Bài tập: Chương 3: Văn học nước ngoài

Bài tập: Chương 3 – Văn học nước ngoài (Có hướng dẫn giải)

I. Giới thiệu

Trong chương 3 của chương trình Ngữ văn lớp 12, các em đã được tiếp cận với những tác phẩm văn học nước ngoài tiêu biểu, mang đậm dấu ấn văn hóa và tư tưởng của nhiều quốc gia trên thế giới. Những tác phẩm ấy không chỉ giúp em mở rộng tầm nhìn về cuộc sống, con người ở các vùng đất xa xôi, mà còn khơi gợi những suy ngẫm sâu sắc về tình yêu, lẽ sống và thân phận con người. Bài tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố kiến thức và rèn luyện kĩ năng phân tích, cảm thụ văn học nước ngoài thông qua các dạng câu hỏi có hướng dẫn giải chi tiết.

II. Lý thuyết trọng tâm – Khái niệm và giá trị văn học nước ngoài

Văn học nước ngoài là những sáng tác văn chương thuộc các nền văn hóa, ngôn ngữ khác nhau trên thế giới, được dịch thuật và giới thiệu đến bạn đọc Việt Nam. Khi tiếp cận các tác phẩm này, em cần lưu ý một số điểm sau:

• Bối cảnh văn hóa – xã hội: Mỗi tác phẩm đều phản ánh đời sống, phong tục, tư tưởng của một dân tộc, thời đại nhất định.
• Giá trị nhân văn: Dù thuộc nền văn học nào, tác phẩm hay luôn hướng đến những vấn đề chung của nhân loại: tình yêu thương, công lí, khát vọng tự do, hạnh phúc.
• Nghệ thuật đặc sắc: Chú ý cách xây dựng nhân vật, cốt truyện, biểu tượng, giọng điệu và các thủ pháp nghệ thuật riêng biệt của từng tác giả.

Việc học văn học nước ngoài giúp các em nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự đồng cảm và tư duy phản biện trước những giá trị văn hóa đa dạng.

III. Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Đọc đoạn trích sau đây (trích từ tác phẩm “Thuốc” của Lỗ Tấn, Trung Quốc) và trả lời câu hỏi.

“Hai người đàn bà đứng ở hai đầu con đường, đọc kinh cho nhau nghe, nhưng không ai nghe thấy ai. Đến lúc họ sắp sửa quay về, bỗng nhiên con quạ trên cây kêu lên một tiếng thảm thiết, rồi vỗ cánh bay vút lên không.”

Câu hỏi: Hình ảnh “con quạ” và “tiếng kêu thảm thiết” cuối đoạn trích có ý nghĩa gì?

Hướng dẫn giải:

Trong tác phẩm “Thuốc”, Lỗ Tấn xây dựng hình ảnh con quạ như một biểu tượng nghệ thuật đầy ám ảnh. Tiếng kêu thảm thiết không chỉ báo hiệu sự kết thúc của một cuộc gặp gỡ vô ích giữa hai người mẹ mất con, mà còn gợi lên không khí u tối, lạnh lẽo và nỗi cô đơn của con người trong xã hội cũ. Đồng thời, tiếng quạ vỗ cánh bay vút lên như một dấu hiệu về sự chuyển động mơ hồ, nhưng chưa có lối thoát rõ ràng cho những kiếp người nghèo khổ, mê muội. Qua hình ảnh này, nhà văn muốn tố cáo sự vô cảm và bế tắc của xã hội Trung Hoa đương thời.

Ví dụ 2: Nêu một thông điệp nhân văn mà em tâm đắc nhất từ các tác phẩm văn học nước ngoài đã học (lớp 12) và giải thích ngắn gọn.

Hướng dẫn giải:

Em có thể chọn thông điệp: “Tình yêu thương có thể xóa nhòa mọi rào cản giai cấp và định kiến.” Ví dụ, trong tác phẩm “Số đỏ” (Vũ Trọng Phụng) mang tính phê phán xã hội, nhưng nếu nói đến văn học nước ngoài, em có thể nhắc đến tác phẩm “Nhà thờ Đức Bà Paris” (Vích-to Huy-gô). Tình yêu của chàng trai xấu xí Quasimodo dành cho Esmeralda dù không được đáp lại, nhưng đó là tình yêu thuần khiết, vị tha, vượt lên trên sự khinh miệt của xã hội. Thông điệp ấy nhắc nhở chúng ta rằng vẻ đẹp thực sự nằm ở trái tim nhân hậu, dám hi sinh vì người khác.

IV. Ghi nhớ

• Khi phân tích tác phẩm văn học nước ngoài, cần bám sát văn bản, không suy diễn tùy tiện.
• Chú ý đến đặc điểm văn hóa và bối cảnh ra đời của tác phẩm để hiểu đúng ý nghĩa.
• Giá trị cốt lõi của văn học nước ngoài là tính nhân văn phổ quát, có sức vượt thời gian và không gian.
• Luôn liên hệ, so sánh với văn học Việt Nam hoặc cuộc sống thực tiễn để bài viết thêm sâu sắc.

V. Bài tập gợi ý

Bài tập 1: Đọc kĩ đoạn kết trong truyện “Người trong bao” (A.P. Sê-khốp) và trả lời câu hỏi: “Khi Bê-li-cốp chết rồi, tất cả mọi người đều thở phào nhẹ nhõm. Nhưng chỉ một tuần sau, cuộc sống lại trở về như cũ, cũng nặng nề, buồn tẻ và phi lí như trước.”

1. Vì sao mọi người lại “thở phào nhẹ nhõm” khi Bê-li-cốp qua đời?
2. Thái độ của tác giả qua chi tiết “cuộc sống lại trở về như cũ” là gì?

Gợi ý: Em cần chỉ ra ý nghĩa tố cáo của nhà văn đối với xã hội Nga đương thời, nơi “cái bao” không chỉ tồn tại trong một con người mà đã trở thành căn bệnh tinh thần chung. Cái chết của Bê-li-cốp chưa đủ sức thay đổi căn bản xã hội.

Bài tập 2: Viết một đoạn văn (khoảng 5-7 câu) cảm nhận về hình tượng nhân vật thầy Ha-men trong tác phẩm “Buổi học cuối cùng” (Đô-đê). Hãy chỉ ra những phẩm chất cao đẹp ở nhân vật này.

Gợi ý: Em có thể làm rõ tình yêu nước thầm kín, mãnh liệt, lòng yêu nghề, yêu tiếng mẹ đẻ và nỗi đau trước cảnh mất nước của thầy Ha-men. Chú ý chi tiết thầy viết dòng chữ “Nước Pháp muôn năm” lên bảng.

Bài tập 3: Tự chọn một câu chuyện hoặc một chi tiết trong các tác phẩm văn học nước ngoài đã học (lớp 12) mà em thấy có sự tương đồng hoặc khác biệt thú vị với văn học Việt Nam. Hãy nêu ngắn gọn điểm so sánh đó.

Gợi ý: Em có thể so sánh chủ đề “người phụ nữ bị áp bức” trong “Vợ nhặt” (Kim Lân) và “Người đàn bà trong truyện đầu tiên” (Ê-đuya Mô-ri-ắc), hoặc so sánh phong cách trào phúng giữa “Số đỏ” và truyện ngắn của Mô-li-e...

Hãy tự tin thực hành các bài tập trên và đối chiếu với phần hướng dẫn giải để nắm vững cách làm bài nhé!