình bày, giải thích, phân tích, áp dụng).
• Liệt kê các bước hoặc ý chính trước khi viết thành đoạn văn hoàn chỉnh.
• Vận dụng linh hoạt kiến thức từ các bài học: quy trình trồng trọt, IPM, khai thác rừng bền vững.
• Luôn giải thích rõ lý do của việc lựa chọn biện pháp hoặc phương thức.

5. Bài tập gợi ý

Bài tập 1: Bằng phương pháp nuôi cấy mô, người ta có thể sản xuất hàng nghìn cây trồng từ một mô nhỏ. Hãy nêu ưu điểm của phương pháp này so với phương pháp nhân giống truyền thống bằng hạt hoặc giâm cành.

Bài tập 2: Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học để phòng trừ sâu bệnh, người ta thường khuyên: "Không phun thuốc vào lúc trời quá nắng nóng hoặc lúc sắp mưa". Giải thích tại sao?

Bài tập 3: Một khu rừng sản xuất bị cháy một phần, diện tích còn lại khoảng 70% cây xanh. Hãy đề xuất phương án khai thác phù hợp để vừa lấy gỗ vừa giúp rừng phục hồi nhanh.