Bài tập: Chương 4: Ôn tập cuối năm

(Trích "Nguyễn Dữ và tác phẩm", Ngữ văn 6, tập 2)

Câu hỏi:

1. Đoạn trích trên thuộc thể loại nào? Dựa vào dấu hiệu nào để nhận biết?
2. Chi tiết "bà vợ đi ra rừng... đánh giấc ngủ" và "bà mơ thấy lên cung trăng" có ý nghĩa gì?
3. Viết một câu văn nêu suy nghĩ của em về nhân vật người mẹ trong đoạn trích.

Hướng dẫn giải:

• Câu 1: Đoạn trích thuộc thể loại truyện cổ tích. Dấu hiệu nhận biết: Mở đầu bằng "Ngày xưa", yếu tố thần kỳ (mơ thấy lên cung trăng, sinh con sau giấc mơ).
• Câu 2: Chi tiết này giới thiệu sự ra đời thần kỳ của nhân vật Nguyễn Dữ. Nó mang ý nghĩa lý giải nguồn gốc cao đẹp, khác thường của nhân vật, góp phần tạo nên tính hấp dẫn, kỳ ảo cho câu chuyện.
• Câu 3: (Học sinh tự viết) Gợi ý: Người mẹ trong đoạn trích là một người phụ nữ chịu thương chịu khó, khát khao có một đứa con dù cuộc sống nghèo khó. Giấc mơ đẹp đã ưu ái ban tặng cho bà một đứa con khôi ngô, tài giỏi sau này.

Bài tập 2: Tiếng Việt (3 điểm)

Đề bài: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong các câu sau và nêu tác dụng:

1. "Những bông hoa vàng lấp lánh như những ngôi sao nhỏ."
2. "Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh."

Hướng dẫn giải:

• Câu 1: Biện pháp tu từ so sánh (hoa vàng được so sánh với những ngôi sao nhỏ). Tác dụng: Tăng sức gợi hình, giúp người đọc hình dung rõ nét vẻ đẹp lấp lánh, rực rỡ của những bông hoa.
• Câu 2: Biện pháp tu từ nhân hóa (tre được gán hành động, trạng thái của con người: xung phong, giữ làng, giữ nước). Tác dụng: Làm cho hình ảnh cây tre trở nên sinh động, gần gũi, mang phẩm chất anh hùng, kiên cường như con người Việt Nam trong chiến đấu.

Bài tập 3: Tạo lập văn bản (3 điểm)

Đề bài: Viết một đoạn văn (khoảng 5-7 câu) ghi lại cảm xúc của em sau khi đọc bài thơ "Đêm nay Bác không ngủ" của Minh Huệ, trong đó có sử dụng ít nhất một biện pháp tu từ so sánh hoặc nhân hóa.

Hướng dẫn giải:

Dàn ý:

• Mở đoạn: Giới thiệu bài thơ, nêu cảm xúc chung (xúc động, kính yêu...).
• Thân đoạn: Chia sẻ cảm xúc cụ thể về hình ảnh Bác Hồ: Lo lắng cho bộ đội, hy sinh giấc ngủ, ân cần chăm sóc. Liên hệ với lòng biết ơn.
• Kết đoạn: Khẳng định lại tình cảm, bài học rút ra.

Đoạn văn mẫu (có gạch chân biện pháp tu từ):

Sau khi đọc bài thơ "Đêm nay Bác không ngủ" của nhà thơ Minh Huệ, em vô cùng xúc động và cảm phục. Hình ảnh Bác Hồ trong đêm khuya lạnh giá, "ngồi lặng yên bên bếp lửa" thật gần gũi và thiêng liêng. Bác như một người cha già yêu thương hết mực, chăm chút cho từng giấc ngủ của những người chiến sĩ. Lòng thương bộ đội của Bác còn mênh mông hơn cả biển trời đại dương. Em thầm hứa sẽ cố gắng học tập thật tốt để không phụ lòng mong mỏi của Bác Hồ kính yêu.

Ghi nhớ

Để làm tốt các bài tập ôn tập cuối năm, các em cần nhớ:

• Đọc kỹ đề bài, xác định rõ yêu cầu (đọc hiểu, tiếng Việt hay tạo lập văn bản).
• Đối với đọc hiểu: Dựa vào văn bản gốc, tìm từ khóa, trả lời ngắn gọn, đúng trọng tâm.
• Đối với tiếng Việt: Nhớ tên các biện pháp tu từ, thành ngữ, nghĩa của từ đã học, luôn nêu tác dụng khi xác định.
• Đối với viết đoạn văn: Đảm bảo cấu trúc (mở – thân – kết), diễn đạt mạch lạc, có cảm xúc chân thật và chú ý yêu cầu về tiếng Việt (dùng biện pháp tu từ, độ dài...).

Bài tập gợi ý tự luyện

Các em hãy thử sức với những bài tập sau để củng cố kiến thức nhé:

1. Đọc hiểu: Tìm đọc truyện cổ tích "Sọ Dừa". Hãy chỉ ra ít nhất hai chi tiết thần kỳ trong truyện và nêu ý nghĩa của các chi tiết đó.
2. Tiếng Việt: Tìm trong khổ thơ đầu bài thơ "Lượm" của Tố Hữu một từ láy và một hình ảnh so sánh. Nói rõ tác dụng của chúng trong việc miêu tả nhân vật Lượm.
3. Viết: Viết một đoạn văn khoảng 6-8 câu tả lại một cảnh sinh hoạt ở gia đình em vào buổi tối cuối tuần. Cố gắng sử dụng ít nhất một thành ngữ.

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!