Bài tập: Chương 3: Môi trường và tài nguyên

Giới thiệu bài học

Chào các em! Trong Chương 3: Môi trường và tài nguyên, chúng ta đã cùng tìm hiểu về môi trường sống xung quanh và những tài nguyên quý giá mà thiên nhiên ban tặng. Để giúp các em củng cố kiến thức một cách vững chắc, bài học hôm nay sẽ là những bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Các em hãy cùng nhau ôn tập và rèn luyện kỹ năng nhé!

Lý thuyết cần nhớ

1. Khái niệm Môi trường

Môi trường là tất cả những gì xung quanh chúng ta, bao gồm:

• Môi trường tự nhiên: không khí, nước, đất, ánh sáng, động vật, thực vật…
• Môi trường nhân tạo: nhà cửa, đường sá, nhà máy, trường học…
• Môi trường xã hội: các mối quan hệ giữa con người với nhau.

2. Khái niệm Tài nguyên

Tài nguyên là tất cả những vật chất có trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, sử dụng để phục vụ đời sống và sản xuất. Tài nguyên được phân loại như sau:

• Tài nguyên tái tạo: nước, không khí, đất, rừng (nếu sử dụng hợp lý thì có thể phục hồi).
• Tài nguyên không tái tạo: than đá, dầu mỏ, khoáng sản (khi sử dụng hết sẽ mất đi vĩnh viễn).
• Tài nguyên năng lượng vô tận: năng lượng mặt trời, gió, thủy triều.

Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Nhận biết về môi trường

Đề bài: Em hãy phân loại các yếu tố dưới đây thành môi trường tự nhiên hoặc môi trường nhân tạo: cây xanh, xe đạp, hồ nước, bàn học, không khí, đường đi.

Hướng dẫn giải:

• Môi trường tự nhiên: cây xanh, hồ nước, không khí.
• Môi trường nhân tạo: xe đạp, bàn học, đường đi.

Giải thích: Cây xanh, hồ nước và không khí là những yếu tố có sẵn trong tự nhiên. Xe đạp, bàn học, đường đi do con người tạo ra để phục vụ đời sống.

Bài tập 2: Nhận biết về tài nguyên

Đề bài: Trong các tài nguyên sau đây: dầu mỏ, nước ngọt, ánh sáng mặt trời, đất trồng, than đá, tài nguyên nào thuộc nhóm tài nguyên tái tạo, tài nguyên nào thuộc nhóm tài nguyên không tái tạo?

Hướng dẫn giải:

• Tài nguyên tái tạo: nước ngọt, đất trồng, ánh sáng mặt trời (ánh sáng mặt trời là tài nguyên vô tận nhưng vẫn có thể tái tạo liên tục).
• Tài nguyên không tái tạo: dầu mỏ, than đá.

Giải thích: Nước và đất có thể được bổ sung qua các chu trình tự nhiên. Dầu mỏ và than đá hình thành qua hàng triệu năm, không thể phục hồi trong thời gian ngắn.

Bài tập 3: Vận dụng thực tế

Đề bài: Ở địa phương em, người dân thường sử dụng nguồn nước từ sông, suối để sinh hoạt và tưới tiêu. Tuy nhiên, gần đây nước bị ô nhiễm do rác thải sinh hoạt. Em hãy nêu ít nhất ba biện pháp để bảo vệ nguồn nước đó.

Hướng dẫn giải:

• Không vứt rác thải, hóa chất xuống sông, suối.
• Xây dựng hệ thống xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường.
• Tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước.

Giải thích: Nước là tài nguyên tái tạo nhưng nếu bị ô nhiễm nặng sẽ khó phục hồi, ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh vật. Các biện pháp trên giúp giảm thiểu ô nhiễm và duy trì nguồn nước sạch.

Bài tập 4: Phân tích mối quan hệ

Đề bài: Tại sao nói “môi trường và tài nguyên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau”? Em hãy lấy một ví dụ minh họa.

Hướng dẫn giải:

• Môi trường là nơi chứa đựng tài nguyên (ví dụ: đất, nước, khoáng sản đều tồn tại trong môi trường tự nhiên).
• Khi môi trường bị ô nhiễm hoặc suy thoái, tài nguyên cũng bị ảnh hưởng (ví dụ: nước bị ô nhiễm làm giảm nguồn nước sạch – một loại tài nguyên quý giá).
• Con người khai thác tài nguyên tác động trở lại môi trường (khai thác gỗ quá mức làm mất rừng, thay đổi môi trường sống).

Ví dụ minh họa: Rừng là một tài nguyên tái tạo, đồng thời là môi trường sống của nhiều loài động, thực vật. Nếu chặt phá rừng bừa bãi (khai thác tài nguyên không hợp lý) sẽ dẫn đến xói mòn đất, biến đổi khí hậu, làm suy giảm môi trường sống của sinh vật.

Ghi nhớ

Qua các bài tập trên, các em cần ghi nhớ:

• Phân biệt được môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo.
• Phân biệt được tài nguyên tái tạo và tài nguyên không tái tạo.
• Hiểu được mối quan hệ giữa môi trường và tài nguyên: môi trường là nơi chứa tài nguyên, tài nguyên là một phần của môi trường.
• Có ý thức bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hợp lý.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập thêm với các bài tập sau nhé:

1. Em hãy kể tên 5 tài nguyên trong tự nhiên mà em biết và xếp chúng vào hai nhóm: tái tạo và không tái tạo.
2. Ở trường em, có những yếu tố nào thuộc môi trường tự nhiên, yếu tố nào thuộc môi trường nhân tạo? Hãy liệt kê ít nhất 5 yếu tố cho mỗi loại.
3. Hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 dòng) nêu tác hại của việc xả rác bừa bãi ra môi trường đối với tài nguyên nước và tài nguyên đất.
4. Tìm hiểu và kể tên một số nguồn năng lượng tái tạo đang được sử dụng ở Việt Nam.

Chúc các em ôn tập tốt và luôn có ý thức bảo vệ môi trường sống của chúng ta!