Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài luyện tập: Ôn tập cuối năm Sinh học 10

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến, sau một năm học với nhiều kiến thức bổ ích về thế giới sống, từ tế bào, vi sinh vật cho đến sinh học cơ thể thực vật và động vật, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại những nội dung trọng tâm nhất. Bài luyện tập này không chỉ giúp em củng cố kiến thức mà còn rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh và vận dụng vào thực tiễn. Hãy cùng bắt đầu nhé!

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, chúng ta cần ôn lại một số khái niệm và kiến thức nền tảng:

• Thành phần hóa học của tế bào: Các nguyên tố chính (C, H, O, N) và vai trò của nước, cacbohidrat, lipit, protein, axit nucleic.
• Cấu trúc tế bào: Phân biệt tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực; các bào quan chính ở tế bào thực vật và động vật (ti thể, lục lạp, ribosome, lưới nội chất, bộ máy Golgi...).
• Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng: Khái niệm hô hấp tế bào, quang hợp; phân biệt đồng hóa và dị hóa; vai trò của ATP.
• Phân bào: Chu kì tế bào, nguyên phân và giảm phân; ý nghĩa của từng quá trình.
• Vi sinh vật và ứng dụng: Đặc điểm chung của vi sinh vật; quá trình tổng hợp và phân giải ở vi khuẩn; ứng dụng trong đời sống (lên men sữa chua, muối dưa cà...).

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Một bạn học sinh nói rằng: "Tế bào vi khuẩn và tế bào người đều có nhân hoàn chỉnh." Em hãy nhận xét và giải thích câu nói trên.

Hướng dẫn giải:

• Nhận xét: Câu nói của bạn là sai.
• Giải thích:
  • Tế bào vi khuẩn thuộc nhóm tế bào nhân sơ, không có màng nhân bao bọc. Vật chất di truyền chỉ tập trung ở vùng nhân, chưa tạo thành nhân hoàn chỉnh.
  • Tế bào người thuộc nhóm tế bào nhân thực, có màng nhân bao bọc khối vật chất di truyền, tạo thành nhân hoàn chỉnh.
  • Vậy, điểm khác biệt cơ bản là sự có hay không có màng nhân.

Ví dụ 2: Cho sơ đồ: Glucose → Pyruvat → ... → CO₂ + H₂O + Năng lượng. Đây là quá trình gì? Hãy cho biết nơi diễn ra giai đoạn đầu tiên của quá trình này trong tế bào nhân thực.

Hướng dẫn giải:

• Đây là quá trình hô hấp tế bào (phân giải glucose để thu năng lượng).
• Giai đoạn đầu tiên (đường phân - biến đổi glucose thành pyruvat) diễn ra ở tế bào chất (bào tương) của tế bào nhân thực.

Ví dụ 3: Trong quá trình giảm phân, ở kì sau I, các nhiễm sắc thể (NST) kép di chuyển về hai cực tế bào. Số lượng NST kép ở mỗi cực so với tế bào mẹ ban đầu thay đổi thế nào?

Hướng dẫn giải:

• Tế bào mẹ ban đầu có bộ NST lưỡng bội (2n), gồm các cặp NST tương đồng (mỗi cặp có hai NST kép).
• Ở kì sau I, các cặp NST tương đồng tách nhau ra, mỗi NST kép trong từng cặp di chuyển về một cực.
• Vậy mỗi cực chỉ nhận được một nửa số lượng NST kép so với tế bào mẹ, tức là bộ NST đơn bội kép (n NST kép).

Ghi nhớ

1. Phân biệt tế bào nhân sơ và nhân thực dựa vào màng nhân.
2. Hô hấp tế bào và quang hợp là hai quá trình chuyển hóa năng lượng quan trọng, đối lập nhau nhưng thống nhất trong sinh giới.
3. Nguyên phân tạo tế bào con giống nhau và giống mẹ (2n); giảm phân tạo giao tử (n) khác nhau và khác mẹ.
4. Vi sinh vật có tốc độ sinh trưởng và trao đổi chất mạnh, ứng dụng quan trọng trong thực phẩm (lên men), y tế (kháng sinh), nông nghiệp (phân vi sinh).

Bài tập gợi ý (Tự luyện tập)

1. So sánh sự khác biệt chính giữa tế bào thực vật và tế bào động vật. Giải thích vì sao tế bào thực vật thường có hình dạng xác định hơn?
2. Một đoạn phân tử ADN có chiều dài 5100 Å. Hãy tính số lượng nuclêôtit của đoạn ADN này. (Biết mỗi nuclêôtit dài 3,4 Å)
3. Trình bày các giai đoạn chính của quá trình quang hợp. Nêu rõ vai trò của ánh sáng và chất diệp lục?
4. Hãy giải thích tại sao khi muối dưa cà, người ta thường đậy kín miệng lọ và để ở nơi ấm áp?
5. Vẽ và chú thích sơ đồ một tế bào vi khuẩn, một tế bào thực vật và một tế bào động vật. So sánh các thành phần có ở mỗi loại tế bào.

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong bài kiểm tra cuối năm!