Bài tập: Chương 2: Tài chính công

Bài tập: Chương 2: Tài chính công

1. Giới thiệu

Chương 2 về Tài chính công đã giúp các em hiểu được vai trò quan trọng của ngân sách nhà nước, các khoản thu – chi công và trách nhiệm của công dân trong việc sử dụng tài chính công. Bài tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng phân tích các tình huống thực tế liên quan đến tài chính công.

2. Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do Nhà nước tiến hành nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng, quốc gia.

• Ngân sách nhà nước: Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).
• Các khoản thu của ngân sách nhà nước: Bao gồm thuế, phí, lệ phí, viện trợ, vay nợ, thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước...
• Các khoản chi của ngân sách nhà nước: Chi cho đầu tư phát triển (xây dựng cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục...), chi thường xuyên (lương cho cán bộ, công chức, an ninh quốc phòng...), chi dự trữ quốc gia...
• Đặc điểm: Mang tính pháp lý, phục vụ lợi ích chung, không vì mục tiêu lợi nhuận, gắn liền với quyền lực nhà nước.

3. Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Vào đầu năm học, nhà nước quyết định tăng mức đầu tư xây dựng thêm 10 trường học mới tại các huyện vùng cao. Khoản tiền này được lấy từ nguồn thu nào và thuộc loại chi nào của ngân sách nhà nước?

Hướng dẫn giải:

• Khoản tiền xây trường được lấy từ nguồn thu của ngân sách nhà nước, chủ yếu từ thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, và các khoản thu khác.
• Đây thuộc loại chi đầu tư phát triển vì mục đích xây dựng cơ sở vật chất cho giáo dục – một lĩnh vực quan trọng phục vụ lợi ích chung lâu dài của đất nước.

Ví dụ 2: Trong một buổi họp thôn, ông H (một người dân) thắc mắc: “Sao nhà nước lại phải chi tiền để trợ cấp cho người có công, người già neo đơn? Đó có phải là lãng phí không?” Em hãy giải thích cho ông H hiểu.

Hướng dẫn giải:

• Em cần giải thích rằng: Đây là khoản chi thường xuyên của ngân sách nhà nước, thuộc lĩnh vực an sinh xã hội.
• Nhà nước có trách nhiệm chăm lo đời sống cho người có công với cách mạng, người già neo đơn, người khuyết tật... nhằm bảo đảm công bằng xã hội và ổn định cuộc sống cho mọi người dân.
• Đây không phải là lãng phí mà là nghĩa vụ và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “thương người như thể thương thân”.

4. Ghi nhớ

Ghi nhớ:

1. Tài chính công luôn gắn với Nhà nước và phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội.
2. Thuế là nguồn thu chủ yếu và quan trọng nhất của ngân sách nhà nước.
3. Chi ngân sách nhà nước cần được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, tránh thất thoát, lãng phí.
4. Mỗi công dân có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế và giám sát việc sử dụng ngân sách nhà nước.

5. Bài tập gợi ý

Bài tập 1: Khi nhà nước quyết định dùng một phần ngân sách để xây dựng đường cao tốc và cầu cống, đó là khoản chi gì? Em hãy nêu hai nguồn thu chính để nhà nước có đủ tiền thực hiện dự án này.

Bài tập 2: Bố mẹ em đi chợ và mua hàng hóa, khi thanh toán phải trả thêm một khoản tiền thuế giá trị gia tăng (VAT). Số tiền thuế đó sẽ thuộc về ai và được dùng vào việc gì? Hãy giải thích.

Bài tập 3: Hãy nêu ít nhất ba việc làm cụ thể mà học sinh có thể thực hiện để góp phần tiết kiệm và sử dụng hiệu quả các nguồn tài chính công ở trường học (ví dụ: tiết kiệm điện, nước, bảo vệ cơ sở vật chất chung...).

Bài tập 4: Một số ý kiến cho rằng: “Nhà nước nên cắt giảm toàn bộ khoản chi cho bảo vệ môi trường để tập trung tiền phát triển kinh tế.” Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?