Bài tập: Luyện tập: Địa lý: Dân số và kinh tế

Luyện tập: Địa lý - Dân số và kinh tế

Giới thiệu

Chào các em, sau khi đã tìm hiểu về dân số và các hoạt động kinh tế trên thế giới cũng như ở Việt Nam, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau luyện tập để củng cố lại kiến thức. Bài tập hôm nay sẽ giúp các em vận dụng những điều đã học vào thực tế, từ đó hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển kinh tế.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số khái niệm quan trọng sau:

• Dân số: Là tổng số người sống trong một lãnh thổ nhất định (quốc gia, vùng, thế giới).
• Gia tăng dân số tự nhiên: = (Tỉ suất sinh - Tỉ suất tử) / 10. Nếu kết quả dương, dân số tăng; nếu âm, dân số giảm.
• Mật độ dân số: = Số dân / Diện tích (người/km²). Cho biết số người trung bình sống trên một kilômét vuông.
• Cơ cấu kinh tế: Tỉ trọng các ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Các nước phát triển thường có tỉ trọng dịch vụ cao, nông nghiệp thấp.

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Tính mật độ dân số

Quốc gia A có diện tích 500.000 km² và dân số 100 triệu người. Hãy tính mật độ dân số của quốc gia A.

Hướng dẫn giải:

• Mật độ dân số = Số dân / Diện tích = 100.000.000 người / 500.000 km²
• = 200 người/km².
• Kết luận: Mật độ dân số trung bình của quốc gia A là 200 người trên mỗi km².

Ví dụ 2: Phân tích ảnh hưởng của dân số đến kinh tế

Dựa vào bảng số liệu (giả định): Nước X có dân số trẻ (dưới 15 tuổi chiếm 35%) và tỉ lệ thất nghiệp cao (8%). Nước Y có dân số già (trên 60 tuổi chiếm 25%) và thiếu lao động trong ngành dịch vụ. Em hãy nhận xét về mối quan hệ giữa dân số và kinh tế ở hai nước này.

Hướng dẫn giải:

• Ở nước X: Dân số trẻ đông -> cần nhiều trường học, bệnh viện, việc làm -> nếu kinh tế không phát triển kịp sẽ dẫn đến thất nghiệp, khó khăn về an sinh xã hội.
• Ở nước Y: Dân số già -> thiếu lao động trẻ -> có thể kìm hãm sự phát triển của các ngành kinh tế, đặc biệt là dịch vụ, phải nhập khẩu lao động.
• Kết luận: Cả cơ cấu dân số trẻ và già đều đặt ra những thách thức kinh tế nhất định. Cần có chính sách phù hợp như đầu tư giáo dục, tạo việc làm (nước X) hoặc khuyến khích nhập cư, tăng năng suất lao động (nước Y).

Ghi nhớ

Để làm tốt các bài tập về dân số và kinh tế, các em cần ghi nhớ:

1. Nắm vững công thức: Mật độ dân số, tỉ lệ gia tăng tự nhiên.
2. Phân tích bảng số liệu: Luôn so sánh, đối chiếu giữa các cột, các hàng để thấy được sự khác biệt và xu hướng.
3. Liên hệ thực tế: Dân số đông có thể là lợi thế (nguồn lao động) nhưng cũng là thách thức (việc làm, nhà ở). Kinh tế phát triển sẽ cải thiện đời sống, giảm tỉ lệ sinh.
4. Sử dụng đúng thuật ngữ: Phân biệt "gia tăng tự nhiên" và "gia tăng cơ học" (di cư).

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập với những bài tập sau, sau đó xem hướng dẫn giải bên dưới để kiểm tra kết quả:

Bài tập 1: Tính toán và nhận xét

Cho bảng số liệu về dân số và diện tích của ba quốc gia châu Á:

• Quốc gia A: Dân số 95 triệu người, Diện tích 330.000 km².
• Quốc gia B: Dân số 1,4 tỉ người, Diện tích 9.600.000 km².
• Quốc gia C: Dân số 60 triệu người, Diện tích 510.000 km².

a) Hãy tính mật độ dân số của mỗi quốc gia.

b) Nhận xét về sự phân bố dân cư giữa các quốc gia trên.

Hướng dẫn giải bài tập 1:

a) Mật độ dân số:

• Quốc gia A: 95.000.000 / 330.000 ≈ 288 người/km².
• Quốc gia B: 1.400.000.000 / 9.600.000 ≈ 146 người/km².
• Quốc gia C: 60.000.000 / 510.000 ≈ 118 người/km².

b) Nhận xét: Dân cư phân bố không đều. Quốc gia A có mật độ dân số cao nhất, cho thấy khu vực này đông đúc nhất. Quốc gia C có mật độ thấp nhất, có thể do điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu) hoặc trình độ phát triển kinh tế khác nhau.

Bài tập 2: Phân tích biểu đồ (giả định)

Biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu kinh tế của nước M (năm 2022): Nông nghiệp 15%, Công nghiệp 35%, Dịch vụ 50%. Em hãy cho biết nước M đang trong giai đoạn phát triển kinh tế nào? Vì sao?

Hướng dẫn giải bài tập 2:

Nước M đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ, hiện đại. Vì tỉ trọng ngành dịch vụ chiếm ưu thế (50%), cao hơn hẳn nông nghiệp (15%). Đây là đặc điểm của các nước phát triển, nơi dịch vụ (tài chính, giáo dục, du lịch) đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Bài tập 3: Giải thích hiện tượng

Tại sao những nước có nền kinh tế phát triển cao (ví dụ: Nhật Bản, Hàn Quốc) thường có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên thấp hoặc âm? Em hãy giải thích.

Hướng dẫn giải bài tập 3:

Các nước phát triển có tỉ lệ sinh thấp do nhiều nguyên nhân:

• Chi phí nuôi dạy con cao, người dân có xu hướng kết hôn muộn, sinh con ít.
• Phụ nữ tham gia lực lượng lao động nhiều, ưu tiên sự nghiệp.
• Hệ thống y tế và an sinh xã hội tốt, người già không phụ thuộc vào con cái, làm giảm áp lực sinh con.
• Trình độ dân trí cao, nhận thức về kế hoạch hóa gia đình tốt.

Vì vậy, tỉ lệ gia tăng tự nhiên thấp hoặc âm, dân số già đi là thách thức lớn cho các quốc gia này.