Chương 4: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu chương 4: Ôn tập cuối năm

Chào các em, như vậy là chúng ta đã cùng nhau trải qua một năm học đầy thú vị với những bài hát, bản nhạc và kiến thức âm nhạc bổ ích. Chương 4 – Ôn tập cuối năm sẽ là cơ hội để các em cùng nhìn lại, hệ thống hóa và củng cố tất cả những gì đã học. Mục tiêu của chúng ta không chỉ là nhớ lại, mà còn hiểu sâu hơn, vận dụng linh hoạt hơn những kiến thức về đọc nhạc, hát, nhạc cụ và thường thức âm nhạc. Hãy cùng bắt đầu bài học cuối cùng của năm một cách thật hăng say nhé!

Lý thuyết trọng tâm: Hệ thống hóa kiến thức cuối năm

Phần ôn tập này sẽ xoay quanh ba nội dung chính mà các em đã học trong suốt năm học.

1. Ôn tập về đọc nhạc và ghi chép nhạc

Trong năm học, chúng ta đã làm quen và thực hành với nhiều bài Tập đọc nhạc (TĐN). Điểm chung của các bài TĐN là đều được xây dựng trên nền tảng các kiến thức về trường độ và cao độ.

• Trường độ: Cần nắm vững giá trị của các hình nốt: nốt tròn (4 phách), nốt trắng (2 phách), nốt đen (1 phách), nốt móc đơn (1/2 phách), nốt móc kép (1/4 phách) và các dấu lặng tương ứng. Các em cũng đã biết đến dấu chấm dôi, có tác dụng làm tăng thêm một nửa giá trị của nốt nhạc đứng trước nó.
• Cao độ: Chúng ta đã học về tên các nốt nhạc trên khuông nhạc (khóa Sol), các ký hiệu âm nhạc quan trọng như dấu thăng (#) – làm cao độ tăng lên nửa cung, dấu giáng (b) – làm cao độ giảm xuống nửa cung, và dấu bình – hủy bỏ hiệu lực của dấu thăng hoặc dấu giáng.
• Nhịp và phách: Ôn lại các loại nhịp mà các em đã học trong chương trình, phổ biến nhất là nhịp 2/4 (2 phách trong mỗi ô nhịp, mỗi phách là một nốt đen) và nhịp 4/4 (4 phách trong mỗi ô nhịp, mỗi phách là một nốt đen). Cần nhận biết được phách mạnh và phách nhẹ trong mỗi loại nhịp.

2. Ôn tập về hát và biểu diễn

Phần này yêu cầu các em nhớ lại các bài hát trong năm và kỹ thuật thể hiện.

• Các bài hát chủ đề: Nhóm bài hát về mái trường, thầy cô, bạn bè; nhóm bài hát về quê hương đất nước; nhóm bài hát về cuộc sống lạc quan, yêu đời. Mỗi bài hát đều có một tính chất, giai điệu riêng (ví dụ: vui tươi, nhí nhảnh, nhẹ nhàng, sâu lắng).
• Kỹ thuật hát: Nhớ lại cách lấy hơi, giữ hơi, phát âm rõ lời, nhả chữ tròn vành rõ tiếng. Đặc biệt là cách thể hiện sắc thái của bài hát: hát to (forte – f), hát nhỏ (piano – p), hát nhanh dần (accelerando), chậm dần (ritardando)...
• Biểu diễn: Tự tin khi đứng trước tập thể, kết hợp với các động tác vận động cơ thể hoặc biểu cảm khuôn mặt phù hợp với nội dung bài hát.

3. Ôn tập về thường thức âm nhạc

Chúng ta cùng nhắc lại một số nội dung lý thuyết âm nhạc và tác giả, tác phẩm tiêu biểu.

• Cung và nửa cung: Đây là đơn vị đo khoảng cách về cao độ giữa hai âm thanh. Nửa cung là khoảng cách nhỏ nhất giữa hai bậc cơ bản liền nhau (ví dụ: Mi - Fa, Si - Đô). Một cung là khoảng cách bằng hai nửa cung (ví dụ: Đô - Rê, Rê - Mi).
• Dấu hóa: Ôn lại công dụng và vị trí đặt dấu hóa (thăng, giáng, bình) trong bài nhạc.
• Nhạc cụ và các thể loại âm nhạc: Các em đã được tìm hiểu về một số nhạc cụ dân tộc (đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc...) và nhạc cụ phương Tây (piano, violon, guitar...). Bên cạnh đó là sự phân biệt giữa các thể loại: hát bè, hát đơn ca, song ca, tốp ca, hợp xướng; hoặc giữa nhạc không lời (khí nhạc) và nhạc có lời (thanh nhạc).

Ví dụ minh họa tổng hợp

Để các em dễ hình dung, hãy cùng phân tích một đoạn nhạc ngắn mang tính tổng kết nhé!

Giả sử chúng ta có đoạn nhạc (trích bài hát "Niềm vui của em" – chương trình lớp 7, CTST):

"Khi ông mặt trời thức dậy, em đến trường cùng bạn thân yêu..."

1. Về tiết tấu: Đoạn nhạc được viết ở nhịp 2/4 với các hình nốt chủ yếu là nốt đen và nốt móc đơn tạo nên nhịp điệu vui tươi, bước chân nhanh. Các em có thể dùng tay gõ đệm phách mạnh (phách 1) và phách nhẹ (phách 2) để cảm nhận.
2. Về cao độ: Các nốt nhạc chuyển động lên xuống trong một quãng rộng vừa phải, phù hợp với giọng hát của lứa tuổi. Đặc biệt, chỗ “thức dậy” có một bước nhảy quãng 3, thể hiện sự ngạc nhiên, thích thú.
3. Về sắc thái: Toàn bài cần thể hiện tình cảm trong sáng, hồn nhiên. Ở phần đầu, âm lượng có thể hát nhỏ nhẹ (p), đến câu “em đến trường” hơi to dần (crescendo) để nhấn mạnh niềm vui đến trường.

Ghi nhớ

• Cần phải thuộc và hát đúng giai điệu, lời ca các bài hát đã học.
• Nắm chắc giá trị các hình nốt, dấu lặng và cách đọc nốt nhạc trên khuông nhạc khóa Sol.
• Nhận biết được các ký hiệu về sắc thái, dấu hóa, nhịp trong bản nhạc.
• Mạnh dạn, tự tin khi thực hành biểu diễn đơn ca, song ca hay tốp ca.

Bài tập gợi ý

1. Đọc cao độ: Tự ghi nhớ và đọc tên các nốt nhạc (theo thứ tự) của đoạn nhạc đầu tiên trong bài TĐN số 4 hoặc số 5 trong sách giáo khoa.
2. Tiết tấu: Hãy tạo một mẫu tiết tấu gồm 4 ô nhịp (nhịp 2/4) chỉ sử dụng nốt đen, nốt móc đơn và dấu lặng đen. Gõ mẫu tiết tấu đó liên tục bằng phách (hoặc bút chì lên bàn).
3. Biểu diễn: Chọn một bài hát em yêu thích nhất trong năm, tập hát kết hợp với một vài động tác vận động cơ thể theo nhịp (ví dụ: vỗ tay, nhún chân, lắc lư). Tập thể hiện sắc thái vui tươi hoặc tha thiết của bài hát.
4. Phân tích tác phẩm: Em hãy nghe hoặc đọc lại bài hát “Mùa xuân ơi” (hoặc một bài hát khác trong chương trình). Hãy cho biết bài hát được viết ở nhịp mấy? Nội dung chính của bài hát là gì? Em cảm nhận được sắc thái gì khi nghe giai điệu?

Chúc các em ôn tập thật tốt và có một mùa hè vui vẻ, tràn đầy niềm vui cùng âm nhạc!