Bài tập: Chương 4: Ôn tập cuối năm

Bài 4: Ôn tập cuối năm (Bài tập có hướng dẫn giải)

1. Giới thiệu

Các em học sinh thân mến! Kết thúc một năm học với nhiều kiến thức văn học phong phú, chúng ta cùng nhau bước vào tiết ôn tập cuối năm. Bài học hôm nay sẽ là cơ hội để các em củng cố lại những nội dung trọng tâm đã học trong Chương trình Ngữ văn lớp 7 – Bộ sách Chân trời sáng tạo, từ đó rèn luyện kỹ năng làm bài và tự tin bước vào kỳ thi cuối năm.

2. Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi đi vào bài tập, chúng ta hãy cùng điểm lại một số kiến thức cốt lõi:

• Văn bản: Các thể loại văn học như truyện ngắn, thơ trữ tình, tản văn, tùy bút, văn bản nghị luận xã hội và văn bản thông tin.
• Tiếng Việt: Từ láy, thành ngữ, tục ngữ, biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh), và các kiểu câu phân loại theo mục đích nói.
• Tập làm văn: Viết bài văn nghị luận xã hội (về một vấn đề trong đời sống), viết bài văn biểu cảm (về con người, sự việc) và viết bài văn thuyết minh (về một quy tắc, quy trình).

3. Bài tập – Hướng dẫn giải chi tiết

Bài tập 1: Đọc hiểu văn bản (4 điểm)

Đề bài: Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:

"Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay."
(Trích "Quê hương" – Đỗ Trung Quân)

Câu 1 (1 điểm): Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên?

Câu 2 (1 điểm): Chỉ ra biện pháp tu từ nổi bật được sử dụng trong đoạn thơ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Câu 3 (2 điểm): Từ nội dung đoạn thơ, em hãy viết 2-3 câu văn nêu cảm nhận của mình về tình yêu quê hương.

Hướng dẫn giải:

Gợi ý trả lời câu 1:

• Thể thơ: Thơ lục bát (câu 6 chữ, câu 8 chữ xen kẽ).
• Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm (bày tỏ tình cảm, cảm xúc về quê hương).

Gợi ý trả lời câu 2:

• Biện pháp tu từ: So sánh, điệp ngữ (cấu trúc "Quê hương là...").
• Tác dụng: Nhấn mạnh quê hương gắn liền với những hình ảnh thân thương, giản dị, gần gũi. Từ đó thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng, thiết tha của tác giả.

Gợi ý trả lời câu 3:

Đoạn thơ đã vẽ lên hình ảnh quê hương thật ngọt ngào và bình yên. Em cảm nhận được tình yêu tha thiết của tác giả với nơi chôn nhau cắt rốn. Quê hương chính là những kỉ niệm tuổi thơ tươi đẹp, nâng bước ta trên suốt hành trình cuộc đời.

Bài tập 2: Tiếng Việt (2 điểm)

Đề bài: Xác định và phân tích cấu tạo của 2 từ ghép và 2 từ láy có trong đoạn thơ ở Bài tập 1?

Hướng dẫn giải:

• Từ ghép:
  • quê hương (danh từ ghép đẳng lập: quê + hương).
  • hái không có từ ghép, có thể tìm: học (đi học: ghép chính phụ, tiếng "học" là chính, "đi" là phụ) hoặc ngày (mỗi ngày: ghép chính phụ).
• Từ láy: Trong đoạn thơ trên, không có từ láy rõ ràng. Có thể lấy ví dụ từ kiến thức chung: rợp (láy hoàn toàn trong "rợp rợp" không có). Lưu ý: Có thể yêu cầu học sinh tìm từ láy từ các bài thơ khác hoặc đề bài sẽ được điều chỉnh để phù hợp. Trong trường hợp này, giáo viên có thể lấy thêm VD: long lanh, xinh xắn.

Bài tập 3: Tập làm văn (4 điểm)

Đề bài: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) trình bày suy nghĩ của em về vai trò của sự sẻ chia trong cuộc sống.

Hướng dẫn giải:

Dàn ý gợi ý:

1. Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề: Sự sẻ chia là một phẩm chất tốt đẹp của con người.
2. Thân đoạn:
   1. Giải thích: Sẻ chia là san sẻ niềm vui, nỗi buồn, giúp đỡ người khác lúc khó khăn.
   2. Biểu hiện: Nhường cơm sẻ áo, động viên tinh thần, giúp đỡ bạn bè học tập.
   3. Ý nghĩa: Làm cho người cho và người nhận cùng hạnh phúc, gắn kết yêu thương, xã hội tốt đẹp hơn.
3. Kết đoạn: Liên hệ bản thân: Em sẽ học cách chia sẻ nhiều hơn với mọi người.

Bài văn mẫu tham khảo:

Cuộc sống sẽ thật tẻ nhạt nếu thiếu đi những yêu thương và sẻ chia. Sẻ chia không chỉ là cho đi vật chất mà còn là trao gửi tình cảm, sự đồng cảm với người khác. Những hành động nhỏ như an ủi bạn khi buồn, giúp người già qua đường, hay quyên góp sách vở cho học sinh vùng khó khăn đều mang ý nghĩa lớn lao. Nhờ sự sẻ chia, những mảnh đời bất hạnh có thêm nghị lực vươn lên. Với em, sẻ chia là một bài học quý giá về lòng nhân ái và trách nhiệm với cộng đồng.

4. Ghi nhớ

Để làm tốt bài ôn tập cuối năm, các em cần:

• Nắm vững các khái niệm về thể loại văn học: thơ, truyện, tản văn, nghị luận.
• Thành thạo các biện pháp tu từ và biết phân tích tác dụng của chúng.
• Luyện viết đoạn văn, bài văn theo đúng bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài.
• Đọc kĩ đề, xác định yêu cầu trước khi làm bài.

5. Bài tập gợi ý về nhà

Để rèn luyện thêm, các em hãy thử sức với 2 bài tập sau:

1. Bài tập 1: Tìm 2 câu tục ngữ nói về tinh thần đoàn kết. Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của một câu.
2. Bài tập 2: Viết đoạn văn (6-8 câu) nêu cảm nghĩ của em về nhân vật Ngô Tử Văn trong truyện "Chuyện chức phán sự đền Tản Viên" (Nguyễn Dữ).

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kỳ thi sắp tới!