Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Giới thiệu

Chào các em, bài học hôm nay là buổi luyện tập tổng hợp cuối cùng trong Chương 4. Chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại các kiến thức trọng tâm của môn Tin học lớp 11, đặc biệt là những dạng bài thường xuất hiện trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết, các em sẽ củng cố kỹ năng lập trình, tư duy thuật toán và cách trình bày bài làm một cách khoa học. Hãy tập trung và cùng nhau chinh phục nhé!

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi đi vào bài tập, chúng ta cần ôn lại một số nội dung lý thuyết cốt lõi sau:

• Cấu trúc dữ liệu mảng một chiều: Khai báo, nhập/xuất dữ liệu, các thao tác duyệt và xử lý phần tử (tìm kiếm, sắp xếp, đếm, tính tổng).
• Xâu ký tự (string): Các hàm và thủ tục xử lý xâu như length(), copy(), delete(), insert(), pos().
• Kiểu dữ liệu tệp (file): Khai báo biến tệp, gắn tên tệp, mở tệp để đọc/ghi, đọc dữ liệu từ tệp văn bản và ghi kết quả ra tệp.
• Chương trình con (hàm và thủ tục): Cấu trúc khai báo, tham số hình thức và tham số thực sự, biến toàn cục và biến địa phương.

Bài tập mẫu có hướng dẫn giải

Dưới đây là một bài tập điển hình. Các em hãy đọc kỹ đề bài, sau đó tham khảo từng bước hướng dẫn giải.

Đề bài: Cho tệp văn bản DULIEU.INP chứa một dãy số nguyên gồm N phần tử (N ≤ 10^5, các số có giá trị tuyệt đối không quá 10^9). Dòng đầu tiên của tệp là số N, dòng thứ hai chứa N số nguyên cách nhau một dấu cách. Em hãy viết chương trình thực hiện các yêu cầu sau:

1. Đọc dữ liệu từ tệp DULIEU.INP.
2. Tính tổng các số dương có trong dãy.
3. Đếm số lượng các số chẵn trong dãy.
4. Ghi kết quả vào tệp KETQUA.OUT gồm hai dòng: dòng thứ nhất là tổng các số dương, dòng thứ hai là số lượng các số chẵn.

Hướng dẫn giải chi tiết

Bước 1: Phân tích bài toán và xác định thuật toán

Bài toán yêu cầu xử lý dữ liệu từ tệp và ghi kết quả ra tệp. Các bước thực hiện:

• Đọc số N từ dòng đầu tiên của tệp.
• Đọc N số tiếp theo và lưu vào mảng một chiều (hoặc xử lý trực tiếp từng số để tiết kiệm bộ nhớ).
• Khởi tạo hai biến: tong = 0 (để tính tổng số dương) và dem = 0 (để đếm số chẵn).
• Duyệt qua từng phần tử của dãy:
  • Nếu phần tử > 0 thì cộng vào tong.
  • Nếu phần tử chia hết cho 2 (tức là a[i] mod 2 = 0) thì tăng dem lên 1.
• Ghi hai giá trị tong và dem vào tệp KETQUA.OUT, mỗi giá trị trên một dòng.

Bước 2: Viết chương trình bằng ngôn ngữ Pascal

Các em có thể tham khảo đoạn chương trình mẫu sau đây:

Program BaiTapOnThi;
Var
    f_in, f_out: Text;
    N, i, x, tong, dem: Integer;
Begin
    // Mở tệp để đọc dữ liệu
    Assign(f_in, 'DULIEU.INP');
    Reset(f_in);
    // Mở tệp để ghi kết quả
    Assign(f_out, 'KETQUA.OUT');
    Rewrite(f_out);
    // Đọc số N
    Readln(f_in, N);
    // Khởi tạo biến
    tong := 0;
    dem := 0;
    // Duyệt và xử lý từng số
    For i := 1 to N do
    Begin
        Read(f_in, x);
        If x > 0 then tong := tong + x;
        If x mod 2 = 0 then dem := dem + 1;
    End;
    // Ghi kết quả
    Writeln(f_out, tong);
    Writeln(f_out, dem);
    // Đóng tệp
    Close(f_in);
    Close(f_out);
End.

Bước 3: Giải thích chi tiết

• Dòng Assign(f_in, 'DULIEU.INP') và Reset(f_in) dùng để mở tệp DULIEU.INP để đọc dữ liệu.
• Vòng lặp For i := 1 to N do dùng để đọc lần lượt từng số và xử lý ngay lập tức, không cần lưu trữ toàn bộ mảng.
• Biến x lưu tạm thời giá trị vừa đọc được. Kiểm tra điều kiện x > 0 để cộng vào tổng, và x mod 2 = 0 để đếm số chẵn.
• Kết quả được ghi vào tệp KETQUA.OUT bằng lệnh Writeln. Sau khi ghi xong, cần đóng tệp lại để tránh lỗi dữ liệu.

Ghi nhớ

Khi làm bài thi tốt nghiệp, các em cần lưu ý:

• Đọc kỹ đề bài, xác định rõ dữ liệu đầu vào và đầu ra.
• Lập trình có cấu trúc, rõ ràng, tên biến có ý nghĩa.
• Kiểm tra kỹ các trường hợp đặc biệt như mảng rỗng, chỉ có số âm, hoặc số 0.
• Luôn nhớ đóng tệp sau khi xử lý để giải phóng tài nguyên.

Bài tập gợi ý tự luyện

Để củng cố kiến thức, em hãy thử sức với bài tập sau:

Bài tập: Cho tệp SONGUYEN.INP chứa một dãy số nguyên gồm N phần tử. Hãy viết chương trình đọc dữ liệu, tìm và ghi vào tệp SONGUYEN.OUT giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của dãy, và số lượng các số nguyên tố có trong dãy.

Gợi ý: Em có thể viết một hàm riêng để kiểm tra số nguyên tố (số chỉ chia hết cho 1 và chính nó, với điều kiện số đó lớn hơn 1). Sau đó, sử dụng vòng lặp để duyệt và xử lý như bài mẫu.