Bài tập: Chương 2: Thiết kế trang trí

Giới thiệu bài học

Chào các em, trong chương 2 của môn Mỹ thuật lớp 7, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về Thiết kế trang trí. Đây là một lĩnh vực thú vị, giúp em có thể tạo ra những sản phẩm đẹp mắt và hữu ích từ những nguyên lý, quy tắc cơ bản. Bài tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố lại kiến thức, đồng thời rèn luyện kỹ năng thực hành qua các bài tập có hướng dẫn cụ thể.

Lý thuyết trọng tâm: Thiết kế trang trí

Thiết kế trang trí là quá trình sắp xếp các yếu tố tạo hình như: đường nét, hình khối, màu sắc, đậm nhạt, chất liệu... lên một bề mặt hoặc sản phẩm theo những nguyên tắc nhất định, nhằm tạo ra một tác phẩm có tính thẩm mỹ và ứng dụng cao.

Mục đích của trang trí là làm cho sự vật, đồ vật trở nên đẹp hơn, sinh động hơn và phù hợp với mục đích sử dụng. Ví dụ: trang trí bìa sách, trang trí bát đĩa, trang trí họa tiết trên áo dài, hoặc trang trí một góc học tập.

Các nguyên tắc cơ bản trong thiết kế trang trí:

• Nguyên lý cân bằng: Sắp xếp các họa tiết, mảng khối sao cho tổng thể tác phẩm không bị lệch, tạo cảm giác vững chãi.
• Nguyên lý nhịp điệu: Lặp lại có quy luật các họa tiết, màu sắc, tạo sự chuyển động nhịp nhàng.
• Nguyên lý tương phản: Sử dụng các yếu tố đối lập nhau (ví dụ: màu nóng – màu lạnh, to – nhỏ, đậm – nhạt) để làm nổi bật chính phụ.
• Nguyên lý hài hòa: Sự phối hợp giữa các yếu tố một cách ăn ý, tạo nên tổng thể thống nhất.

Yếu tố cơ bản trong thiết kế trang trí:

• Đường nét: Mảnh, đậm, cong, thẳng, uốn lượn…
• Hình mảng: Hình tam giác, hình tròn, hình vuông, hình dáng tự do.
• Màu sắc: Vòng tròn màu sắc, màu bổ túc, sắc độ.
• Đậm nhạt: Sự chênh lệch giữa các mảng sáng và tối.

Bài tập có hướng dẫn giải

Dưới đây là một số dạng bài tập tiêu biểu cho chương 2, có kèm theo hướng dẫn để em dễ dàng thực hành.

Bài tập 1: Tạo họa tiết trang trí từ hình cơ bản

Đề bài: Hãy cách điệu hình tròn thành một họa tiết trang trí (có thể là bông hoa, mặt trời, mắt sóng hoặc bất kỳ hình ảnh nào em yêu thích). Sau đó, sắp xếp họa tiết này theo nhịp điệu xen kẽ hoặc lặp lại trên một băng giấy dài (khổ giấy 25cm x 8cm).

Hướng dẫn giải:

1. Bước 1 – Chuẩn bị: Giấy vẽ, bút chì, tẩy, bút màu (hoặc sáp màu, màu nước).
2. Bước 2 – Cách điệu hình tròn: Vẽ một hình tròn. Dùng thêm các cung tròn, chấm tròn nhỏ và đường nét cong để biến hình tròn ấy thành một bông hoa đơn giản (ví dụ: thêm cánh hoa, nhị hoa ở giữa).
3. Bước 3 – Sắp xếp trên băng giấy:
   • Vẽ hai đường thẳng ngang dài 25cm, cách nhau 8cm. Chia băng giấy thành các ô nhỏ đều nhau (mỗi ô khoảng 5cm).
   • Ở ô thứ nhất, vẽ họa tiết bông hoa vừa tạo. Ở ô thứ hai, vẽ họa tiết bông hoa nhưng đảo chiều hoặc thay đổi xoay một góc 180 độ để tạo sự xen kẽ. Tiếp tục lặp lại cho đến hết băng giấy.
4. Bước 4 – Thêm màu sắc: Chọn 2-3 màu chủ đạo (ví dụ: màu đỏ và xanh lá). Tô màu ở họa tiết ô thứ nhất, và tô màu ngược lại ở ô thứ hai (ví dụ: ô thứ nhất: hoa đỏ nhị vàng; ô thứ hai: hoa xanh lá nhị tím). Điều này tạo ra sự tương phản và nhịp điệu rõ rệt.
5. Kết quả: Em sẽ có một băng giấy trang trí đẹp mắt, thể hiện được nguyên lý nhịp điệu và tương phản.

Bài tập 2: Thiết kế một tấm thiệp chào mừng

Đề bài: Em hãy thiết kế một tấm thiệp chúc mừng năm mới hoặc ngày sinh nhật, sử dụng các họa tiết dân tộc (như trống đồng, hoa văn hình chữ S, đường diềm) kết hợp với bố cục trọng tâm có chữ.

Hướng dẫn giải:

1. Bước 1 – Chọn chủ đề & kích thước: Gấp đôi tờ giấy A4 để làm thiệp. Chọn chủ đề "Chúc mừng năm mới".
2. Bước 2 – Phác thảo bố cục:
   • Dùng bút chì vẽ nhẹ một đường diềm (khung viền) quanh mép thiệp. Trong đường diềm này, em có thể lặp lại họa tiết con sóng hoặc họa tiết hoa văn trống đồng (hình xoắn ốc, hình tam giác lồng nhau.
   • Ở chính giữa tấm thiệp, vẽ một mảng lớn (hình tròn hoặc hình thoi) làm vùng trọng tâm.
3. Bước 3 – Trang trí trọng tâm: Trong vùng trọng tâm, em vẽ một cặp chim cò hoặc một cành đào, cành mai, kết hợp với dòng chữ "Chúc mừng năm mới" được viết cách điệu.
4. Bước 4 – Tô màu & hoàn thiện:
   • Tô màu đường diềm bằng các màu sáng, rực rỡ như đỏ, vàng, cam.
   • Tô mảng trọng tâm bằng màu nhẹ hơn (hồng phấn, xanh nhạt) để chữ và họa tiết nổi bật.
   • Kiểm tra sự cân bằng bố cục: mảng trọng tâm và đường diềm phải tạo thành tổng thể hài hòa, không bị lệch về một bên.
5. Kết quả: Sản phẩm là tấm thiệp vừa mang tính truyền thống, vừa có tính ứng dụng.

Phần Ghi nhớ

Để làm tốt bài tập trang trí, em hãy nhớ:

• Luôn xác định rõ mục đích trang trí (trang trí gì? cho ai? dùng trong dịp nào?).
• Vận dụng linh hoạt các nguyên lý: cân bằng, nhịp điệu, tương phản và hài hòa.
• Họa tiết cần được cách điệu từ hình ảnh thật theo hướng đơn giản, khái quát, không rườm rà.
• Màu sắc nên chọn từ 3 đến 5 màu và phối hợp theo các gam màu nóng – lạnh một cách có chủ ý.
• Bố cục cần có mảng chính, mảng phụ rõ ràng; không nên dàn trải đều nhau.

Bài tập tự luyện

Sau đây là một số gợi ý để em tự luyện tập thêm tại nhà:

1. Bài 1: Thiết kế một đường diềm trang trí bìa vở. Hãy chọn một họa tiết yêu thích (ví dụ: lá cây, hình trái tim) và lặp lại nó theo nhịp điệu đều đặn dọc theo chiều dài của bìa vở. Tô màu nổi bật ở các họa tiết và nền (nên tương phản rõ).
2. Bài 2: Trang trí một chiếc đĩa giấy tròn. Vẽ các mảng chính ở tâm đĩa (hình mặt trời hoặc hình hoa lớn), và các mảng phụ ở rìa đĩa (đường diềm nhỏ). Sử dụng gam màu lạnh (xanh dương, xanh lá, tím) để tạo cảm giác mát mẻ.
3. Bài 3: Sáng tạo một mẫu thiết kế cho tấm khăn trải bàn hình chữ nhật. Vẽ các họa tiết hoa lá ở bốn góc và một họa tiết lớn ở trung tâm. Lưu ý sự cân bằng đối xứng qua trục dọc và trục ngang.
4. Bài 4: Quan sát và phác họa lại một họa tiết trang trí em thấy trong cuộc sống (trên bát đĩa, trên nền gạch men, trên vải áo...). Sau đó, hãy thay đổi màu sắc hoặc cách sắp xếp họa tiết đó theo phong cách của riêng em.

Chúc các em hoàn thành tốt các bài tập và biết cách áp dụng những kiến thức về thiết kế trang trí vào cuộc sống hàng ngày để tạo ra những sản phẩm xinh đẹp và ý nghĩa.