Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Chào các em, chúng ta đã cùng nhau đi qua những kiến thức trọng tâm của môn Ngữ văn lớp 11. Hôm nay, cô trò mình sẽ bước vào một buổi học đặc biệt quan trọng: Luyện tập ôn thi tốt nghiệp. Mục tiêu của buổi học này không chỉ là ôn lại kiến thức, mà còn giúp các em làm quen với các dạng bài tập thường gặp, rèn luyện kỹ năng làm bài và tự tin hơn trước kỳ thi sắp tới. Buổi học sẽ tập trung vào việc thực hành với các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết, giúp các em hiểu sâu và nhớ lâu hơn.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ trước khi luyện tập

Để giải quyết tốt các bài tập, chúng ta cần nắm vững một số khái niệm then chốt đã học trong chương trình:

• Đọc hiểu văn bản: Nhận diện thể loại (thơ, truyện, kí, kịch, nghị luận), xác định nội dung chính, ý nghĩa nhan đề, thông điệp của tác phẩm.
• Tiếng Việt: Các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh...), nghĩa của từ, các lỗi về câu (thiếu chủ ngữ, vị ngữ, câu mơ hồ,...).
• Làm văn nghị luận:
  • Nghị luận xã hội: Bàn về một tư tưởng, đạo lí hoặc hiện tượng đời sống. Cần có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục.
  • Nghị luận văn học: Phân tích, cảm nhận một tác phẩm hoặc một khía cạnh của tác phẩm văn học (thơ, truyện, kịch). Cần bám sát tác phẩm, chỉ ra cái hay, cái đẹp về nội dung và nghệ thuật.

Bài tập luyện tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Đọc hiểu văn bản

Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:

“Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi
Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời
Vơ vơ vẩn vẩn nhìn lên án
Số phận ở đâu? Đời ở đâu?

Cũng có lúc chơi thuyền trên bến
Thuyền nhẹ nhàng như một cánh bèo
Thấy bao nhiêu con đường đi gió
Lại hỏi thăm đường đến nước non.”

(Trích “Vội vàng”, Xuân Diệu)

1. Xác định thể thơ của đoạn trích trên.
2. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ: “Thuyền nhẹ nhàng như một cánh bèo”.
3. Theo em, tâm trạng của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là gì? Vì sao em biết?

Hướng dẫn giải:

Câu 1: Đoạn thơ được viết theo thể thơ tám chữ (mỗi dòng có 8 tiếng). Cách gieo vần linh hoạt, dòng trên vần với dòng dưới (thí dụ: tôi - đời, đâu - đâu).

Câu 2: Biện pháp tu từ được sử dụng là so sánh: “thuyền nhẹ nhàng như một cánh bèo”. Tác dụng của biện pháp này là làm cho hình ảnh con thuyền trở nên cụ thể, sinh động và giàu sức gợi hình. Nó khắc họa sự nhỏ bé, trôi nổi, vô định của con người trước cuộc đời rộng lớn, như chính cánh bèo lênh đênh trên sóng nước. Qua đó, tác giả thể hiện sự cô đơn, bơ vơ và khao khát tìm kiếm một điểm tựa trong cuộc sống.

Câu 3: Tâm trạng của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là cô đơn, hoang mang, băn khoăn và khao khát tìm kiếm lẽ sống, ý nghĩa cuộc đời. Em biết bởi vì ngay từ dòng thơ đầu tiên, tác giả đã nói rõ “tôi nhớ tôi” – sự tự ý thức về bản thân trong nỗi cô đơn. Các từ ngữ như “băn khoăn”, “vơ vơ vẩn vẩn”, “số phận ở đâu? Đời ở đâu?” cho thấy trạng thái mất phương hướng, kiếm tìm một cách mơ hồ. Hình ảnh “thuyền nhẹ nhàng như một cánh bèo” và “hỏi thăm đường đến nước non” càng củng cố thêm cảm giác lạc lõng, trôi dạt và khát vọng được kết nối với một chân trời rộng lớn hơn.

Bài tập 2: Nghị luận xã hội

Đề bài: Anh/ chị hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống.

Hướng dẫn giải:

Để viết một đoạn văn nghị luận xã hội hay, các em cần làm theo các bước sau:

1. Mở đoạn: Dẫn dắt vấn đề, nêu rõ vấn đề cần nghị luận: “Biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống là một thái độ sống tích cực và ý nghĩa.”
2. Thân đoạn: Giải thích và chứng minh.
   • “Những điều bình dị” là gì? Đó là những thứ nhỏ bé, quen thuộc, diễn ra hàng ngày trong cuộc sống của mỗi chúng ta: bữa cơm gia đình, nụ cười của người thân, ánh nắng ban mai, một cuốn sách hay, một cuộc trò chuyện cùng bạn bè...
   • Tại sao phải trân trọng chúng? Vì chúng là nền tảng của hạnh phúc. Hạnh phúc không phải là điều gì quá xa vời, mà đôi khi là sự vui vẻ, bình yên từ những điều giản dị nhất. Những người biết trân trọng sẽ luôn thấy cuộc sống đáng yêu, ấm áp và biết ơn hơn.
   • Lấy dẫn chứng: Sự quan tâm của cha mẹ qua bữa cơm chiều; niềm vui khi được ngồi uống trà, trò chuyện cùng bạn cũ; cảm giác thư thái khi ngắm một buổi hoàng hôn... Đối lập với nó là lối sống chạy theo vật chất, xa hoa, dễ dẫn đến mệt mỏi, căng thẳng, thiếu kết nối.
   • Mở rộng: Phê phán một bộ phận giới trẻ chỉ biết chạy theo danh vọng, lãng phí thời gian vào những thứ hào nhoáng mà bỏ quên những giá trị giản dị ngay bên cạnh.
3. Kết đoạn: Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề và rút ra bài học cho bản thân: Hãy mở lòng, học cách cảm ơn và nâng niu từng phút giây, từng điều nhỏ bé mà cuộc sống ban tặng. Đó chính là cách để có một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc trọn vẹn.

Bài tập 3: Nghị luận văn học

Đề bài: Phân tích vẻ đẹp bi tráng của hình tượng người lính trong bài thơ “Từ ấy” (Phạm Tiến Duật). Qua đó, anh/ chị hãy cảm nhận về thế hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Hướng dẫn giải: (Lưu ý: Do đề bài yêu cầu tập trung vào bài tập, phần này cô sẽ hướng dẫn các em dàn ý chính để các em tự luyện tập viết thành đoạn văn hoặc bài văn hoàn chỉnh).

1. Mở bài: Giới thiệu tác giả Phạm Tiến Duật, bài thơ “Từ ấy” (nếu có trong chương trình) hoặc lưu ý các em chọn đúng tác phẩm mình được học. Nếu là “Từ ấy” của Tố Hữu thì các em phải phân tích đúng tác phẩm. Ở đây cô hướng dẫn dựa trên một tác phẩm phổ biến là “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”. Nếu đề bài cho tác phẩm khác, các em vận dụng tương tự.
2. Thân bài:
   • Giải thích “vẻ đẹp bi tráng”: Là vẻ đẹp vừa có sự bi thương, mất mát, vừa có sự hào hùng, oanh liệt, được khắc họa bằng thủ pháp lãng mạn và hiện thực.
   • Phân tích vẻ đẹp bi tráng của những người lính lái xe:
     • Hiện thực gian khổ (Bi): Những chiếc xe không kính, không đèn, không mui... Không gian “bụi phun tóc trắng”, “mưa rơi ướt áo”, con đường “lửa từ bom”. Họ đối mặt với khó khăn, thiếu thốn, nguy hiểm. Nhưng tình thế bi thương ấy không làm họ nhụt chí.
     • Tinh thần dũng cảm, lãng mạn (Tráng): Họ “nhìn trời, nhìn đất, nhìn thẳng” một cách bình thản, dũng mãnh. Họ xem những khó khăn như là chuyện nhỏ, “chưa cần thay, lái trăm câu nữa”, “Ung dung buồng lái ta ngồi – Nhìn đất nhìn trời nhìn thẳng”. Họ có niềm tin mãnh liệt: “Không có kính, ừ thì ướt áo – Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi”. Điều này cho thấy một tinh thần thép, coi thường hiểm nguy, sống lạc quan, yêu đời.
     • Tình đồng đội gắn bó: Họ dừng xe “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”, cùng nhau “lại đi, lại đi trời xanh thêm”. Họ cười sao mà đầy ấm áp, thân thương. Tình đồng chí, đồng đội là điểm tựa tinh thần vững chắc.
   • Cảm nhận về thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ: Đây là thế hệ “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, sẵn sàng hyện sinh tuổi thanh xuân cho lý tưởng độc lập, tự do. Họ vừa dũng cảm, kiên cường, vừa lãng mạn, hồn nhiên, có một tinh thần thép