Bài tập: Luyện tập: Chiến tranh thế giới

Bài tập: Luyện tập: Chiến tranh thế giới

Giới thiệu

Trong chương 2, các em đã tìm hiểu về hai cuộc chiến tranh thế giới lớn nhất trong lịch sử nhân loại: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918) và Chiến tranh thế giới thứ hai (1939–1945). Đây là những sự kiện có tác động sâu sắc đến toàn bộ cục diện thế giới. Bài luyện tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố kiến thức thông qua các câu hỏi và bài tập cụ thể, có hướng dẫn giải chi tiết.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

• Nguyên nhân bùng nổ: Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về thuộc địa, thị trường; sự hình thành hai khối quân sự đối địch (khối Liên minh và khối Hiệp ước ở Chiến tranh thế giới thứ nhất; khối Phát xít và khối Đồng minh ở Chiến tranh thế giới thứ hai).
• Diễn biến chính: Các giai đoạn chính, các trận đánh tiêu biểu (trận Verdun, trận Stalingrad...), sự tham gia của các nước.
• Kết cục: Hậu quả nặng nề về người và của; sự thay đổi bản đồ chính trị thế giới; sự hình thành các tổ chức quốc tế (Hội Quốc Liên, Liên Hợp Quốc).
• Tính chất: Cả hai cuộc chiến tranh thế giới đều có tính chất là chiến tranh đế quốc phi nghĩa (Chiến tranh thế giới thứ nhất), riêng Chiến tranh thế giới thứ hai mang tính chất chính nghĩa khi các nước Đồng minh chống lại chủ nghĩa phát xít.

Bài tập luyện tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Nhận biết – Trắc nghiệm

Câu 1: Sự kiện nào được coi là “giọt nước tràn ly” dẫn đến bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ nhất?

Hướng dẫn giải: Đó là sự kiện Thái tử Áo – Hung bị một người Xéc-bi ám sát tại Xaraievo (28–6–1914). Lợi dụng sự kiện này, Áo – Hung tuyên chiến với Xéc-bi, kéo theo các nước lớn tham chiến.

Câu 2: Khối quân sự nào được thành lập trước Chiến tranh thế giới thứ hai gồm Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản?

Hướng dẫn giải: Khối phát xít (Liên minh phát xít). Đây là các nước theo chủ nghĩa phát xít, có tham vọng gây chiến tranh để chia lại thế giới.

Bài tập 2: Thông hiểu – Tự luận ngắn

Câu 1: Vì sao Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai được gọi là “cuộc chiến tranh thế giới”?

Hướng dẫn giải:

• Quy mô rộng lớn: Không chỉ diễn ra ở châu Âu mà còn lan ra nhiều châu lục (Á, Phi, Mĩ) và các đại dương.
• Lực lượng tham gia đông đảo: Hàng chục quốc gia và hàng trăm triệu người bị lôi cuốn vào vòng chiến.
• Hậu quả toàn cầu: Ảnh hưởng đến kinh tế, chính trị, xã hội của hầu hết các nước trên thế giới.

Câu 2: Điểm khác biệt cơ bản về tính chất của Chiến tranh thế giới thứ hai so với Chiến tranh thế giới thứ nhất là gì?

Hướng dẫn giải:

• Chiến tranh thế giới thứ nhất mang tính chất chiến tranh đế quốc phi nghĩa ở cả hai phe.
• Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, sau khi Liên Xô tham chiến và các nước Đồng minh hình thành Mặt trận chống phát xít, cuộc chiến mang tính chất chính nghĩa: các dân tộc đứng lên bảo vệ độc lập, tự do, chống lại chế độ phát xít tàn bạo.

Bài tập 3: Vận dụng – So sánh

Lập bảng so sánh Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai theo các tiêu chí: nguyên nhân sâu xa, nguyên nhân trực tiếp, kết cục.

Hướng dẫn giải (Bảng mẫu):

1. Nguyên nhân sâu xa:
   • Chiến tranh thế giới thứ nhất: Mâu thuẫn gay gắt giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa.
   • Chiến tranh thế giới thứ hai: Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc dân chủ và các nước phát xít; sự dung dưỡng của các nước phương Tây đối với chủ nghĩa phát xít.
2. Nguyên nhân trực tiếp:
   • Chiến tranh thế giới thứ nhất: Thái tử Áo – Hung bị ám sát.
   • Chiến tranh thế giới thứ hai: Đức tấn công Ba Lan (1–9–1939).
3. Kết cục:
   • Chiến tranh thế giới thứ nhất: Khoảng 10 triệu người chết, bản đồ châu Âu bị chia lại, hình thành Hội Quốc Liên.
   • Chiến tranh thế giới thứ hai: Khoảng 60 triệu người chết, chủ nghĩa phát xít bị tiêu diệt, Liên Hợp Quốc được thành lập, thế giới chia làm hai cực.

Bài tập 4: Vận dụng cao – Phân tích

Phân tích vai trò của Liên Xô trong việc đánh bại chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Hướng dẫn giải:

• Liên Xô là một trong những lực lượng chủ chốt của khối Đồng minh, đã kiên trì chiến đấu suốt 4 năm (1941–1945).
• Liên Xô đã tiêu diệt phần lớn quân đội Đức Quốc xã (đặc biệt trong trận Stalingrad, trận Cuốc-xcơ).
• Hồng quân Liên Xô là lực lượng chủ yếu giải phóng Đông Âu, tiến vào Béc-lin và hạ lá cờ chiến thắng trên nóc tòa nhà Quốc hội Đức (5–1945).

→ Nhờ có Liên Xô, cuộc chiến chống phát xít mới có thể kết thúc nhanh chóng và toàn thắng.

Ghi nhớ

• Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–1918) và Chiến tranh thế giới thứ hai (1939–1945) là hai cuộc xung đột quân sự lớn nhất lịch sử loài người.
• Cả hai đều có nguyên nhân sâu xa từ mâu thuẫn đế quốc, để lại hậu quả thảm khốc về người và của.
• Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc bằng sự sụp đổ của chủ nghĩa phát xít, mở ra thời kì hình thành trật tự thế giới mới.

Bài tập gợi ý để tự luyện

1. Em hãy cho biết hậu quả chung lớn nhất của hai cuộc chiến tranh thế giới đối với nhân loại là gì?
2. Trình bày diễn biến chính của Chiến tranh thế giới thứ hai ở mặt trận Xô – Đức trong giai đoạn 1941–1943.
3. So sánh điểm khác nhau cơ bản về mục tiêu của Đức trong hai cuộc chiến tranh thế giới.
4. Phân tích tác động của việc Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản (8–1945) đối với kết cục của chiến tranh.
5. Qua hai cuộc chiến tranh thế giới, em rút ra bài học gì về việc bảo vệ hòa bình thế giới ngày nay?