Bài tập: Luyện tập: Tiến hóa

Bài tập: Luyện tập: Tiến hóa

Giới thiệu bài học

Chào các em! Sau khi đã tìm hiểu những kiến thức nền tảng về tiến hóa, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập để củng cố và khắc sâu các khái niệm quan trọng. Thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết, các em sẽ rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh và vận dụng kiến thức vào thực tế. Hãy chuẩn bị giấy bút và cùng bắt đầu nhé!

1. Lí thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, chúng ta hãy ôn lại một số nội dung chính:

• Tiến hóa nhỏ: Là quá trình biến đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể, dẫn đến hình thành loài mới.
• Các nhân tố tiến hóa: Đột biến, di - nhập gen, chọn lọc tự nhiên, giao phối không ngẫu nhiên và các yếu tố ngẫu nhiên.
• Chọn lọc tự nhiên: Là quá trình phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong quần thể. Kết quả là các cá thể có kiểu hình thích nghi sẽ tồn tại và sinh sản nhiều hơn.
• Loài và cơ chế cách li: Loài là một hoặc một nhóm quần thể có khả năng giao phối tự nhiên và sinh ra con hữu thụ. Các cơ chế cách li (địa lí, sinh thái, sinh sản) ngăn cản các quần thể trao đổi vốn gen.

2. Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Một quần thể thực vật có hoa ở thế hệ xuất phát (P) có cấu trúc di truyền: 100% cây hoa đỏ (AA). Do đột biến, xuất hiện alen a quy định hoa trắng. Qua nhiều thế hệ, người ta nhận thấy quần thể có cả cây hoa đỏ và cây hoa trắng.

Yêu cầu: Hãy cho biết quần thể trên đã chịu tác động của nhân tố tiến hóa nào? Giải thích.

Hướng dẫn giải:

1. Quần thể ban đầu chỉ có alen A (hoa đỏ).
2. Sau đó xuất hiện alen a (hoa trắng) → chứng tỏ đã có hiện tượng đột biến tạo ra alen mới.
3. Thành phần kiểu gen thay đổi (từ 100% AA sang có cả AA, Aa, aa) → đây là biểu hiện của tiến hóa nhỏ.
4. Kết luận: Nhân tố tiến hóa đã tác động ở đây là đột biến (làm xuất hiện alen a).

Ví dụ 2: Ở một loài chim, những cá thể có mỏ dài có thể ăn được hạt cứng, trong khi cá thể mỏ ngắn chỉ ăn được hạt mềm. Một trận hạn hán kéo dài khiến các loại hạt mềm khan hiếm, chỉ còn hạt cứng.

Yêu cầu: Theo thuyết tiến hóa hiện đại, sau trận hạn hán, quần thể chim này sẽ chịu tác động của chọn lọc tự nhiên như thế nào? Kết quả sau nhiều thế hệ là gì?

Hướng dẫn giải:

1. Điều kiện môi trường thay đổi: hạt mềm hiếm → chỉ còn hạt cứng là nguồn thức ăn chính.
2. Cá thể mỏ dài thích nghi hơn vì có thể ăn hạt cứng → tỉ lệ sống sót và sinh sản cao hơn.
3. Cá thể mỏ ngắn không ăn được hạt cứng → khó sống sót hoặc yếu hơn.
4. Kết quả: Qua nhiều thế hệ, tần số alen quy định mỏ dài tăng lên, tần số alen mỏ ngắn giảm. Quần thể dần thích nghi với điều kiện hạn hán (đây là chọn lọc tự nhiên theo hướng mỏ dài).

3. Ghi nhớ

• Tiến hóa là sự thay đổi vốn gen và thành phần kiểu gen của quần thể.
• Chọn lọc tự nhiên chỉ tác động lên kiểu hình của cá thể, nhưng kết quả là làm thay đổi tần số alen của quần thể.
• Đột biến cung cấp nguyên liệu sơ cấp cho tiến hóa, trong khi biến dị tổ hợp được tạo ra qua giao phối là nguyên liệu thứ cấp.

4. Bài tập gợi ý (tự luyện tập)

Bài tập 1: So sánh vai trò của các nhân tố: giao phối không ngẫu nhiên, di - nhập gen và các yếu tố ngẫu nhiên trong tiến hóa nhỏ.

Bài tập 2: Một quần thể có 500 cá thể lông vàng và 500 cá thể lông xám, sống trên một đồng cỏ rộng lớn. Do môi trường thay đổi, một dòng sông chảy qua chia cắt quần thể thành hai phần (A và B). Sau nhiều thế hệ, quần thể A có 100% lông vàng, quần thể B có 100% lông xám. Hãy giải thích hiện tượng này dựa trên các nhân tố tiến hóa.

Bài tập 3: Vì sao nói chọn lọc tự nhiên không tạo ra kiểu gen mới mà chỉ đóng vai trò "sàng lọc" các kiểu gen? Cho ví dụ minh họa.

Hướng dẫn nhỏ: Các em có thể gợi ý trả lời bằng cách xác định xem nhân tố nào liên quan đến cách li địa lí (bài 2) hoặc tác động trực tiếp lên kiểu hình (bài 3).

Chúc các em học tập tốt và nắm vững các kiến thức về tiến hóa! Hãy cố gắng tự làm bài tập rồi kiểm tra lại với sách giáo khoa hoặc hỏi thầy cô nếu cần giải đáp nhé!