Bài tập: Chương 2: Lập trình Python cơ bản

Giới thiệu bài học

Trong chương 2, chúng ta đã cùng nhau khám phá những khái niệm nền tảng của lập trình Python như biến, kiểu dữ liệu, câu lệnh điều kiện, vòng lặp và danh sách. Bài tập tổng hợp này sẽ giúp các em củng cố kiến thức đã học thông qua việc giải quyết các bài toán cụ thể, từ đơn giản đến phức tạp hơn. Các em sẽ được thực hành viết code, phát hiện lỗi thường gặp và rèn luyện tư duy thuật toán.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, chúng ta hãy ôn lại một số nội dung chính:

• Biến và kiểu dữ liệu: Trong Python, chúng ta không cần khai báo kiểu dữ liệu. Các kiểu cơ bản gồm int (số nguyên), float (số thực), str (xâu ký tự) và bool (đúng/sai). Ví dụ: tuoi = 15 (kiểu int), ten = "An" (kiểu str).
• Câu lệnh rẽ nhánh if - elif - else: Dùng để kiểm tra điều kiện và thực hiện các khối lệnh khác nhau. Cú pháp cơ bản: if điều_kiện: elif điều_kiện_khác: else:.
• Vòng lặp for và while: for dùng lặp qua một dãy (range, danh sách, xâu ký tự). while lặp khi điều kiện còn đúng.
• Danh sách (list): Cấu trúc dữ liệu chứa nhiều phần tử, có thể truy xuất qua chỉ số (index bắt đầu từ 0).

Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Tính tổng các số từ 1 đến N

Đề bài: Viết chương trình nhập vào một số nguyên dương N (0 < N ≤ 1000). Tính và in ra tổng các số từ 1 đến N.

Hướng dẫn:

1. Yêu cầu người dùng nhập N.
2. Khởi tạo biến tong = 0.
3. Sử dụng vòng lặp for chạy từ 1 đến N, mỗi lần cộng dồn vào tong.
4. In kết quả.

Mã nguồn tham khảo:

N = int(input("Nhập N: "))
tong = 0
for i in range(1, N + 1):
    tong = tong + i
print("Tổng từ 1 đến", N, "là:", tong)

Giải thích: Hàm range(1, N+1) tạo ra dãy số từ 1 đến N. Mỗi giá trị của i lần lượt là 1, 2, 3, …, N và được cộng vào biến tong.

Bài tập 2: Kiểm tra số chẵn hay lẻ

Đề bài: Nhập một số nguyên bất kỳ. In ra màn hình "so chan" nếu số đó chia hết cho 2, ngược lại in "so le".

Hướng dẫn:

1. Dùng if để kiểm tra điều kiện num % 2 == 0.
2. Nếu đúng, in "so chan".
3. Ngược lại (else), in "so le".

Mã nguồn tham khảo:

so = int(input("Nhập một số: "))
if so % 2 == 0:
    print("so chan")
else:
    print("so le")

Bài tập 3: Đếm ký tự 'a' trong xâu

Đề bài: Nhập vào một xâu ký tự. Đếm và in ra số lượng ký tự 'a' (chữ thường) có trong xâu.

Hướng dẫn:

1. Khởi tạo biến dem = 0.
2. Dùng vòng lặp for duyệt từng ký tự trong xâu.
3. Nếu ký tự bằng 'a' thì tăng dem lên 1.

Mã nguồn tham khảo:

xau = input("Nhập xâu: ")
dem = 0
for ky_tu in xau:
    if ky_tu == 'a':
        dem = dem + 1
print("Số ký tự 'a' là:", dem)

Bài tập 4: Tạo danh sách và tìm phần tử lớn nhất

Đề bài: Nhập vào 5 số nguyên, lưu vào một danh sách. Tìm và in ra số lớn nhất trong danh sách.

Hướng dẫn:

1. Tạo danh sách rỗng: ds = [].
2. Dùng vòng lặp for 5 lần, mỗi lần yêu cầu nhập số và thêm vào danh sách bằng append().
3. Giả sử phần tử đầu tiên là lớn nhất: max_val = ds[0].
4. Duyệt danh sách, nếu có phần tử nào lớn hơn max_val thì cập nhật.

Mã nguồn tham khảo:

ds = []
for i in range(5):
    so = int(input("Nhập số thứ " + str(i+1) + ": "))
    ds.append(so)

max_val = ds[0]
for phan_tu in ds:
    if phan_tu > max_val:
        max_val = phan_tu
print("Phần tử lớn nhất là:", max_val)

Ghi nhớ

• Khi viết chương trình, cần chú ý đến thụt lề (indentation) – các lệnh trong cùng một khối (if, for) phải thụt lề đều nhau.
• Luôn kiểm tra kiểu dữ liệu nhập vào: dùng int() cho số nguyên, float() cho số thực.
• Có thể kết hợp nhiều cấu trúc điều khiển (if lồng nhau, for kết hợp if) để giải quyết bài toán phức tạp hơn.
• Sử dụng print() để in kết quả ra màn hình. Có thể in nhiều giá trị cùng lúc bằng cách phân cách bằng dấu phẩy.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự thực hành thêm các bài tập sau để nâng cao kỹ năng:

1. Nhập vào N (N > 0), in ra bảng cửu chương của N (ví dụ N=5: in 5x1=5, 5x2=10, …, 5x10=50).
2. Nhập một dãy số nguyên không xác định trước số lượng (dừng khi nhập số 0). Tính tổng các số dương và in kết quả.
3. Viết chương trình kiểm tra một số có phải là số nguyên tố hay không (số nguyên tố là số lớn hơn 1 và chỉ chia hết cho 1 và chính nó).
4. Cho một danh sách chứa tên của 5 học sinh và điểm thi của họ (nhập từ bàn phím). In ra tên học sinh có điểm cao nhất.