Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Chương 4 là chương ôn tập tổng hợp, giúp các em hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học trong chương trình Công nghệ 10. Nội dung chủ yếu xoay quanh các lĩnh vực: trồng trọt, lâm nghiệp, thủy sản và bảo vệ môi trường. Mục tiêu của bài ôn tập này là củng cố kiến thức nền tảng, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, đồng thời chuẩn bị tốt nhất cho kì thi tốt nghiệp sắp tới.

Lý thuyết trọng tâm

1. Hệ thống kiến thức trồng trọt

Giống cây trồng là yếu tố quan trọng quyết định năng suất và chất lượng nông sản. Các em cần nhớ:

• Quy trình chọn tạo giống gồm: chọn lọc, lai tạo, đột biến, chuyển gen.
• Phương pháp nhân giống phổ biến: hữu tính (gieo hạt) và vô tính (giâm cành, chiết cành, nuôi cấy mô).

Kĩ thuật canh tác bao gồm:

1. Làm đất: cày bừa, lên luống, xử lí đất.
2. Gieo trồng: đúng thời vụ, mật độ phù hợp.
3. Chăm sóc: bón phân, tưới tiêu, làm cỏ, phòng trừ sâu bệnh.
4. Thu hoạch: đúng độ chín, bảo quản hợp lí.

2. Hệ thống kiến thức lâm nghiệp

Vai trò của rừng: bảo vệ môi trường, hạn chế xói mòn đất, cung cấp gỗ và sản phẩm sinh học, duy trì cân bằng hệ sinh thái.

Kĩ thuật trồng rừng:

• Chọn loài cây phù hợp vùng sinh thái.
• Phương pháp gieo ươm cây con trong vườn ươm (bầu đất, cây rễ trần).
• Kĩ thuật trồng: đúng mật độ, bón lót tỉ lệ, chăm sóc sau trồng (tỉa thưa, làm cỏ, phòng cháy).

3. Hệ thống kiến thức thủy sản

Điều kiện phát triển thủy sản:

• Nguồn nước mặt dồi dào, môi trường nước ít ô nhiễm.
• Giống thủy sản chất lượng, thức ăn tự nhiên và nhân tạo phong phú.

Kĩ thuật nuôi trồng:

1. Chuẩn bị ao nuôi: tát cạn, vét bùn, bón vôi, phơi đáy.
2. Chọn giống: đồng đều, khỏe mạnh, không mang mầm bệnh.
3. Chăm sóc: cho ăn đúng lượng, quản lí môi trường nước (pH, oxi hòa tan), phòng trị bệnh.
4. Thu hoạch tỉa thưa hoặc toàn bộ tùy đối tượng.

4. Bảo vệ môi trường trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp

Sản xuất nông lâm ngư nghiệp có thể gây ô nhiễm đất, nước, không khí nếu không được kiểm soát. Biện pháp quan trọng:

• Sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học.
• Quản lí chất thải chăn nuôi, ao nuôi đúng quy trình.
• Trồng rừng và bảo vệ rừng đầu nguồn.
• Áp dụng quy trình sản xuất bền vững (VietGAP, hữu cơ).

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1 (Trồng trọt)

Một cánh đồng trồng lúa bị nhiễm phèn nhẹ. Em hãy đề xuất biện pháp cải tạo đất và chăm sóc hợp lí.

Giải:

• Bón vôi để trung hòa độ chua, rửa phèn qua hệ thống kênh mương.
• Sử dụng giống lúa chịu phèn (như giống OM5451).
• Bón phân cân đối, tăng cường phân lân và kali, hạn chế phân đạm vào đầu vụ.

Ví dụ 2 (Lâm nghiệp)

Sau khi khai thác rừng trồng keo, khu vực bị xói mòn mạnh. Làm thế nào để phục hồi rừng nhanh nhất?

Giải:

• Trồng lại keo bằng cây con bầu đất, mật độ dày hơn giai đoạn đầu.
• Kết hợp trồng cỏ hoặc cây họ đậu để che phủ đất, hạn chế rửa trôi.
• Đào rãnh thoát nước tạm thời, bón phân lót trong hố trước khi trồng.

Ví dụ 3 (Thủy sản)

Ao nuôi cá tra xuất hiện hiện tượng nước có màu xanh đậm, cá nổi đầu vào buổi sáng sớm. Nguyên nhân và cách xử lí?

Giải:

• Nguyên nhân: tảo phát triển quá mức do dư thừa chất hữu cơ, thiếu oxi hòa tan vào ban đêm.
• Xử lí: thay nước một phần để giảm tảo, sục khí tăng oxi, hạn chế cho ăn trong vài ngày; xử lí bằng chế phẩm sinh học phân hủy chất hữu cơ.

Ghi nhớ

• Trồng trọt: giống – đất – phân bón – chăm sóc – phòng trừ sâu bệnh – thu hoạch.
• Lâm nghiệp: bảo vệ rừng – trồng đúng kĩ thuật – phòng cháy.
• Thủy sản: môi trường nước – con giống – thức ăn – quản lí bệnh.
• Bảo vệ môi trường: sản xuất bền vững, thân thiện với hệ sinh thái.

Bài tập gợi ý

1. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất cây trồng mà em biết. Liên hệ thực tế địa phương em.
2. Nêu ít nhất ba biện pháp kĩ thuật chính trong trồng rừng ở vùng đồi trọc.
3. Giải thích tại sao cần quản lí môi trường nước trong ao nuôi thủy sản? Cho ví dụ minh họa.
4. Đề xuất quy trình xử lí chất thải chăn nuôi để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
5. Lập bảng so sánh phương pháp chọn giống cây trồng bằng chọn lọc hỗn hợp và chọn lọc cá thể.