Bài tập: Chương 4: Ôn thi tốt nghiệp

Bài tập: Chương 4 – Ôn thi tốt nghiệp (Có hướng dẫn giải)

Giới thiệu

Chào các em, chúng ta đã bước vào giai đoạn nước rút để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn. Chương 4 này không chỉ là ôn tập kiến thức mà còn là cơ hội để các em rèn luyện kỹ năng làm bài, đặc biệt là cách phân tích đề, lập dàn ý và viết bài văn nghị luận. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau thực hành một số dạng bài tập tiêu biểu, có hướng dẫn giải chi tiết để các em tự tin hơn khi bước vào phòng thi.

Lý thuyết trọng tâm

Để làm tốt bài thi tốt nghiệp môn Ngữ văn, các em cần nắm vững các nội dung sau:

• Đọc hiểu văn bản: Nhận biết thể loại (thơ, truyện, ký, kịch), nội dung chính, các biện pháp tu từ, ý nghĩa của chi tiết nghệ thuật. Quan trọng là phải trả lời đúng trọng tâm câu hỏi, tránh lan man.
• Nghị luận xã hội: Trình bày suy nghĩ về một tư tưởng đạo lý hoặc một hiện tượng đời sống. Cần có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng thuyết phục và bài học nhận thức cho bản thân.
• Nghị luận văn học: Phân tích, cảm nhận về một tác phẩm/đoạn trích. Yêu cầu bám sát văn bản, làm nổi bật nội dung và nghệ thuật, đồng thời thể hiện được suy nghĩ đánh giá của người viết.

Bài tập thực hành có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Đọc hiểu văn bản (3 điểm)

Đề bài: Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

"Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau"

(Trích "Sóng" – Xuân Quỳnh)

1. Câu hỏi 1: Xác định thể thơ của đoạn trích trên.
2. Câu hỏi 2: Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng trong đoạn thơ và nêu tác dụng.
3. Câu hỏi 3: Qua 4 câu thơ, em cảm nhận được tâm trạng gì của nhân vật trữ tình? Hãy diễn đạt bằng một câu văn.

Hướng dẫn giải bài tập 1:

Gợi ý trả lời câu 1: Thể thơ: 5 chữ (ngũ ngôn).

Gợi ý trả lời câu 2:

• Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (hình ảnh "sóng" – ẩn dụ cho tình yêu của người phụ nữ; "gió" – ẩn dụ cho những khởi nguồn của tình yêu).
• Tác dụng: Biện pháp ẩn dụ giúp cho tình yêu trở nên cụ thể, gần gũi, đồng thời thể hiện sự băn khoăn, trăn trở của người phụ nữ khi đi tìm lời giải cho nguồn gốc của tình yêu. Qua đó, tác giả khắc họa tâm hồn khao khát yêu đương và luôn suy tư của nhân vật trữ tình.

Gợi ý trả lời câu 3: Đoạn thơ cho thấy tâm trạng băn khoăn, ngỡ ngàng và một chút bối rối, ngây thơ của nhân vật trữ tình khi đứng trước tình yêu – một thứ tình cảm thiêng liêng mà khó có thể giải thích rõ ràng về nguồn cơn của nó.

Bài tập 2: Nghị luận văn học (5 điểm)

Đề bài: Phân tích vẻ đẹp bi tráng của người lính trong đoạn thơ sau đây trong bài "Tây Tiến" của Quang Dũng:

"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm"

Hướng dẫn giải bài tập 2:

Bước 1: Mở bài

• Giới thiệu tác giả Quang Dũng và bài thơ "Tây Tiến".
• Dẫn dắt vào đoạn thơ: Nổi bật trong tác phẩm là hình tượng người lính Tây Tiến với vẻ đẹp bi tráng đầy ấn tượng, đặc biệt được khắc họa rõ nét qua bốn câu thơ trên.

Bước 2: Thân bài

1. Vẻ đẹp hào hùng (oai hùng):
   • Hình ảnh "đoàn binh không mọc tóc", "quân xanh màu lá": Là kết quả của những cơn sốt rét rừng, của sự thiếu thốn thuốc men, nhưng không hề gợi lên vẻ yếu ớt. Ngược lại, tác giả đã khắc họa một "dáng oai hùm" đầy dữ dội, uy nghiêm. Cái "xanh" của làn da, cái "trọc" của mái đầu không làm mất đi khí phách hiên ngang.
   • Bút pháp lãng mạn hóa hiện thực khắc nghiệt, biến những khó khăn thành nét oai linh, mạnh mẽ của người lính. Đây là vẻ đẹp hào hùng, oai phong, sẵn sàng xông pha trận mạc.
2. Vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn:
   • "Mắt trừng gửi mộng qua biên giới": Ánh mắt dữ dội, kiên cường nhưng lại "gửi mộng" – gửi gắm những ước mơ, hoài bão về chiến thắng, về tương lai qua biên cương xa xôi.
   • "Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm": Vượt lên trên sự khắc nghiệt của núi rừng, những người lính vẫn giữ trong mình một tâm hồn lãng mạn, "mơ" về những bóng dáng thân thương, những vẻ đẹp của Hà Nội. Nỗi nhớ quê hương, nhớ người yêu là chất men say làm nên sức mạnh tinh thần cho họ. Vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn ấy là một nét rất riêng của người lính Tây Tiến, vốn xuất thân từ những trí thức Hà Nội.
3. Nhận xét chung: Chỉ với bốn câu thơ, Quang Dũng đã khắc tạc thành công bức tượng đài người lính Tây Tiến vừa bi tráng, hào hùng vừa hào hoa, lãng mạn. Cái "bi" (gian khổ, bệnh tật) được đẩy lên đến tận cùng để tôn nên cái "tráng" (hào hùng, mạnh mẽ). Đó là vẻ đẹp của những con người sống hết mình vì lý tưởng, vẫn luôn khao khát yêu thương ngay giữa lửa đạn chiến tranh.

Bước 3: Kết bài

• Đoạn thơ là một trong những đoạn thơ hay nhất viết về người lính trong kháng chiến chống Pháp.
• Khẳng định giá trị bất hủ của “Tây Tiến” và tài năng của Quang Dũng trong việc khắc họa vẻ đẹp tâm hồn Việt Nam.

Ghi nhớ

Khi làm bài thi tốt nghiệp môn Ngữ văn, các em cần nhớ:

• Đọc kỹ đề, xác định đúng yêu cầu: Tránh lạc đề, thiếu ý.
• Lập dàn ý nhanh: Gạch ra giấy nháp các luận điểm chính để bài viết mạch lạc, không lan man.
• Bám sát văn bản: Mọi nhận xét, phân tích đều phải dựa trên những câu chữ, hình ảnh, chi tiết có trong tác phẩm (dẫn chứng).
• Diễn đạt rõ ràng, mạch lạc: Viết câu đúng ngữ pháp, tránh dùng từ ngữ sáo rỗng. Giọng văn cần chân thành, có cảm xúc.
• Phân bố thời gian hợp lý: Phần đọc hiểu nên làm nhanh (khoảng 15-20 phút), dành thời gian nhiều cho bài nghị luận (khoảng 90 phút).

Bài tập gợi ý cho các em tự luyện

Để củng cố kiến thức, các em hãy thử sức với một số đề bài sau nhé:

1. Đề đọc hiểu: Tìm một đoạn thơ hoặc văn xuôi trong chương trình Ngữ văn 12 (ví dụ: bài "Đất Nước" – Nguyễn Khoa Điềm hoặc đoạn trích "Người lái đò Sông Đà" – Nguyễn Tuân), tự đặt ra 4 câu hỏi đọc hiểu và tự trả lời.
2. Đề nghị luận xã hội: Viết một bài văn ngắn (khoảng 400 từ) trình bày suy nghĩ của em về câu nói: "Tuổi trẻ cần sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội."
3. Đề nghị luận văn học: Cảm nhận của em về hình tượng nhân vật Mị (truyện ngắn "Vợ chồng A Phủ" – Tô Hoài) qua đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài. (Gợi ý: Tập trung vào sự hồi sinh của sức sống tiềm tàng trong nhân vật).

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!