Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Luyện tập – Ôn tập cuối năm (Sinh học 11)

I. Giới thiệu

Chào các em, bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta củng cố lại toàn bộ kiến thức đã học trong chương trình Sinh học 11. Thay vì chỉ đọc lại lý thuyết, chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập thông qua các bài tập cụ thể. Mỗi bài tập đều có hướng dẫn giải chi tiết, giúp các em hiểu sâu hơn về các khái niệm trọng tâm như: trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, cảm ứng, sinh trưởng và phát triển, sinh sản ở thực vật và động vật. Hãy tập trung và cùng bắt đầu nhé!

II. Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em cần nắm vững các nội dung chính sau:

• Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng: Quá trình quang hợp, hô hấp ở thực vật; tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn, bài tiết ở động vật.
• Cảm ứng: Cảm ứng ở thực vật (hướng động, ứng động); cảm ứng ở động vật (cơ chế phản xạ, tập tính).
• Sinh trưởng và phát triển: Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng ở thực vật và động vật; các hình thức phát triển (biến thái hoàn toàn, không hoàn toàn).
• Sinh sản: Sinh sản vô tính và hữu tính ở thực vật và động vật; vai trò của hormone sinh sản.

III. Bài tập luyện tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: (Trao đổi chất và năng lượng)

Câu hỏi: Phân biệt quang hợp và hô hấp ở thực vật về bản chất, nơi diễn ra và điều kiện cần có.

Hướng dẫn giải:

• Quang hợp: Là quá trình tổng hợp chất hữu cơ (glucose) từ CO₂ và nước, dưới tác dụng của ánh sáng và diệp lục, xảy ra ở lục lạp. Phương trình tổng quát: CO₂ + H₂O → (CH₂O) + O₂ (cần ánh sáng).
• Hô hấp: Là quá trình phân giải chất hữu cơ (glucose) để giải phóng năng lượng, xảy ra ở ti thể, diễn ra liên tục ngày đêm. Phương trình tổng quát: Glucose + O₂ → CO₂ + H₂O + Năng lượng (không cần ánh sáng).

→ Kết luận: Quang hợp là quá trình "tích lũy năng lượng", hô hấp là quá trình "giải phóng năng lượng".

Bài tập 2: (Cảm ứng)

Câu hỏi: Em hãy giải thích tại sao ở thực vật, khi có ánh sáng trắng, các loại cây thường có xu hướng vươn về phía có ánh sáng?

Hướng dẫn giải:

• Đây là hiện tượng hướng sáng dương, một dạng của cảm ứng ở thực vật.
• Nguyên nhân: Ánh sáng kích thích sự phân bố không đều của hormone auxin ở hai phía của thân. Phía ít sáng, auxin tập trung nhiều hơn, kích thích tế bào sinh trưởng nhanh hơn, làm cho cây uốn cong về phía có ánh sáng.
• Ý nghĩa: Giúp cây thu nhận được nhiều ánh sáng cho quá trình quang hợp.

Bài tập 3: (Sinh trưởng và phát triển)

Câu hỏi: So sánh sự phát triển qua biến thái (từ sâu thành bướm) với sự phát triển không qua biến thái (ở người).

Hướng dẫn giải:

• Phát triển qua biến thái (bướm): Trải qua các giai đoạn rõ rệt: Trứng → Ấu trùng (sâu) → Nhộng → Bướm trưởng thành. Có sự thay đổi đột ngột về hình thái, cấu tạo và sinh lý (ví dụ: sâu ăn lá, bướm hút mật).
• Phát triển không qua biến thái (người): Không có sự thay đổi đột ngột về hình thái. Con non có cấu tạo tương tự con trưởng thành (người mới sinh đã có chân, tay, mắt, mũi... giống người lớn), chỉ phát triển dần về kích thước và hoàn thiện các cơ quan qua các giai đoạn: trẻ sơ sinh, thiếu niên, trưởng thành.

Bài tập 4: (Sinh sản)

Câu hỏi: Kể tên hai hình thức sinh sản vô tính ở thực vật và cho ví dụ cụ thể.

Hướng dẫn giải:

• Sinh sản bằng bào tử: Ví dụ: Cây rêu, cây dương xỉ. Bào tử nảy mầm thành cây con (thể bào tử).
• Sinh sản sinh dưỡng: Cơ thể mới phát triển từ một bộ phận của cơ thể mẹ.
• Ví dụ 1: Giâm cành (cây mía, sắn).
• Ví dụ 2: Chiết cành (cây cam, nhãn).
• Ví dụ 3: Ghép mắt (cây hoa hồng).

Bài tập 5: (Vận dụng cao - Tổng hợp)

Câu hỏi: Một nông dân muốn cây ớt trong vườn ra nhiều quả hơn. Em hãy tư vấn cho bác ấy một số biện pháp kỹ thuật dựa trên kiến thức về sinh sản ở thực vật.

Hướng dẫn giải:

1. Bón phân hợp lý: Tăng cường bón phân có chứa lân (P) và kali (K) vào giai đoạn ra hoa, tạo quả, hạn chế đạm (N) quá nhiều để tránh cây phát triển lá quá mức.
2. Tưới nước đầy đủ: Giữ ẩm cho đất trong thời kỳ ra hoa, tránh hạn làm rụng hoa.
3. Thụ phấn bổ sung: Nếu vườn ít ong, có thể dùng tay lắc nhẹ cây hoặc dùng chổi lông quét nhẹ lên hoa để giúp phấn rơi vào nhụy.
4. Cắt tỉa cành: Loại bỏ các cành già, cành bị sâu bệnh để tập trung dinh dưỡng cho cành mang quả.

IV. Ghi nhớ

Trong quá trình luyện tập ôn tập, các em cần ghi nhớ:

• Luôn liên hệ giữa cấu tạo và chức năng của các cơ quan trong cơ thể thực vật và động vật.
• Các quá trình sinh lý (quang hợp, hô hấp, cảm ứng, sinh sản) đều chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng).
• Kiến thức sinh học có tính ứng dụng cao trong thực tiễn (trồng trọt, chăn nuôi, y học). Hãy tập làm quen với các câu hỏi vận dụng.

V. Bài tập gợi ý (Tự luyện thêm tại nhà)

Các em hãy thử sức với các câu hỏi sau:

1. Giải thích vì sao khi nuôi cá cảnh trong bể kín, người ta thường phải thả thêm cây thủy sinh hoặc dùng máy sục khí?
2. Trình bày diễn biến của một phản xạ (ví dụ: rụt tay lại khi chạm vào vật nóng) và cho biết các thành phần tham gia.
3. Ở động vật, hiện tượng "lột xác" ở tôm, cua liên quan đến hormone nào? Vai trò của hiện tượng này là gì?
4. Tại sao nói sinh sản hữu tính tạo ra nhiều biến dị tổ hợp hơn sinh sản vô tính? Lấy ví dụ.

Chúc các em học tốt và đạt kết quả cao trong kỳ ôn tập cuối năm!