Bài tập: Chương 2: Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

Giới thiệu bài học

Chào các em! Ở Chương 2, chúng ta đã cùng nhau khám phá hành trình kỳ diệu của sự sinh trưởng và phát triển ở thực vật, động vật và con người. Hôm nay, trong bài tập tổng kết chương này, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại toàn bộ kiến thức cốt lõi và thực hành giải các dạng bài tập cơ bản để củng cố hiểu biết của mình. Bài học hôm nay sẽ giúp các em hệ thống hóa những khái niệm quan trọng và biết cách vận dụng chúng vào thực tế cuộc sống.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi đi vào giải bài tập, các em hãy cùng nhắc lại những khái niệm chính của chương. Sự sinh trưởng và phát triển là hai quá trình cơ bản của mọi sinh vật sống.

• Sự sinh trưởng: Là sự tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể do sự tăng lên về số lượng và kích thước tế bào. Ví dụ, cây con lớn lên thành cây trưởng thành, chú chó con tăng cân và cao hơn.
• Sự phát triển: Là quá trình biến đổi về cấu trúc, chức năng của các bộ phận trong cơ thể, bao gồm cả sự sinh trưởng, phân hóa tế bào và hình thành các cơ quan mới. Ví dụ, hạt đậu nảy mầm thành cây con, sâu bướm biến thành bướm.
• Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển: Hai quá trình này diễn ra song song và đan xen với nhau. Sinh trưởng tạo tiền đề cho phát triển, và phát triển thúc đẩy sinh trưởng. Không thể có sinh trưởng mà không có phát triển và ngược lại.

Hướng dẫn giải bài tập điển hình

Chúng ta sẽ cùng làm quen với một số dạng câu hỏi và bài tập thường gặp. Các em hãy đọc kỹ đề, suy nghĩ và đối chiếu với phần hướng dẫn giải bên dưới.

Dạng 1: Phân biệt sự sinh trưởng và sự phát triển

Bài tập 1: Hiện tượng nào sau đây là biểu hiện của sự sinh trưởng? Hiện tượng nào là biểu hiện của sự phát triển? Hãy giải thích tại sao?

1. a) Cây bàng cao thêm 50 cm sau một năm.
2. b) Hạt đậu nảy mầm thành cây mầm.
3. c) Con ếch con mọc ra đuôi, đuôi dài ra rồi từ từ biến mất, đồng thời mọc ra chân.
4. d) Cơ thể bạn học sinh tăng thêm 3 kg trong một tháng.

Hướng dẫn giải:

• a) Cây bàng cao thêm 50 cm. Đây là sự sinh trưởng. Vì chỉ có sự tăng lên về kích thước (chiều cao) của cây, chưa có sự xuất hiện các bộ phận mới hay biến đổi về chất lượng cấu trúc.
• b) Hạt đậu nảy mầm thành cây mầm. Đây là sự phát triển. Vì có sự biến đổi về chất: hạt (phôi) đã hình thành rễ, thân, lá mới. Đây là giai đoạn đầu của quá trình phát triển.
• c) Ếch con mọc đuôi rồi mất đuôi, mọc chân. Đây là sự phát triển. Đây là quá trình biến thái, có sự thay đổi về hình thái, cấu trúc cơ thể (từ nòng nọc có đuôi thành ếch không đuôi).
• d) Bạn học sinh tăng thêm 3 kg. Đây là sự sinh trưởng. Vì chỉ có sự tăng lên về khối lượng cơ thể, chưa thấy rõ sự biến đổi về cấu trúc cơ quan nào một cách đột ngột.

Dạng 2: Nhận biết các giai đoạn phát triển ở thực vật

Bài tập 2: Hãy sắp xếp các hình dưới đây theo đúng trình tự vòng đời của một cây đậu. (Giả sử các hình mô tả: a) Hoa đậu, b) Cây đậu trưởng thành có quả, c) Hạt đậu, d) Cây đậu con, e) Cây đậu đang ra hoa).

Hướng dẫn giải:

Trình tự vòng đời của cây đậu thường được diễn ra như sau:

1. c) Hạt đậu (giai đoạn phôi trong hạt chờ điều kiện thích hợp).
2. d) Cây đậu con (hạt nảy mầm, mọc thành cây mầm nhỏ).
3. e) Cây đậu đang ra hoa (cây tiếp tục phát triển, sinh trưởng mạnh, sau đó ra hoa).
4. a) Hoa đậu (hoa nở, thụ phấn, thụ tinh).
5. b) Cây đậu trưởng thành có quả (sau thụ tinh, hoa phát triển thành quả, trong quả chứa hạt mới).

Các em nhớ nhé, vòng đời của thực vật thường bắt đầu từ hạt và kết thúc bằng quả chứa hạt mới.

Dạng 3: Vận dụng kiến thức về sự phát triển của động vật

Bài tập 3: Ở loài bướm (biến thái hoàn toàn), con non (sâu bướm) có hình dạng và tập tính sống khác hẳn con trưởng thành (bướm). Hãy giải thích vì sao chúng ta có thể dễ dàng nhận biết con non và con trưởng thành của chúng?

Hướng dẫn giải:

Các em thân mến, ở loài bướm, quá trình phát triển trải qua biến thái hoàn toàn. Điều này có nghĩa là cấu tạo, hình dạng và cách sống của con non và con trưởng thành hoàn toàn khác nhau. Cụ thể:

• Con non (sâu bướm): Hình dạng dài, nhiều chân, thường sống trên cây, ăn lá cây. Giai đoạn này chúng tích lũy năng lượng để chuẩn bị cho sự biến đổi.
• Con trưởng thành (bướm): Có cánh, vòi hút, thường bay lượn, hút mật hoa. Chúng giao phối và đẻ trứng.

Chính sự khác biệt lớn về hình thái và chức năng này giúp chúng ta dễ dàng phân biệt con non và con trưởng thành.

Ghi nhớ

• Sinh trưởng là sự tăng kích thước, khối lượng. Phát triển là sự biến đổi về chất, cấu trúc, chức năng.
• Sinh trưởng và phát triển có mối quan hệ chặt chẽ, diễn ra đồng thời trong suốt vòng đời của sinh vật.
• Vòng đời của thực vật và động vật đều trải qua các giai đoạn nhất định. Ở một số động vật, quá trình phát triển có thể có biến thái (như bướm, ếch) hoặc không biến thái (như người, chó, mèo).

Bài tập gợi ý về nhà

1. Em hãy tự lấy một ví dụ về sự sinh trưởng và một ví dụ về sự phát triển ở một cây ăn quả mà em biết.
2. Quan sát vòng đời của một con gà hoặc con chó, em hãy mô tả ngắn gọn các giai đoạn phát triển của chúng.
3. “Sự sinh trưởng của cây ngô được gọi là sự phát triển.” Theo em câu nói này đúng hay sai? Giải thích.

Chúc các em ôn tập tốt và vận dụng kiến thức thành công!