Bài tập: Chương 4: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Chương 4 – Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Chương 4 trong chương trình Khoa học tự nhiên lớp 7 tổng hợp kiến thức về các chủ đề quan trọng như trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng, cảm ứng và sinh trưởng ở sinh vật. Bài ôn tập cuối năm giúp em hệ thống lại những nội dung đã học và rèn luyện kỹ năng vận dụng thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết.

Lý thuyết cần nhớ

• Trao đổi chất: Quá trình cơ thể lấy các chất từ môi trường (thức ăn, nước, khí) và thải ra ngoài (chất cặn bã, khí).
• Chuyển hóa năng lượng: Biến đổi năng lượng hóa học (từ thức ăn) thành nhiệt năng, cơ năng phục vụ hoạt động sống.
• Cảm ứng ở sinh vật: Khả năng tiếp nhận kích thích từ môi trường và phản ứng lại cho phù hợp (ví dụ: hướng sáng của cây, co tay khi chạm nóng).
• Sinh trưởng và phát triển: Sự tăng về kích thước (sinh trưởng) và biến đổi về cấu trúc, chức năng (phát triển).

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Bài tập về trao đổi chất

Đề bài: Một học sinh uống một cốc nước lọc và một lát sau thấy cơ thể thải ra nước tiểu. Hãy giải thích hiện tượng này dựa trên quá trình trao đổi chất.

Hướng dẫn giải:

1. Khi uống nước, cơ thể hấp thụ nước qua thành ruột vào máu.
2. Thận lọc máu, giữ lại nước cần thiết và thải lượng nước dư thừa cùng chất hòa tan thành nước tiểu.
3. Quá trình này là một phần của trao đổi chất: lấy vào (uống nước) và thải ra (nước tiểu).

Ví dụ 2: Bài tập về cảm ứng

Đề bài: Khi đặt chậu cây non cạnh cửa sổ, sau vài ngày thân cây mọc cong về phía có ánh sáng. Đây là hiện tượng gì? Giải thích.

Hướng dẫn giải:

• Hiện tượng: Hướng sáng dương (thân cây vươn về phía ánh sáng).
• Giải thích: Cây cảm nhận được kích thích ánh sáng từ một phía. Chất auxin trong thân cây di chuyển về phía ít ánh sáng, làm tế bào ở đó dài ra nhanh hơn, khiến thân cây uốn cong về phía có ánh sáng để quang hợp tốt hơn.

Ví dụ 3: Bài tập về sinh trưởng

Đề bài: Em hãy phân biệt sinh trưởng và phát triển qua ví dụ về cây đậu nảy mầm thành cây con.

Hướng dẫn giải:

1. Sinh trưởng: Từ hạt mầm nhỏ, rễ, thân, lá tăng dần kích thước (dài hơn, to hơn).
2. Phát triển: Cây con hình thành rễ, thân lá mới; sau thời gian có thể ra hoa, tạo quả – thay đổi về chất.
3. Kết luận: Sinh trưởng là tăng kích thước, phát triển là biến đổi về mặt cấu trúc, chức năng.

Ghi nhớ

• Trao đổi chất là nền tảng cho mọi hoạt động sống; nếu thiếu nước hoặc chất dinh dưỡng, cơ thể sẽ yếu dần.
• Chuyển hóa năng lượng không chỉ cung cấp nhiệt mà còn giúp cơ vận động, tế bào làm việc.
• Cảm ứng giúp sinh vật thích nghi với môi trường thay đổi (tìm thức ăn, tránh nguy hiểm).
• Sinh trưởng và phát triển diễn ra song song: sinh trưởng là tiền đề để phát triển, phát triển thúc đẩy sinh trưởng mới.

Bài tập gợi ý

Em hãy tự luyện tập thêm với các câu hỏi dưới đây, sau đó xem hướng dẫn giải để kiểm tra nhé!

1. Câu hỏi: Tại sao khi bạn ăn nhiều đường, cơ thể lại sản sinh nhiều nhiệt và có thể tăng cân?
   Gợi ý giải: Đường cung cấp năng lượng nhanh; nếu dư thừa sẽ chuyển hóa thành mỡ dự trữ. Quá trình chuyển hóa giải phóng nhiệt năng.
2. Câu hỏi: Một con châu chấu nhảy lên khi bị chạm vào chân. Đó là phản ứng gì?
   Gợi ý giải: Là phản xạ (cảm ứng) để tránh nguy hiểm. Hệ thần kinh tiếp nhận kích thích và điều khiển cơ co duỗi nhanh.
3. Câu hỏi: Hãy nêu một ví dụ về sinh trưởng ở người và một ví dụ về phát triển.
   Gợi ý giải: Sinh trưởng: chiều cao tăng lên. Phát triển: từ trẻ sơ sinh đến tuổi dậy thì xuất hiện răng vĩnh viễn, thay đổi giọng nói.
4. Câu hỏi: Vẽ sơ đồ khái quát quá trình trao đổi chất ở người (lấy vào: oxi, nước, chất dinh dưỡng; thải ra: CO2, nước tiểu, mồ hôi).
   Gợi ý giải: Sơ đồ gồm mũi tên vào ra cơ thể, ghi rõ các chất tương ứng.