Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài 30: Luyện tập - Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Các em học sinh thân mến, như vậy một năm học đã trôi qua với biết bao kiến thức bổ ích về âm nhạc. Bài học hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập lại toàn bộ những nội dung quan trọng nhất của chương trình Âm nhạc lớp 8. Việc ôn tập sẽ giúp các em củng cố kiến thức về nhạc lý, hát, đọc nhạc và cảm thụ âm nhạc, để sẵn sàng cho bài kiểm tra cuối năm và tự tin hơn trên con đường khám phá nghệ thuật.

Lý thuyết trọng tâm

1. Ôn tập về nhịp và phách

Trong chương trình lớp 8, các em đã được học và thực hành các loại nhịp cơ bản. Hãy cùng nhắc lại:

• Nhịp 2/4: Có 2 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt đen. Phách 1 mạnh, phách 2 nhẹ. Ví dụ: bài hát "Lí cây đa" (dân ca Bắc Bộ).
• Nhịp 3/4: Có 3 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt đen. Phách 1 mạnh, phách 2 và 3 nhẹ. Ví dụ: bài hát "Tiếng chuông và ngọn cờ" (Phạm Tuyên).
• Nhịp 4/4: Có 4 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt đen. Phách 1 mạnh, phách 3 mạnh vừa, phách 2 và 4 nhẹ. Ví dụ: bài hát "Hành khúc tới trường" (Pháp).
• Nhịp 3/8: Có 3 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt móc đơn. Phách 1 mạnh, phách 2 và 3 nhẹ. Nhịp này thường có tính chất nhịp nhàng, uyển chuyển.

Ví dụ minh họa: Khi các em đọc bài Tập đọc nhạc số 1 (nhịp 2/4), các em sẽ thấy rõ sự luân phiên mạnh nhẹ giữa các phách.

2. Ôn tập về kí hiệu âm nhạc thường gặp

Một số kí hiệu quan trọng các em cần nhớ:

• Dấu nối: Dùng để nối hai hay nhiều nốt nhạc cùng cao độ, khi hát hoặc chơi nhạc cụ chỉ phát ra một âm thanh có trường độ bằng tổng các nốt nhạc đó.
• Dấu luyến: Dùng để nối hai hay nhiều nốt nhạc khác cao độ, thể hiện sự liền mạch, mượt mà.
• Dấu miễn nhịp: Kí hiệu hình vòng cung có dấu chấm ở giữa, cho phép kéo dài nốt nhạc tùy ý theo cảm xúc của người thể hiện.
• Khung thay đổi (dấu hồi - volta): Dùng để chỉ sự lặp lại với kết thúc khác nhau. Lần 1 kết ở khung 1, lần 2 bỏ qua khung 1 và sang khung 2.

Ví dụ minh họa: Trong bài hát "Ngôi nhà của chúng ta", các em sẽ bắt gặp kí hiệu dấu luyến ở câu hát "Kia kìa bao ngôi nhà", thể hiện sự ngân nga, tha thiết.

3. Ôn tập về gam và giọng

Gam là hệ thống các bậc âm ổn định được sắp xếp theo một trật tự nhất định. Giọng là gam được dùng làm cơ sở cho một tác phẩm âm nhạc.

• Gam trưởng: Có cấu tạo các bậc I - III là quãng 3 trưởng, âm chủ thường kết ở nốt chủ. Tính chất tươi sáng, vui tươi. Ví dụ: Giọng Đô trưởng (C) - các nốt: C, D, E, F, G, A, B, C.
• Gam thứ: Có cấu tạo bậc I - III là quãng 3 thứ, âm chủ thường kết ở nốt chủ. Tính chất êm dịu, trữ tình hoặc tha thiết. Ví dụ: Giọng La thứ (Am) - các nốt: A, B, C, D, E, F, G, A.

Ví dụ minh họa: Bài hát "Tuổi đời mênh mông" (Trịnh Công Sơn) được viết ở giọng La thứ, mang giai điệu nhẹ nhàng, sâu lắng.

4. Ôn tập về hát và đọc nhạc

Khi ôn tập các bài hát và bài tập đọc nhạc, các em cần chú ý:

1. Về hát: Hát đúng giai điệu, lời ca. Thể hiện sắc thái tình cảm của bài hát (vui tươi, tha thiết, hành khúc,...). Kết hợp với vận động cơ thể hoặc gõ đệm phù hợp.
2. Về tập đọc nhạc (TĐN): Đọc đúng tên nốt, cao độ và trường độ. Thể hiện đúng tính chất nhịp điệu. Kết hợp đánh nhịp hoặc gõ phách.

Ví dụ minh họa: Khi ôn tập bài hát "Khát vọng mùa xuân" (Mô-da), các em cần hát với tinh thần vui tươi, trong sáng. Khi đọc TĐN số 4 (nhịp 3/4), các em cần đọc đúng trọng tâm phách 1 mỗi ô nhịp.

Ghi nhớ

• Nhịp là sự lặp lại đều đặn của các phách mạnh, nhẹ trong âm nhạc.
• Dấu nối, dấu luyến, dấu miễn nhịp, khung thay đổi là các kí hiệu quan trọng để thể hiện sự tinh tế trong tác phẩm.
• Gam trưởng thường vui tươi, gam thứ thường trữ tình.
• Hát và đọc nhạc cần chú ý đến cao độ, trường độ và sắc thái biểu cảm.

Bài tập gợi ý

1. Em hãy kể tên các bài hát đã học trong chương trình Âm nhạc lớp 8 và xác định nhịp điệu của từng bài.
2. Viết một đoạn nhạc ngắn gồm 4 ô nhịp ở nhịp 2/4, sử dụng ít nhất một dấu nối hoặc dấu luyến.
3. So sánh sự khác nhau giữa gam Đô trưởng (C) và gam La thứ (Am) về cấu tạo và tính chất.
4. Thực hành lại bài Tập đọc nhạc số 3 (nhịp 3/8) và thể hiện đúng tính chất nhịp nhàng của nó.
5. Tự chọn một bài hát yêu thích trong năm học và trình bày trước lớp hoặc ghi âm lại để kiểm tra cao độ và sắc thái.