Bài tập: Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến! Chương 4 là chương ôn thi tốt nghiệp môn Ngữ văn lớp 10. Đây là giai đoạn quan trọng giúp các em hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học trong năm, rèn luyện kỹ năng làm bài và tự tin bước vào kỳ thi. Bài tập hôm nay sẽ tập trung vào các dạng câu hỏi thường gặp, kèm theo hướng dẫn giải chi tiết, giúp các em nắm vững phương pháp và tránh những lỗi sai thông thường.

Lý thuyết trọng tâm

Để làm tốt bài thi tốt nghiệp, các em cần ghi nhớ những nội dung sau:

• Đọc hiểu văn bản: Nhận biết thể loại (thơ, truyện, kịch, ký), phương thức biểu đạt (tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành chính công vụ). Xác định nội dung chính, thông điệp, các biện pháp tu từ và tác dụng của chúng.
• Làm văn (Nghị luận xã hội): Viết bài văn bày tỏ suy nghĩ về một vấn đề đặt ra trong cuộc sống. Cần có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng cụ thể, lập luận chặt chẽ.
• Làm văn (Nghị luận văn học): Phân tích, cảm nhận về một tác phẩm/đoạn trích văn học. Cần bám sát tác phẩm, làm nổi bật nội dung và nghệ thuật.

Ví dụ minh họa

Các em hãy cùng xem xét hai ví dụ sau đây để hiểu rõ cách làm bài.

Ví dụ 1: Câu hỏi đọc hiểu (2 điểm)

Cho đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
"Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước."

Hướng dẫn giải:

1. Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính: Đoạn thơ được viết theo thể thơ tự do (hoặc thơ 5 chữ). Phương thức biểu đạt chính là biểu cảm kết hợp với tự sự (miêu tả lịch sử đất nước).
2. Nội dung chính: Ca ngợi truyền thống anh hùng, bền bỉ của dân tộc Việt Nam suốt bốn nghìn năm lịch sử. Đất nước dù trải qua nhiều khó khăn nhưng vẫn không ngừng vươn lên.
3. Biện pháp tu từ và tác dụng: Tác giả sử dụng biện pháp so sánh "đất nước như vì sao". Hình ảnh "vì sao" gợi lên vẻ sáng lấp lánh, kiên định trên bầu trời, thể hiện niềm tin vào tương lai tươi sáng và sự trường tồn của dân tộc.

Ví dụ 2: Câu hỏi nghị luận xã hội (3 điểm)

Đề bài: “Việc tử tế” dù nhỏ bé nhưng có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý kiến trên.

Hướng dẫn giải (Dàn ý chi tiết):

• Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề: “Việc tử tế” là những hành động xuất phát từ trái tim, không vụ lợi. Nó có thể nhỏ nhưng ý nghĩa vô cùng to lớn.
• Thân đoạn:
  1. Giải thích: “Việc tử tế” là giúp đỡ người khác một cách chân thành, không cần đền đáp, thể hiện sự quan tâm, yêu thương.
  2. Bàn luận:
     • Vì sao việc tử tế lại có sức lan tỏa? Vì nó đánh thức lòng nhân ái vốn có trong mỗi con người.
     • Dẫn chứng: Phong trào “Nhặt rác”, “Bữa cơm 0 đồng”, những người tình nguyện giữa mùa dịch, hay chỉ đơn giản là một lời động viên, một cử chỉ nhường nhịn.
     • Tác động: Lan tỏa sự tích cực, sưởi ấm tình người, giúp xã hội tốt đẹp hơn.
  3. Mở rộng: Phê phán những kẻ vô cảm, ích kỷ, chỉ biết đến bản thân, coi nhẹ việc tử tế.
• Kết đoạn: Khẳng định sức mạnh của việc tử tế. Mỗi người hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất để góp phần xây dựng cộng đồng giàu lòng nhân ái.

Ghi nhớ

Để đạt điểm cao, các em cần:

• Đọc kỹ đề: Xác định đúng yêu cầu của đề bài (dạng câu hỏi, giới hạn kiến thức).
• Trình bày rõ ràng: Bố cục mạch lạc, viết đúng chính tả, ngữ pháp. Sử dụng từ ngữ chính xác, giàu cảm xúc.
• Phân bố thời gian hợp lý: Không sa đà vào một câu hỏi. Dành thời gian cho cả phần đọc hiểu và phần làm văn.
• Liên hệ thực tế: Với các bài văn nghị luận xã hội, liên hệ đến những câu chuyện hoặc tình huống gần gũi trong cuộc sống.

Bài tập gợi ý (tự luyện)

Các em hãy thử sức với những bài tập sau đây, cố gắng làm theo hướng dẫn đã học:

1. Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
   “Lớp học rộng, bốn bức tường im lặng
   Nghe thầy giảng, lòng con thêm lớn
   Trang sách mở ra chân trời mới lạ
   Bàn tay cô nắn từng nét chữ tròn.”
   a. Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính.
   b. Chỉ ra hình ảnh mang tính biểu tượng trong khổ thơ và nêu tác dụng.
2. Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của em về ý kiến: “Tuổi trẻ cần có hoài bão lớn và dám thực hiện ước mơ.”
3. Phân tích vẻ đẹp của người lao động trong đoạn trích “Lao động” (trích “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” - Nguyễn Đình Chiểu): “Cơm chẳng hết, có hồi lâu mới đói; Nhà không nóc, còn có lúc về ngơi.” (Gợi ý: Học sinh cần chỉ ra sự lam lũ, vất vả nhưng trung thực, chịu thương chịu khó của người nông dân, đồng thời liên hệ đến tinh thần yêu nước của họ.)

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!