Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Chào các em, chúng ta đã cùng nhau đi qua chương trình Công nghệ 11 với nhiều kiến thức bổ ích về bản vẽ kỹ thuật, vật liệu cơ khí, gia công và lắp ráp. Để chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi tốt nghiệp sắp tới, bài học hôm nay sẽ là một buổi luyện tập tổng hợp. Các em sẽ được ôn lại những nội dung trọng tâm thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết, từ đó rèn luyện kỹ năng tư duy và vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, chúng ta hãy cùng điểm qua những kiến thức cốt lõi thường xuất hiện trong đề thi:

• Bản vẽ kỹ thuật: Các loại hình chiếu (chiếu đứng, chiếu bằng, chiếu cạnh), cách đọc bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp.
• Vật liệu cơ khí: Tính chất cơ bản của vật liệu kim loại (thép, gang) và phi kim loại (chất dẻo, cao su). Phân biệt được tính dẻo, tính bền, tính cứng.
• Công nghệ gia công: Các phương pháp gia công kim loại như cắt gọt (tiện, phay), hàn và rèn, dập. Yêu cầu về an toàn lao động.
• Lắp ráp và bảo dưỡng: Nguyên tắc tháo lắp chi tiết máy. Quy trình bảo dưỡng động cơ đốt trong (nếu có trong chương trình).

Các dạng bài tập và hướng dẫn giải

Dạng 1: Bài tập về hình chiếu của khối hình học

Đề bài: Cho vật thể có dạng hình hộp chữ nhật, phía trên khoét một rãnh hình hộp chữ nhật nằm ngang (xuyên thủng từ mặt trước ra mặt sau). Hãy vẽ hình chiếu đứng và hình chiếu cạnh của vật thể.

Hướng dẫn giải:

1. Phân tích hình dạng: Vật thể ban đầu là một khối hộp. Rãnh khoét là một khối hộp nhỏ hơn, nằm song song với mặt đáy. Rãnh xuyên thủng nghĩa là nó cắt qua toàn bộ chiều dày của vật thể (theo phương nhìn từ trước ra sau).
2. Vẽ hình chiếu đứng (nhìn từ trước):
   • Đây là hình chữ nhật to, tương ứng với mặt trước của hộp lớn.
   • Vì rãnh xuyên thủng ngang, trên hình chiếu đứng ta sẽ thấy một đường nét liền đậm (hoặc nét đứt nếu bị che khuất) song song với cạnh đáy, thể hiện ranh giới của rãnh.
   • Chiều dài đoạn thẳng này bằng chiều sâu của rãnh (tính từ mép trái sang mép phải của rãnh).
3. Vẽ hình chiếu cạnh (nhìn từ trái sang):
   • Đây là hình chữ nhật to, tương ứng với mặt bên của hộp lớn.
   • Trên hình chiếu cạnh, rãnh khoét sẽ hiện ra như một "bậc thang" hoặc một phần bị khoét lõm vào. Cụ thể, ta thấy một đường nét liền đậm thể hiện đáy của rãnh và một nét liền đậm khác thể hiện thành đứng của rãnh.
   • Phần còn lại của hình chữ nhật vẫn giữ nguyên.
4. Kết luận: Vẽ chính xác các nét, tuân thủ tỷ lệ. Ghi chú kích thước nếu có yêu cầu.

Dạng 2: Bài tập về lựa chọn vật liệu

Đề bài: Em hãy chọn vật liệu phù hợp để chế tạo một chiếc kìm điện (cán kìm). Giải thích lý do.

Hướng dẫn giải:

• Yêu cầu của cán kìm điện: Cần có độ bền cơ học nhất định, không bị gãy khi sử dụng. Quan trọng nhất là cách điện để đảm bảo an toàn cho người dùng khi làm việc với điện.
• Lựa chọn: Vật liệu phi kim loại là lựa chọn tối ưu. Cụ thể là chất dẻo nhiệt rắn (ví dụ: bakelit) hoặc chất dẻo tổng hợp có khả năng cách điện tốt.
• Giải thích:
  1. An toàn điện: Chất dẻo là chất cách điện hoàn hảo, ngăn dòng điện truyền qua tay người cầm.
  2. Độ bền: Chất dẻo nhiệt rắn có độ bền cơ học cao, chịu lực tốt, không bị biến dạng dưới tác dụng của lực bóp.
  3. Nhẹ, bền hóa chất: Giúp kìm nhẹ hơn, dễ sử dụng và không bị ăn mòn trong môi trường thông thường.

Dạng 3: Bài tập về quy trình gia công

Đề bài: Trình bày các bước cơ bản để gia công một trục bậc có đường kính giảm dần từ đầu này sang đầu kia bằng phương pháp tiện.

Hướng dẫn giải:

1. Chuẩn bị:
   • Vật liệu: Phôi thép trụ tròn.
   • Dụng cụ: Máy tiện, dao tiện ngoài (dao thô, dao tinh), thước cặp, dưỡng kiểm tra.
   • Thiết kế bản vẽ chi tiết trục bậc.
2. Gá đặt phôi: Dùng mâm cặp của máy tiện kẹp chặt một đầu của phôi. Đầu kia có thể dùng mũi tâm để định tâm nếu phôi dài.
3. Tiện thô:
   • Tiện lớp kim loại đầu tiên với lượng dư lớn để tạo hình dáng sơ bộ của các bậc.
   • Bắt đầu từ phía đầu tự do của phôi, tiến dần vào trong.
4. Tiện tinh:
   • Tiện với lượng dư nhỏ để đạt được kích thước chính xác và độ bóng bề mặt theo yêu cầu của bản vẽ.
   • Đo đạc kích thước từng bậc bằng thước cặp.
5. Kiểm tra và hoàn thiện:
   • Kiểm tra độ đồng tâm, độ trụ, kích thước các bậc.
   • Làm sạch ba via (các cạnh sắc).

Ghi nhớ

Khi làm bài tập ôn thi tốt nghiệp môn Công nghệ, các em cần ghi nhớ:

• Đọc kỹ đề bài, xác định rõ yêu cầu: vẽ hình, giải thích, hay trình bày quy trình.
• Luôn liên hệ kiến thức lý thuyết với thực tiễn. Ví dụ: vật liệu nào dùng cho đồ điện, gia công chi tiết máy ra sao.
• Trình bày bài làm rõ ràng, mạch lạc theo từng bước (phân tích, lý luận, kết luận).
• Đối với bài tập vẽ hình, cần vẽ đúng tỷ lệ, đúng nét (nét liền đậm, nét đứt, nét mảnh).

Bài tập gợi ý cho học sinh tự luyện

Các em hãy tự mình thực hành thêm với các đề bài sau đây để củng cố kiến thức nhé!

1. Cho một ổ trượt (gồm thân ổ, lót ổ bằng đồng). Hãy vẽ hình chiếu vuông góc của thân ổ trượt (dạng khối chữ T nằm ngang có lỗ khoét).
2. Một chiếc búa (đầu búa bằng thép) cán búa bằng gỗ. Hãy phân tích đặc điểm và lý do lựa chọn từng loại vật liệu.
3. Quy trình hàn điện để nối hai tấm thép mỏng gồm những bước nào? Nêu ít nhất 2 yêu cầu an toàn khi hàn.
4. Hãy so sánh sự khác nhau cơ bản giữa hình chiếu đứng và hình chiếu bằng của một chiếc hộp có nắp gập.

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!