Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến, sau một năm học với nhiều kiến thức bổ ích về tiếng Việt và tập làm văn, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại toàn bộ những nội dung quan trọng đã học. Bài luyện tập hôm nay không chỉ giúp các em củng cố lại kiến thức mà còn rèn luyện kĩ năng làm bài, đặc biệt là cách phân tích và giải quyết các dạng câu hỏi thường gặp trong đề thi cuối năm. Chúng ta sẽ cùng nhau thực hành qua các bài tập cụ thể có hướng dẫn giải chi tiết.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi vào luyện tập, các em hãy ghi nhớ lại một số kiến thức trọng tâm đã học trong chương trình Ngữ văn 6:

• Văn học: Các thể loại truyện (truyền thuyết, cổ tích, truyện ngắn), thơ lục bát, thơ tự do, kí.
• Tiếng Việt:
  • Từ đơn, từ phức (từ ghép, từ láy).
  • Nghĩa của từ: nghĩa gốc, nghĩa chuyển.
  • Biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ.
  • Thành phần chính của câu: chủ ngữ, vị ngữ; trạng ngữ.
• Tập làm văn: Các kiểu văn bản: tự sự (kể chuyện), miêu tả (tả cảnh, tả người), biểu cảm (phát biểu cảm nghĩ), thuyết minh (giới thiệu một trò chơi dân gian).

Bài tập có hướng dẫn giải chi tiết

Bài tập 1: Đọc – hiểu văn bản

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

"Ngày xưa, có một ông vua nọ sai một viên quan đi dò la khắp nước tìm người tài giỏi. Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người. Đã mất nhiều công tìm kiếm nhưng viên quan vẫn chưa thấy có người nào thật lỗi lạc."

1. Đoạn trích trên được trích từ tác phẩm nào? Thuộc thể loại gì?
2. Trong câu: "Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người." có sử dụng biện pháp tu từ nào? Hãy chỉ ra từ ngữ thể hiện biện pháp đó.
3. Xác định chủ ngữ và vị ngữ trong câu: "Đã mất nhiều công tìm kiếm nhưng viên quan vẫn chưa thấy có người nào thật lỗi lạc."

Hướng dẫn giải:

1. Đoạn trích trên được trích từ tác phẩm "Em bé thông minh". Tác phẩm thuộc thể loại truyện cổ tích.
2. Trong câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói quá (phóng đại). Từ ngữ thể hiện biện pháp đó là: "oái oăm" – từ này được dùng để chỉ những câu đố hóc búa, khó giải một cách đặc biệt, nhấn mạnh sự thông minh, tài trí của nhân vật viên quan.
3. Xác định chủ ngữ – vị ngữ:
   • Chủ ngữ: viên quan
   • Vị ngữ: vẫn chưa thấy có người nào thật lỗi lạc
   Lưu ý: Trạng ngữ "Đã mất nhiều công tìm kiếm" được tách ra bằng dấu phẩy, không phải là thành phần chính của câu.

Bài tập 2: Luyện tập tiếng Việt

Phân tích cấu tạo từ và nghĩa của từ trong các trường hợp sau:

1. Tìm từ láy trong câu thơ: "Lom khom dưới núi tiều vài chú" (Bà Huyện Thanh Quan). Cho biết từ láy đó miêu tả điều gì?
2. Cho các từ: chân trời, chân bàn, chân lí. Hãy giải thích nghĩa của mỗi từ và cho biết từ "chân" nào được dùng với nghĩa gốc, từ nào dùng với nghĩa chuyển?

Hướng dẫn giải:

1. Từ láy trong câu thơ là "lom khom". Đây là từ láy tượng hình, miêu tả dáng vẻ cúi xuống, khom lưng của người tiều phu khi đang lấy củi, gợi lên hình ảnh lao động vất vả, chịu thương chịu khó.
2. Nghĩa của các từ:
   • Chân trời: ranh giới giữa trời và đất ở xa tít, nơi mắt thường nhìn thấy màn trời tiếp nối mặt đất. Từ "Chân" trong "chân trời" được dùng với nghĩa chuyển (chỉ phần dưới cùng, điểm tận cùng của một vật, không gian).
   • Chân bàn: bộ phận dưới cùng của cái bàn, có tác dụng nâng đỡ mặt bàn. Từ "Chân" trong "chân bàn" được dùng với nghĩa chuyển (chỉ bộ phận dưới cùng của đồ vật).
   • Chân lí: lẽ phải, điều đúng đắn, có giá trị khách quan. Từ "Chân" trong "chân lí" được dùng với nghĩa gốc (chỉ sự thật, điều có thực, bản chất).
   Gợi ý: Các em cần nhớ rằng "chân" có nghĩa gốc là "bộ phận dưới cùng của cơ thể người hoặc động vật" nhưng trong nhiều trường hợp, từ này được chuyển nghĩa để chỉ các sự vật khác.

Bài tập 3: Tập làm văn – Viết đoạn văn

Viết một đoạn văn (khoảng 5-7 câu) miêu tả cảnh mặt trời mọc trên quê hương em, trong đó có sử dụng ít nhất một biện pháp tu từ so sánh và một biện pháp tu từ nhân hóa.

Hướng dẫn giải:

Đoạn văn tham khảo:

Bình minh trên quê hương em thật đẹp. Ông mặt trời từ từ nhô lên sau lũy tre làng, như một quả bóng khổng lồ vàng rực (so sánh). Những tia nắng tinh nghịch nhảy nhót trên những ngọn cây, đánh thức muôn loài đang ngủ say (nhân hóa). Cánh đồng lúa chín vàng trải dài, hứng trọn những giọt sương long lanh còn đọng trên lá. Tiếng chim hót ríu rít, hòa cùng tiếng gà gáy vang xa báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Em yêu biết bao quê hương mình vào buổi sớm mai.

Ghi nhớ

1. Khi làm bài đọc – hiểu: Đọc kĩ văn bản, xác định thể loại, tác giả. Tìm ra các biện pháp tu từ dựa vào dấu hiệu về từ ngữ (so sánh: "như", "là", "tựa"; nhân hóa: từ chỉ hành động, tính cách của người dùng cho vật; ẩn dụ: chuyển nghĩa dựa trên sự tương đồng; hoán dụ: dựa trên mối quan hệ gần gũi). Khi xác định chủ ngữ – vị ngữ, hãy tìm cụm từ trả lời câu hỏi "Ai? Cái gì?" (chủ ngữ) và làm gì? Thế nào? (vị ngữ).
2. Khi làm bài tập tiếng Việt: Nhớ phân biệt từ ghép và từ láy (từ láy có sự hòa phối âm thanh, thường lặp lại vần hoặc phụ âm đầu). Với nghĩa của từ, cần xem xét từ đó xuất hiện trong ngữ cảnh nào, nghĩa gốc thường là nghĩa đen, cụ thể; nghĩa chuyển là nghĩa bóng, trừu tượng.
3. Khi làm văn miêu tả: Chọn chi tiết tiêu biểu, sắp xếp theo trình tự hợp lí (từ xa đến gần, từ bao quát đến cụ thể). Sử dụng biện pháp tu từ làm cho đoạn văn sinh động, gợi cảm xúc. Luôn đảm bảo đoạn văn có mở đầu, triển khai và kết thúc tự nhiên.

Bài tập gợi ý (tự luyện tập)

1. Đọc đoạn thơ sau và thực hiện yêu cầu:

   "Ngựa phun bọt trắng đầy cổ
   Vó ngựa nện xuống mặt đường bụi mù"

   • Đoạn thơ sử dụng biện pháp tu từ nào? Tác dụng của biện pháp đó?
   • Chỉ ra một từ láy trong đoạn thơ và nêu ý nghĩa của nó.
2. Đặt câu với mỗi từ sau để thấy rõ nghĩa gốc và nghĩa chuyển: mắt, mũi, tay.
3. Viết một đoạn văn ngắn kể lại một kỉ niệm đáng nhớ của em với người thân trong gia đình, trong đó có sử dụng câu có trạng ngữ chỉ thời gian hoặc địa điểm. Gạch chân dưới trạng ngữ đó.

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kì thi cuối năm!