Bài tập: Chương 2: Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

Bài tập: Chương 2: Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

Giới thiệu

Chào các em, trong chương 2 vừa qua, chúng ta đã cùng nhau khám phá thế giới kỳ diệu về sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật. Từ những hạt mầm nhỏ bé vươn lên thành cây xanh, cho đến vòng đời của các con vật quen thuộc, tất cả đều tuân theo những quy luật thú vị. Bài hôm nay sẽ giúp các em củng cố lại toàn bộ kiến thức thông qua các dạng bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và rèn luyện để nắm thật vững bài nhé!

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số khái niệm chính:

• Sự sinh trưởng: Là sự tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể do sự tăng số lượng và kích thước tế bào. Ví dụ: cây con cao lên, con gà nặng hơn.
• Sự phát triển: Là sự biến đổi của cơ thể diễn ra trong suốt vòng đời, bao gồm ba quá trình: sinh trưởng, phân hóa tế bào và phát sinh hình thái cơ quan, hệ cơ quan. Ví dụ: hạt nảy mầm, trứng nở thành gà con.
• Biến thái hoàn toàn: Là kiểu phát triển mà ấu trùng có hình dạng, cấu tạo và lối sống rất khác với con trưởng thành. Trải qua giai đoạn nhộng. Ví dụ: sâu bướm → nhộng → bướm.
• Biến thái không hoàn toàn: Là kiểu phát triển mà ấu trùng có hình dạng, cấu tạo và lối sống gần giống con trưởng thành. Trải qua nhiều lần lột xác. Ví dụ: châu chấu non → châu chấu trưởng thành.

Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Nhận biết khái niệm

Đề bài: Trong các hiện tượng sau đây, hiện tượng nào thể hiện sự sinh trưởng, hiện tượng nào thể hiện sự phát triển ở sinh vật?

1. Hạt đỗ nảy mầm thành cây con.
2. Con mèo tăng cân từ 2kg lên 4kg.
3. Chú vịt con lông vàng óng dần mọc lông trắng khi trưởng thành.
4. Cây bạch đàn cao thêm 2 mét sau một năm.

Hướng dẫn giải:

Chúng ta cần phân biệt rõ: Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước, khối lượng (lớn lên, nặng lên). Phát triển là sự biến đổi về chất (nảy mầm, mọc lông, thay đổi hình thái).

• Hiện tượng (1): Hạt đỗ nảy mầm thành cây con. Đây là sự phát triển vì có sự biến đổi từ hạt thành cây con (thay đổi hình thái hoàn toàn).
• Hiện tượng (2): Con mèo tăng cân. Đây là sự sinh trưởng vì chỉ đơn thuần là tăng khối lượng cơ thể.
• Hiện tượng (3): Vịt con mọc lông trắng. Đây là sự phát triển vì có sự thay đổi về đặc điểm hình thái (mọc lông, thay đổi màu lông).
• Hiện tượng (4): Cây bạch đàn cao thêm. Đây là sự sinh trưởng vì thể hiện sự tăng lên về kích thước (chiều cao).

Bài tập 2: Phân biệt các kiểu biến thái

Đề bài: Quan sát vòng đời của con ếch và con bướm, em hãy cho biết ếch và bướm phát triển qua biến thái hoàn toàn hay không hoàn toàn? Giải thích ngắn gọn.

Hướng dẫn giải:

Các em cần dựa vào đặc điểm của từng giai đoạn phát triển:

• Con ếch: Trứng → nòng nọc (có đuôi, sống dưới nước, thở bằng mang) → ếch con (mọc chân, rụng đuôi) → ếch trưởng thành (sống trên cạn, thở bằng phổi). Hình dạng nòng nọc rất khác ếch trưởng thành. Kết luận: Ếch phát triển qua biến thái hoàn toàn.
• Con bướm: Trứng → sâu bướm (ăn lá, bò) → nhộng (kén) → bướm trưởng thành (có cánh, bay, hút mật). Sâu bướm hoàn toàn khác bướm. Kết luận: Bướm phát triển qua biến thái hoàn toàn.

Lưu ý: Cả ếch và bướm đều có giai đoạn ấu trùng (nòng nọc, sâu bướm) rất khác biệt so với con trưởng thành và đều trải qua giai đoạn biến đổi mạnh mẽ (nhộng đối với bướm, mọc chân và tiêu biến đuôi đối với ếch).

Bài tập 3: Vận dụng vào thực tiễn

Đề bài: Tại sao trong chăn nuôi lợn, người ta thường cho lợn con ăn thức ăn giàu đạm và vitamin? Vì sao giai đoạn lợn trưởng thành cần bổ sung thêm tinh bột?

Hướng dẫn giải:

Bài này liên quan đến nhu cầu dinh dưỡng trong từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển.

• Giai đoạn lợn con: Đây là giai đoạn sinh trưởng mạnh mẽ, cần xây dựng cơ bắp và hệ xương. Đạm (protein) là nguyên liệu chính để xây dựng tế bào, còn vitamin giúp tăng cường sức đề kháng, chống bệnh tật. Vì vậy, cho ăn giàu đạm và vitamin giúp lợn con mau lớn, khỏe mạnh.
• Giai đoạn lợn trưởng thành: Tốc độ sinh trưởng chậm lại, nhu cầu năng lượng cho hoạt động và tích trữ mỡ tăng lên. Tinh bột (carbohydrate) là nguồn cung cấp năng lượng chính. Bổ sung tinh bột giúp lợn tích lũy năng lượng, tăng trọng nhanh, cho thịt ngon và có nhiều năng lượng để hoạt động.

Ghi nhớ

Các em hãy ghi nhớ những điểm chính sau đây để làm bài tốt nhé:

• Sinh trưởng là "lớn lên" (tăng kích thước, khối lượng).
• Phát triển là "biến đổi" (nảy mầm, lột xác, thay đổi hình dạng).
• Phát triển của sinh vật gồm nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có đặc điểm riêng về hình thái, sinh lý và nhu cầu dinh dưỡng.
• Ứng dụng: Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, nhiệt độ, ánh sáng phù hợp với từng giai đoạn để đạt năng suất cao (trong trồng trọt, chăn nuôi).

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập thêm các bài tập sau để nhớ lâu hơn:

1. Hãy kể tên hai loài động vật phát triển qua biến thái không hoàn toàn và hai loài phát triển qua biến thái hoàn toàn mà em biết. Cho ví dụ cụ thể.
2. Vẽ sơ đồ vòng đời của một loài cây (ví dụ: cây đậu) và một loài côn trùng (ví dụ: con muỗi). Trên sơ đồ, ghi chú rõ các giai đoạn là sinh trưởng hay phát triển.
3. Giải thích tại sao khi nuôi tằm lấy tơ, người ta lại chăm sóc giai đoạn sâu tằm rất kỹ lưỡng, cho chúng ăn lá dâu non tươi ngon và thường xuyên.