Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu bài học

Chào các em, bài học hôm nay nằm trong chương trình ôn thi tốt nghiệp môn Tin học lớp 11. Chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập và hệ thống lại những kiến thức trọng tâm đã học trong chương trình. Mục tiêu của bài này là giúp các em củng cố lý thuyết, nắm vững các khái niệm cốt lõi và biết cách áp dụng vào giải quyết các bài tập thực tế. Đây là bước đệm quan trọng để các em tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp sắp tới.

Lý thuyết trọng tâm

1. Kiểu dữ liệu có cấu trúc: Mảng một chiều

Mảng một chiều là một dãy hữu hạn các phần tử có cùng kiểu dữ liệu. Mỗi phần tử trong mảng được truy cập thông qua chỉ số (index) của nó.

• Khai báo mảng: Trong Pascal, ta khai báo mảng như sau: Var tên_mảng: array[chỉ_số_đầu..chỉ_số_cuối] of kiểu_dữ_liệu;
• Ví dụ: Var A: array[1..100] of integer; – Mảng A gồm 100 phần tử số nguyên, chỉ số từ 1 đến 100.
• Truy cập phần tử: Sử dụng tên_mảng[chỉ_số]. Ví dụ: A[5] là phần tử thứ 5 của mảng A.
• Ứng dụng: Lưu trữ danh sách điểm số, dãy số, tên học sinh, v.v.

2. Kiểu dữ liệu xâu ký tự (String)

Xâu ký tự là một dãy các ký tự được đặt trong dấu nháy đơn. Trong Pascal, xâu ký tự có kiểu string.

• Khai báo: Var S: string[độ_dài_tối_đa]; hoặc Var S: string; (mặc định 255 ký tự).
• Các thao tác cơ bản:
  • Ghép xâu: dùng dấu +. Ví dụ: 'Hello' + ' World' = 'Hello World'.
  • So sánh: dùng các phép =, <>, <, >, <=, >=.
  • Lấy độ dài: hàm length(S).
  • Lấy ký tự: S[i] là ký tự thứ i.
• Ví dụ: Xử lý văn bản, kiểm tra mật khẩu, tìm kiếm từ trong câu.

3. Các thuật toán cơ bản trên mảng

Các em cần nắm vững các thuật toán thường gặp:

1. Tìm kiếm:
   • Tìm kiếm tuần tự: Duyệt từ đầu đến cuối mảng để tìm phần tử thỏa mãn.
   • Tìm kiếm nhị phân: Áp dụng cho mảng đã được sắp xếp, giúp tìm nhanh hơn.
2. Sắp xếp:
   • Sắp xếp nổi bọt (Bubble sort): So sánh và đổi chỗ các phần tử kề nhau.
   • Sắp xếp chọn (Selection sort): Chọn phần tử nhỏ nhất đưa về đầu dãy.
3. Đếm, tính tổng, tìm max/min: Duyệt mảng và cập nhật giá trị.

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Xử lý mảng một chiều

Đề bài: Cho mảng A gồm N số nguyên (N<=100). Viết chương trình tính tổng các số chẵn trong mảng.

Giải thích:

• Khai báo mảng A: Var A: array[1..100] of integer;
• Nhập N và các phần tử của mảng.
• Khởi tạo biến Tong := 0;
• Duyệt từ i=1 đến N:
  • Nếu A[i] mod 2 = 0 thì Tong := Tong + A[i];
• In kết quả Tong ra màn hình.

Ví dụ 2: Xử lý xâu ký tự

Đề bài: Nhập vào một xâu S. Hãy đếm số lần xuất hiện của ký tự 'a' (không phân biệt chữ hoa, chữ thường) trong xâu.

Giải thích:

• Khai báo xâu S: Var S: string;
• Đưa S về chữ thường để dễ dàng so sánh: S := LowerCase(S); (hàm có sẵn trong một số môi trường lập trình).
• Khởi tạo biến dem := 0;
• Duyệt từ i=1 đến length(S):
  • Nếu S[i] = 'a' thì dem := dem + 1;
• In kết quả dem ra màn hình.

Ví dụ 3: Thuật toán sắp xếp chọn

Đề bài: Sắp xếp mảng A tăng dần bằng thuật toán sắp xếp chọn.

Giải thích:

• Duyệt i từ 1 đến N-1:
  • Gán vitri_min := i;
  • Duyệt j từ i+1 đến N:
    • Nếu A[j] < A[vitri_min] thì vitri_min := j;
  • Đổi chỗ A[i] và A[vitri_min].

Ghi nhớ

Các em cần nhớ những điểm sau để làm bài tốt:

• Mảng: Chỉ số bắt đầu và kết thúc phải đúng. Duyệt mảng thường dùng vòng lặp for.
• Xâu ký tự: Các hàm xử lý xâu như length, pos, copy, delete, insert rất hữu ích.
• Thuật toán: Hiểu rõ ý tưởng của từng thuật toán (tìm kiếm, sắp xếp) trước khi viết code.
• Kiểm tra: Luôn kiểm tra biên (giá trị đầu, cuối) và các trường hợp đặc biệt (mảng rỗng, không tìm thấy, v.v.).

Bài tập gợi ý

Hãy tự luyện tập với các bài tập sau để củng cố kiến thức:

1. Viết chương trình nhập vào mảng A gồm N số nguyên. Tìm và in ra phần tử lớn nhất cùng vị trí của nó.
2. Viết chương trình nhập vào một xâu S. Đếm xem trong xâu có bao nhiêu từ (các từ cách nhau bởi dấu cách).
3. Cho mảng A đã được sắp xếp tăng dần. Nhập vào một số X. Hãy chèn X vào mảng sao cho mảng vẫn tăng dần (không dùng lại sắp xếp).
4. Viết chương trình nhập vào một xâu S. Kiểm tra xem xâu S có phải là xâu đối xứng (palindrome) hay không? Ví dụ: 'abcdcba' là đối xứng, 'hello' không đối xứng.

Chúc các em ôn tập hiệu quả và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!