Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Luyện tập: Ôn thi tốt nghiệp

1. Giới thiệu

Chào các em, chúng ta đã bước vào giai đoạn nước rút cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Bài học hôm nay là một buổi thực hành tổng hợp, nơi các em sẽ làm quen với các dạng bài tập thường gặp trong đề thi. Mục tiêu của chúng ta không chỉ là tìm ra đáp án, mà quan trọng hơn là rèn luyện kỹ năng phân tích và cách tư duy để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Hãy chuẩn bị tinh thần để cùng nhau "luyện tập" nhé!

2. Lý thuyết trọng tâm

Trong phần ôn thi tốt nghiệp, các em thường gặp ba dạng bài chính:

• Đọc hiểu văn bản: Kiểm tra khả năng nắm bắt thông tin, ý nghĩa từ ngữ, biện pháp tu từ và nội dung chính của đoạn trích.
• Viết đoạn văn nghị luận xã hội: Yêu cầu trình bày suy nghĩ về một vấn đề đặt ra từ văn bản hoặc từ cuộc sống.
• Viết bài văn nghị luận văn học: Phân tích, cảm nhận một tác phẩm/đoạn trích quen thuộc trong chương trình lớp 12.

Nguyên tắc vàng: Đọc kỹ đề, xác định rõ yêu cầu, gạch chân từ khóa quan trọng, lập dàn ý nhanh trước khi viết.

3. Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Đọc hiểu

1. Đề bài: Cho đoạn thơ: "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! / Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi" (Quang Dũng, Tây Tiến). Hãy xác định biện pháp tu từ nổi bật trong hai câu thơ trên và nêu hiệu quả nghệ thuật của nó.
2. Hướng dẫn giải:
• Bước 1: Xác định biện pháp tu từ: Điệp từ "nhớ" (xuất hiện hai lần) và ẩn dụ chuyển đổi cảm giác "nhớ chơi vơi" (nỗi nhớ vốn là trừu tượng, nay được diễn tả bằng trạng thái "chơi vơi" – cảm giác lơ lửng, không vững vàng).
• Bước 2: Phân tích hiệu quả:
  • Điệp từ "nhớ": nhấn mạnh nỗi nhớ da diết, khắc khoải của nhà thơ về vùng đất Tây Tiến và đồng đội.
  • Ẩn dụ "chơi vơi": gợi tả nỗi nhớ mênh mang, vô định, như không có điểm tựa, thể hiện tình cảm sâu nặng và sự luyến tiếc.
• Kết luận: Biện pháp tu từ giúp câu thơ giàu hình ảnh, gợi cảm xúc, làm nổi bật tấm lòng của nhà thơ với quá khứ hào hùng.

Ví dụ 2: Nghị luận xã hội

1. Đề bài: Từ câu chuyện về bản lĩnh của người lính Tây Tiến, hãy viết một đoạn văn khoảng 200 chữ bàn về ý nghĩa của tinh thần dũng cảm trong cuộc sống hiện đại.
2. Hướng dẫn giải:
• Bước 1: Mở đoạn: Dẫn dắt từ hình ảnh người lính Tây Tiến, khẳng định tinh thần dũng cảm là phẩm chất cần thiết.
• Bước 2: Triển khai:
  • Giải thích: Dũng cảm là không sợ hãi trước khó khăn, nguy hiểm, dám đương đầu và hành động.
  • Ý nghĩa: Dũng cảm giúp con người vượt qua thử thách (ví dụ như vượt qua áp lực thi cử, dám nói lên ý kiến đúng), tạo nên thành công; là động lực để xã hội phát triển (dám thay đổi, sáng tạo).
  • Dẫn chứng: Học sinh vượt qua kỳ thi cam go, doanh nghiệp mạo hiểm với ý tưởng mới.
• Bước 3: Kết đoạn: Khẳng định tinh thần dũng cảm là liều thuốc tinh thần giúp ta sống mạnh mẽ, không ngại hi sinh.

Ví dụ 3: Nghị luận văn học

1. Đề bài: Phân tích vẻ đẹp bi tráng của người lính Tây Tiến trong đoạn thơ: "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc / ... Sông Mã gầm lên khúc độc hành" (Quang Dũng, Tây Tiến).
2. Hướng dẫn giải:
• Bước 1: Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm, khái quát vẻ đẹp bi tráng của người lính.
• Bước 2: Thân bài:
  • Vẻ đẹp bi: Hoàn cảnh khắc nghiệt, hi sinh mất mát (hình ảnh "không mọc tóc", "xanh màu lá", chết trên chiến trường). Nỗi đau thương được tác giả thể hiện qua các chi tiết dữ dội, cảm động.
  • Vẻ đẹp tráng: Sự hy sinh cao cả, hào hùng (từ "về đất", "hồn về" – sự trở về với non sông; tiếng gầm của sông Mã như khúc nhạc tiễn biệt). Người lính hiên ngang, bất khuất, dù chết vẫn giữ khí phách anh hùng.
  • Nghệ thuật: Sử dụng hình ảnh đối lập, ngôn ngữ thơ vừa mộc mạc vừa hùng tráng, kết hợp yếu tố hiện thực và cảm hứng lãng mạn.
• Bước 3: Kết bài: Khẳng định vẻ đẹp bi tráng tiêu biểu cho hình tượng người lính kháng chiến chống Pháp, ca ngợi tinh thần bất diệt của họ.

4. Ghi nhớ

Để làm tốt phần Luyện tập ôn thi tốt nghiệp, các em cần ghi nhớ:

• Đọc hiểu: Phân tích đúng biện pháp tu từ, xác định thông tin chính, không lan man.
• Nghị luận xã hội: Đoạn văn mạch lạc, có dẫn chứng thực tế, giọng văn thuyết phục.
• Nghị luận văn học: Bám sát tác phẩm, phân tích từ ngữ, hình ảnh; kết hợp nội dung và nghệ thuật; không sa vào kể lại câu chuyện.
• Thủ thuật: Đặt ra câu hỏi "Tại sao tác giả dùng từ này?", "Hình ảnh đó gợi điều gì?" để hiểu sâu hơn.

5. Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập những đề sau (có thể thảo luận với bạn bè hoặc nhờ giáo viên hướng dẫn):

1. Đề 1 (Đọc hiểu): Phân tích giá trị biểu cảm của biện pháp tu từ so sánh trong câu thơ "Tà tà bóng ngả về tây / Chị em thơ thẩn dan tay ra về" (Nguyễn Du, Truyện Kiều).
2. Đề 2 (Nghị luận xã hội): Viết đoạn văn 200 chữ trình bày suy nghĩ của em về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Gợi ý: liên hệ hình ảnh người lính luôn gắn bó núi rừng, quê hương trong các tác phẩm đã học.
3. Đề 3 (Nghị luận văn học): Cảm nhận về hình tượng sông Đà trong tác phẩm Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân). Yêu cầu: chỉ ra vẻ hung bạo và vẻ thơ mộng của con sông, từ đó làm nổi bật tài năng của người nghệ sĩ.

Chúc các em ôn tập thật tốt và luôn giữ vững tinh thần "luyện tập" để đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!