Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến, chúng ta đã cùng nhau trải qua một năm học đầy thú vị với những bài hát hay, những kiến thức nhạc lí bổ ích và những giai điệu đẹp. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại toàn bộ kiến thức của chương trình Âm nhạc lớp 7. Đây là cơ hội để các em củng cố và hệ thống hóa những gì đã học, chuẩn bị thật tốt cho bài kiểm tra cuối năm. Phần luyện tập này sẽ giúp các em tự tin hơn qua các bài tập cụ thể có hướng dẫn giải.

Lý thuyết trọng tâm cần ôn tập

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, các em hãy nhắc lại một số nội dung chính sau:

• Hát: Các bài hát đã học trong năm, yêu cầu thuộc lời, đúng giai điệu, thể hiện sắc thái tình cảm phù hợp.
• Nhạc lí: Nhịp lấy đà, các kí hiệu âm nhạc thường gặp (dấu nối, dấu luyến, dấu nhắc lại, khung thay đổi), gam thứ, giọng thứ.
• Đọc nhạc: Các bài tập đọc nhạc (TĐN) số 1 đến số 4, đọc đúng cao độ, trường độ, kết hợp gõ phách.
• Thường thức âm nhạc: Một số nhạc cụ dân tộc Việt Nam, cuộc đời và sự nghiệp của nhạc sĩ Văn Cao, sơ lược về một số thể loại ca khúc.

Bài tập luyện tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Trắc nghiệm kiến thức nhạc lí

Câu hỏi: Nhịp lấy đà là gì? Trong các bài hát sau, bài nào bắt đầu bằng nhịp lấy đà?

1. Một mùa xuân nho nhỏ (Nhạc: Trần Hoàn)
2. Mái trường mến yêu (Nhạc và lời: Lê Quốc Thắng)
3. Chúng em cần hòa bình (Nhạc và lời: Hoàng Long – Hoàng Lân)

Hướng dẫn giải:

• Định nghĩa: Nhịp lấy đà (còn gọi là nhịp thiếu) là ô nhịp đầu tiên trong bài hát không đủ số phách theo quy định của số chỉ nhịp. Ô nhịp này thường có một hoặc vài phách yếu, và thường kết thúc bài bằng một ô nhịp đầy đủ hoặc có tổng số phách bù lại.
• Phân tích từng bài:
  • Một mùa xuân nho nhỏ: Bài hát bắt đầu bằng phách lấy đà ở chữ "Mọc". Đây là một ví dụ điển hình của nhịp lấy đà.
  • Mái trường mến yêu: Bài hát bắt đầu bằng phách mạnh ở chữ "Có". Vì vậy, bài hát này không sử dụng nhịp lấy đà.
  • Chúng em cần hòa bình: Bài hát bắt đầu bằng 4 chữ "Trái đất này" ở phách đầu tiên. Bài hát này cũng không bắt đầu bằng nhịp lấy đà.
• Đáp án: Bài hát “Một mùa xuân nho nhỏ” bắt đầu bằng nhịp lấy đà.

Bài tập 2: Thực hành đọc nhạc

Câu hỏi: Em hãy đọc lại bài TĐN số 4 với chủ đề “Niềm vui”. Chú ý thể hiện đúng trường độ của nốt trắng chấm dôi và nốt móc đơn chấm dôi.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Ôn lại cao độ: Đọc thang âm của bài TĐN (thường là giọng Đô trưởng hoặc La thứ). Luyện tập các nốt nhạc bằng miệng, kết hợp tay bấm nốt trên phím đàn (nếu có) hoặc tưởng tượng.
• Bước 2: Ôn lại trường độ:
  • Nốt trắng chấm dôi: Giá trị trường độ bằng 3 phách (1 nốt trắng = 2 phách + dấu chấm dôi = 1 phách). Đọc và kéo dài hơi đều đặn trong 3 phách.
  • Nốt móc đơn chấm dôi: Giá trị trường độ bằng 3/4 phách (1 nốt móc đơn = 1/2 phách + dấu chấm dôi = 1/4 phách). Đọc ngắn hơn nốt đen, nhưng không quá ngắn như móc đơn thường.
• Bước 3: Đọc cả bài: Đọc chậm từ đầu đến cuối, vỗ tay hoặc gõ phách đều đặn (ví dụ: phách 1 mạnh, phách 2,3 nhẹ). Sau đó tăng tốc dần lên đúng chuẩn.
• Lưu ý: Hát rõ lời nốt, không hát ê a, kết hợp giai điệu với sắc thái vui tươi, nhí nhảnh của chủ đề "Niềm vui".

Bài tập 3: Phân tích giai điệu

Câu hỏi: Hãy nghe giai điệu câu nhạc sau đây và cho biết dấu hóa bất thường nào xuất hiện? Nốt nhạc được tăng lên hay giảm xuống bao nhiêu cung?

(Giáo viên đàn hoặc đọc giai điệu câu nhạc có chứa dấu thăng (#) hoặc dấu giáng (b))

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Nghe và phát hiện nốt nhạc khác thường so với thang âm cơ bản. Ví dụ, trong câu nhạc giọng Đô trưởng (không có dấu hóa hóa), nếu nghe thấy nốt Fa♯ (Fa thăng), thì đó là dấu hóa bất thường.
• Bước 2: Xác định tên nốt nhạc. Dấu hóa bất thường có thể là:
  • Dấu thăng (#): Nốt nhạc được tăng lên nửa cung (quãng 2 thứ).
  • Dấu giáng (b): Nốt nhạc được giảm xuống nửa cung.
• Bước 3: Đáp án: Ví dụ, nếu giai điệu có nốt Sol♯ (Son thăng) thay vì Sol, thì dấu hóa bất thường là dấu thăng, và nốt Sol được tăng lên nửa cung (thành Sol♯).

Bài tập 4: Thường thức âm nhạc

Câu hỏi: Nhạc sĩ Văn Cao nổi tiếng với những tác phẩm nào? Bài hát “Tiến quân ca” ra đời trong bối cảnh nào?

Hướng dẫn giải:

• Nhạc sĩ Văn Cao (1923-1995) là một trong những nhạc sĩ tài hoa của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Ngoài sáng tác, ông còn là họa sĩ, nhà thơ.
• Các tác phẩm nổi tiếng:
  • Tiến quân ca (Quốc ca Việt Nam).
  • Suối mơ, Thiên Thai, Trương Chi (những ca khúc trữ tình, lãng mạn).
  • Làng tôi, Ngày mùa (những ca khúc ca ngợi quê hương).
  • Bến xuân, Cung đàn xưa (nhạc tiền chiến).
• Hoàn cảnh ra đời của “Tiến quân ca”: Bài hát được sáng tác vào cuối năm 1944, trong thời kì kháng chiến chống Pháp. Văn Cao viết bài hát này khi ông tham gia cách mạng, trên căn gác nhỏ ở phố Hàng Bông, Hà Nội. “Tiến quân ca” nhanh chóng được phổ biến và trở thành bài hát chính thức của Mặt trận Việt Minh, sau đó là Quốc ca của Việt Nam độc lập.

Ghi nhớ

Để ôn tập cuối năm hiệu quả, các em cần ghi nhớ:

• Nhạc lí: Nắm vững định nghĩa và cách nhận biết nhịp lấy đà, gam thứ, dấu hóa bất thường.
• Thực hành: Luyện tập TĐN và hát mỗi ngày, chú ý cao độ, trường độ và sắc thái.
• Thường thức: Nhớ các mốc lịch sử quan trọng và các tác phẩm tiêu biểu của các nhạc sĩ đã học.
• Thái độ: Tự tin, bình tĩnh khi làm bài kiểm tra, đọc nhạc hoặc biểu diễn trước lớp.

Bài tập gợi ý

1. Bài tập 1: Em hãy tự đặt lời mới cho một đoạn nhạc không lời (ví dụ: một câu trong bài TĐN) với chủ đề "Mùa hè" hoặc "Ngày khai trường".
2. Bài tập 2: Nghe và ghi lại 3 bài hát của nhạc sĩ Văn Cao (ngoài "Tiến quân ca") mà em yêu thích. Sau đó, viết một đoạn văn ngắn (5-7 dòng) cảm nhận về một trong số đó.
3. Bài tập 3: Luyện tập bài hát tự chọn trong chương trình, kết hợp gõ đệm theo phách hoặc theo nhịp. Tập biểu diễn trước gương.