Bài tập: Luyện tập: Văn bản biểu cảm

Bài tập luyện tập: Văn bản biểu cảm

1. Giới thiệu bài học

Trong chương 1, chúng ta đã tìm hiểu thế nào là văn bản biểu cảm, cách thể hiện cảm xúc, tình cảm qua ngôn ngữ viết. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập để củng cố kiến thức và rèn kĩ năng viết văn biểu cảm. Bài học này sẽ giúp các em nhận diện đúng văn bản biểu cảm, biết cách xây dựng đoạn văn thể hiện cảm xúc chân thật, và được hướng dẫn giải một số bài tập cụ thể.

2. Lý thuyết cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số điểm chính:

• Văn bản biểu cảm là văn bản thể hiện cảm xúc, tình cảm, thái độ của người viết về một đối tượng (con người, sự vật, sự việc, cảnh vật…).
• Để viết tốt văn biểu cảm, chúng ta cần:
  • Xác định rõ đối tượng muốn biểu cảm.
  • Huy động những kỉ niệm, ấn tượng sâu sắc về đối tượng.
  • Dùng từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ để diễn tả cảm xúc chân thật.
• Văn biểu cảm thường có bố cục: mở đoạn (giới thiệu đối tượng và cảm xúc chung), thân đoạn (kể, tả, bày tỏ cảm xúc cụ thể), kết đoạn (khẳng định lại tình cảm).

3. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 5–7 câu) bày tỏ cảm xúc của em về một kỉ niệm đáng nhớ với người thân.

Bài làm minh họa:

Những ngày hè năm ngoái, em được về quê ngoại chơi. Kỉ niệm đáng nhớ nhất là buổi chiều cùng ông ngoại ra đồng thả diều. Ông dạy em cách buộc dây, cách chạy cho diều bay cao. Tiếng diều sáo vi vu trên bầu trời xanh ngắt, lòng em nao nao một niềm vui khó tả. Em nhìn đôi tay gầy guộc nhưng khéo léo của ông, thấy thương ông vô cùng. Kỉ niệm ấy mãi mãi khắc sâu trong trái tim em, nhắc nhở em về tình yêu thương bao la của ông dành cho cháu.

Ví dụ 2: Đề bài: Em hãy chỉ ra yếu tố biểu cảm trong đoạn văn sau: "Cây bàng già trước sân trường đã trút hết lá. Những cành khô trơ trụi, vươn lên bầu trời xám xịt. Nhìn cây, em chạnh lòng, nhớ những ngày hè tán lá xanh mướt, che mát cho chúng em nô đùa."

Hướng dẫn trả lời: Các từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc gồm: "trơ trụi", "xám xịt" (gợi cảm giác buồn, hiu quạnh); "chạnh lòng", "nhớ" (trực tiếp bộc lộ nỗi buồn, sự tiếc nuối); "xanh mướt", "che mát" (gợi kỉ niệm đẹp, càng làm tăng cảm xúc). Toàn đoạn văn thể hiện tình cảm yêu mến và nỗi buồn trước cảnh cây bàng vào đông.

4. Bài tập gợi ý có hướng dẫn giải

Các em hãy thực hành các bài tập sau đây. Mỗi bài tập đều có hướng dẫn giải chi tiết.

1. Bài tập 1: Đọc đoạn văn sau và cho biết đó có phải là văn bản biểu cảm không? Vì sao?

   Đoạn văn: "Chiếc bút máy này mẹ tặng em nhân ngày khai giảng. Nó không đắt tiền nhưng là món quà đầu năm học. Em nâng niu từng nét chữ, nghe tiếng ngòi bút sột soạt trên trang giấy. Mỗi lần viết, em lại thấy mẹ ở bên, ân cần nhắc nhở em học chăm. Cây bút nhỏ xinh ấy chứa đựng cả tình yêu thương của mẹ."

   Hướng dẫn giải: Đoạn văn này là văn bản biểu cảm. Bởi vì nó tập trung thể hiện cảm xúc, tình cảm của người viết đối với cây bút (nâng niu, yêu thương, nhớ mẹ), chứ không chỉ miêu tả hay kể chuyện về cây bút.

2. Bài tập 2: Viết đoạn văn ngắn (6–8 câu) biểu cảm về một đồ vật gần gũi với em (ví dụ: cặp sách, con gấu bông, cuốn sách cũ…).

   Hướng dẫn giải: Các em có thể làm theo các bước sau:

   • Bước 1: Chọn một đồ vật mà em yêu thích và có nhiều kỉ niệm.
   • Bước 2: Nhớ lại cảm xúc khi nhận được món đồ, khi sử dụng nó hằng ngày.
   • Bước 3: Viết mở đoạn giới thiệu món đồ và tình cảm chung (ví dụ: "Con gấu bông nhỏ là người bạn thân thiết nhất của em từ ngày em còn bé xíu.").
   • Bước 4: Thân đoạn: Kể một kỉ niệm với đồ vật, miêu tả sơ qua và bộc lộ cảm xúc (vui, buồn, nhớ, trân trọng…).
   • Bước 5: Kết đoạn: Khẳng định tình cảm gắn bó.

3. Bài tập 3: Em hãy tìm và phân tích các từ ngữ biểu cảm trong đoạn thơ sau:

   "Quê hương là chùm khế ngọt
   Cho con trèo hái mỗi ngày
   Quê hương là đường đi học
   Con về rợp bướm vàng bay." (Trích "Quê hương" – Đỗ Trung Quân)

   Hướng dẫn giải: Các từ ngữ biểu cảm tiêu biểu:

   • "Chùm khế ngọt": Hình ảnh gợi sự ngọt ngào, thân thuộc, như món quà quê hương dành tặng tuổi thơ.
   • "Cho con trèo hái": Thể hiện sự cho đi, nâng đỡ vô điều kiện của quê hương.
   • "Đường đi học": Gợi kỉ niệm ngày ngày đến trường, vừa thân thương vừa thiêng liêng.
   • "Rợp bướm vàng bay": Hình ảnh tươi đẹp, thơ mộng, thể hiện niềm vui, sự háo hức của tuổi học trò. Toàn bộ đoạn thơ thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng, trong sáng.

5. Ghi nhớ

Để viết tốt văn biểu cảm, các em hãy nhớ:

• Chân thật: Cảm xúc phải xuất phát từ trái tim, từ những gì em đã trải qua.
• Cụ thể: Dùng hình ảnh, chi tiết sống động để diễn tả, tránh chung chung.
• Bố cục rõ ràng: Mở – thân – kết mạch lạc, tập trung vào cảm xúc chính.
• Ngôn ngữ giàu hình ảnh: Kết hợp miêu tả, kể chuyện để cảm xúc được tự nhiên, sâu sắc hơn.

Chúc các em luyện tập thật tốt và ngày càng yêu thích môn Ngữ văn!