Bài tập: Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Ôn thi tốt nghiệp – Chương 4

Giới thiệu

Chương 4 là nội dung ôn tập tổng hợp dành cho học sinh lớp 11 trước kỳ thi tốt nghiệp môn Công nghệ. Các bài tập trong chương này giúp các em củng cố kiến thức đã học từ các chương trước (vẽ kỹ thuật, cơ khí, động cơ đốt trong, v.v.) và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế. Mục tiêu là chuẩn bị tốt nhất cho bài thi cuối kỳ.

Lý thuyết cần ôn tập

Trước khi làm bài tập, các em cần nắm vững các nội dung trọng tâm sau:

• Phần vẽ kỹ thuật: Cách đọc bản vẽ chi tiết, bản vẽ lắp, bản vẽ nhà. Các loại hình chiếu (hình chiếu đứng, hình chiếu bằng, hình chiếu cạnh) và ký hiệu vật liệu.
• Phần cơ khí: Tính chất của vật liệu cơ khí (thép, gang, nhôm, nhựa), công nghệ chế tạo (đúc, rèn, cắt gọt, hàn), dung sai và lắp ghép.
• Phần động cơ đốt trong: Nguyên lý làm việc của động cơ xăng và diesel 4 kỳ, cấu tạo các bộ phận chính (piston, thanh truyền, trục khuỷu, xupap), hệ thống bôi trơn, làm mát, nhiên liệu.

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Đọc bản vẽ chi tiết

1. Chi tiết được làm từ vật liệu gì nếu ký hiệu trên bản vẽ là “Thép C45”?
2. Ứng dụng của chi tiết này trong cơ khí.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Xác định ký hiệu vật liệu. Thép C45 là thép cacbon trung bình (0,45% cacbon), có độ cứng tốt, thường dùng làm trục, bánh răng.
• Bước 2: Mô tả chi tiết. Trục bậc có hai đường kính khác nhau, có rãnh then để lắp then truyền mô-men xoắn.
• Bước 3: Kết luận: Chi tiết là trục truyền động, dùng trong hộp giảm tốc, máy móc.

Kết quả: Vật liệu là thép C45, ứng dụng làm trục trung gian hoặc trục đầu ra động cơ.

Ví dụ 2: Nguyên lý động cơ diesel 4 kỳ

Hướng dẫn giải:

• Động cơ diesel 4 kỳ gồm 4 hành trình piston: nạp, nén, nổ, xả.
• Kỳ nạp: Piston đi xuống, hút không khí vào xi lanh (van nạp mở, van xả đóng).
• Kỳ nén: Piston đi lên, nén không khí đến áp suất và nhiệt độ cao (khoảng 500-700°C).
• Kỳ nổ: Nhiên liệu diesel được phun vào xi lanh gần cuối kỳ nén, tự bốc cháy do nhiệt độ cao, sinh công đẩy piston đi xuống.
• Kỳ xả: Piston đi lên đẩy khí thải ra ngoài.

Kết luận: Nhiên liệu được phun vào cuối kỳ nén (trước khi kỳ nổ bắt đầu).

Ví dụ 3: Tính dung sai lắp ghép

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: So sánh kích thước giới hạn của lỗ và trục:
  • Kích thước nhỏ nhất của lỗ (50mm) > kích thước lớn nhất của trục (49,975mm).
• Bước 2: Đây là lắp lỏng.
• Bước 3: Tính khe hở:
  • Khe hở tối đa = D_max - d_min = 50,025 - 49,950 = 0,075 mm.
  • Khe hở tối thiểu = D_min - d_max = 50 - 49,975 = 0,025 mm.

Kết luận: Lắp lỏng, khe hở từ 0,025 mm đến 0,075 mm.

Ghi nhớ

• Động cơ diesel: Nhiên liệu tự bốc cháy do nhiệt độ cao sau nén, không cần bugi.
• Lắp ghép: Có 3 kiểu: lỏng (khe hở dương), chặt (độ dôi), trung gian (có thể lỏng hoặc chặt tùy kích thước thực tế).
• Ký hiệu thép: C45: 0,45% cacbon; CT38: thép cacbon thấp dùng trong xây dựng.
• Kỹ năng đọc bản vẽ: Chú ý tỷ lệ, kích thước, ký hiệu dung sai và độ nhám bề mặt.

Bài tập gợi ý (tự luyện)

1. Bài tập 1: Cho bản vẽ chi tiết “bánh răng trụ răng thẳng” có mô đun m=3, số răng Z=20, đường kính vòng đỉnh d_a=66mm. Hãy tính đường kính vòng chia (d) và đường kính vòng chân (d_f). (Gợi ý: d = m × Z; d_f = d - 2,5m)
2. Bài tập 2: Trình bày sự khác nhau giữa hệ thống làm mát bằng nước và bằng không khí ở động cơ đốt trong. Cho ví dụ mỗi loại.
3. Bài tập 3: Một mối ghép có kích thước danh nghĩa D=40mm. Lỗ có kích thước: D_min=40mm, D_max=40,039mm. Trục có d_min=39,950mm, d_max=40mm. Hãy xác định kiểu lắp và tính khe hở/độ dôi lớn nhất.
4. Bài tập 4: Giải thích tại sao động cơ xăng cần bugi trong khi động cơ diesel thì không?

Gợi ý làm bài: Các em nên vẽ sơ đồ hoặc dùng bảng để so sánh kết quả, kiểm tra lại bằng công thức đã học. Nếu gặp khó khăn, hãy đọc lại phần lý thuyết trong sách giáo khoa Công nghệ 11 CTST.