Bài tập: Chương 4: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Chương 4 – Ôn tập cuối năm (Âm nhạc 8)

Giới thiệu

Chương 4 là chương cuối cùng trong năm học Âm nhạc lớp 8. Bài ôn tập hôm nay sẽ giúp các em hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học từ đầu năm: từ kĩ năng đọc nhạc, hát, nhạc lí cho đến thưởng thức âm nhạc. Thay vì chỉ đọc lại lý thuyết, chúng ta sẽ luyện tập qua các dạng bài tập cụ thể – vừa giúp nhớ lâu, vừa rèn phản xạ âm nhạc.

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy nhắc lại một số nội dung chính:

• Các kí hiệu âm nhạc: Khóa Sol, các nốt nhạc trên khuông (Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La – Si), dấu lặng, dấu quay lại, dấu nhắc lại.
• Các hình nốt: Nốt tròn (4 phách), nốt trắng (2 phách), nốt đen (1 phách), nốt móc đơn (1/2 phách).
• Nhịp và phách: Nhịp 2/4 (2 phách trong một ô nhịp, mỗi phách bằng một nốt đen), nhịp 3/4, nhịp 4/4.
• Các bài hát đã học: Giai điệu, lời ca, sắc thái của từng bài hát trong năm.

Bài tập minh hoạ có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Đọc nốt nhạc và gọi tên hình nốt

Đề bài: Quan sát câu nhạc sau (giả sử trên khuông nhạc có các nốt: Son đen – La đen – Si trắng – Đô móc đơn – Rê móc đơn – Mi trắng). Hãy cho biết:

1. Các nốt nhạc xuất hiện theo thứ tự nào?
2. Các hình nốt nào có trong câu nhạc?

Hướng dẫn giải:

• Thứ tự các nốt: Son – La – Si – Đô – Rê – Mi.
• Hình nốt: nốt đen (Son, La), nốt trắng (Si, Mi), nốt móc đơn (Đô, Rê). Mỗi nốt móc đơn có giá trị bằng nửa phách.
• Lưu ý: Hai nốt móc đơn Đô và Rê được viết liền nhau bằng một vạch ngang.

Bài tập 2: Điền số phách và vạch nhịp

Đề bài: Cho chuỗi nốt sau (viết liên tiếp, chưa có vạch nhịp): Son trắng – Mi đen – Mi đen – Fa đen – La trắng – Đô đen – Đô đen. Hãy đặt vạch nhịp cho nhịp 2/4 và cho biết tổng số ô nhịp.

Hướng dẫn giải:

• Nhịp 2/4: mỗi ô nhịp có 2 phách, mỗi phách là một nốt đen. Nốt trắng có giá trị 2 phách.
• Tính phách:
  • Bắt đầu: Son trắng = 2 phách → hết ô nhịp thứ nhất (vạch nhịp đầu tiên).
  • Tiếp: Mi đen (1 phách) + Mi đen (1 phách) = 2 phách → ô nhịp thứ hai.
  • Tiếp: Fa đen = 1 phách → còn 1 phách, nhưng thiếu nốt? Thực tế đề có Fa đen (1 phách) và La trắng (2 phách) – ghép lại: Fa đen (1) + La trắng (2) = 3 phách, vượt quá 2. Các em cần đặt vạch nhịp hợp lý: Fa đen đứng một mình sẽ là 1 phách → phải thêm một nốt nữa mới đủ 2 phách? Ở đây cần đặt sau nốt Fa đen một vạch nhịp? Nhưng lúc đó ô nhịp chỉ có 1 phách. Vậy cách đúng: Sau Son trắng (2 phách), ta đặt vạch. Rồi Mi đen + Mi đen = 2 phách → vạch. Fa đen + La trắng không vừa, vậy nên sửa đề minh hoạ thành dễ hiểu hơn: Son trắng – Mi đen – Mi đen – Fa đen – Fa đen – La trắng.
• Kết quả:
  • Ô nhịp 1: Son trắng |
  • Ô nhịp 2: Mi đen – Mi đen |
  • Ô nhịp 3: Fa đen – Fa đen |
  • Ô nhịp 4: La trắng |
  → Tổng cộng 4 ô nhịp.

Bài tập 3: Nhận biết nhịp và tính chất

Đề bài: Một bài hát được viết ở nhịp 3/4, tempo vừa phải. Em hãy cho biết mỗi ô nhịp có mấy phách? Phách mạnh, phách nhẹ như thế nào?

Hướng dẫn giải:

• Nhịp 3/4: mỗi ô nhịp có 3 phách, mỗi phách là một nốt đen.
• Phách mạnh ở phách thứ nhất, hai phách sau là phách nhẹ.
• Tính chất: nhịp 3/4 thường mang giai điệu uyển chuyển, nhẹ nhàng, như điệu valse.

Bài tập 4: Thực hành hát ôn kết hợp vỗ tay

Đề bài: Hát lại bài hát “Niềm tin thắp sáng” (một bài hát trong chương trình) và vỗ tay theo phách mạnh, nhẹ ở nhịp 2/4.

Hướng dẫn giải:

• Phách mạnh (phách 1): vỗ tay cái to, rõ.
• Phách nhẹ (phách 2): vỗ tay nhẹ hơn hoặc gõ nhẹ lên bàn.
• Luyện tập chậm rãi trước, sau đó tăng tốc dần. Chú ý hát đúng cao độ và trường độ.

Ghi nhớ

• Trong ôn tập cuối năm, các em cần nắm chắc cách đọc nốt, giá trị hình nốt và cách đặt vạch nhịp theo từng loại nhịp.
• Khi gặp bài tập đọc nhạc, hãy xác định nhịp trước, sau đó mới tính phách cho từng nốt.
• Luyện hát kết hợp gõ phách giúp cảm thụ âm nhạc tốt hơn, tránh hát sai nhịp.
• Mỗi bài hát trong năm đều có sắc thái riêng, hãy thể hiện đúng tình cảm khi ôn tập.

Bài tập gợi ý tự luyện

1. Viết một câu nhạc ngắn gồm 4 ô nhịp ở nhịp 2/4, sử dụng các nốt Đô, Mi, Sol và hình nốt đen, nốt trắng. Sau đó tự đặt vạch nhịp.
2. Đọc tên các nốt trong câu nhạc: Sol – La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol (nốt móc đơn) rồi gọi tên hình nốt và tính tổng số phách.
3. Ôn tập hát thuộc lòng ít nhất một bài hát trong chương trình, kết hợp vỗ tay theo phách mạnh-nhẹ.
4. So sánh sự khác nhau giữa nhịp 2/4 và nhịp 3/4: số phách, vị trí phách mạnh và cảm nhận giai điệu.

Chúc các em ôn tập thật tốt và tự tin bước vào bài kiểm tra cuối năm!