Luyện tập: Môi trường và tài nguyên

Bài 14: Luyện tập - Môi trường và tài nguyên

Giới thiệu bài học

Các em thân mến, sau khi học xong chương "Môi trường và tài nguyên", chúng ta đã biết môi trường là nơi sinh sống của con người và sinh vật, còn tài nguyên là những gì có sẵn trong tự nhiên để phục vụ đời sống. Tuy nhiên, môi trường đang bị ô nhiễm và tài nguyên có nguy cơ cạn kiệt. Bài luyện tập hôm nay sẽ giúp các em củng cố lại những kiến thức quan trọng, đồng thời rèn kĩ năng nhận biết các loại tài nguyên, nguyên nhân gây ô nhiễm và cách bảo vệ môi trường.

I. Lý thuyết trọng tâm

1. Phân biệt môi trường và tài nguyên thiên nhiên

• Môi trường là tổng thể các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến sự sống, sản xuất. Ví dụ: không khí, đất, nước, rừng.
• Tài nguyên thiên nhiên là những vật chất có sẵn trong tự nhiên mà con người có thể khai thác và sử dụng. Ví dụ: khoáng sản, nước ngọt, đất trồng, năng lượng mặt trời.

2. Phân loại tài nguyên

• Tài nguyên tái tạo: Là loại tài nguyên có thể tự phục hồi hoặc bổ sung liên tục nếu được khai thác hợp lí (nước, gió, sinh vật, năng lượng mặt trời).
• Tài nguyên không tái tạo: Là loại tài nguyên được hình thành trong thời gian rất dài (hàng triệu năm), khi khai thác hết sẽ không có hoặc rất khó phục hồi (than đá, dầu mỏ, quặng sắt).

3. Các dạng ô nhiễm môi trường chính

1. Ô nhiễm không khí: Do khói bụi từ nhà máy, phương tiện giao thông, đốt rác thải.
2. Ô nhiễm nước: Do nước thải sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp chưa qua xử lí.
3. Ô nhiễm đất: Do hóa chất bảo vệ thực vật, rác thải nhựa, nước thải nhiễm kim loại nặng.

4. Biện pháp bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên bền vững

• Sử dụng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên: tắt điện khi không dùng, hạn chế dùng nước lãng phí.
• Hạn chế rác thải nhựa, phân loại rác tại nguồn.
• Trồng cây xanh, bảo vệ rừng.
• Xử lí chất thải (nước, khí, rắn) trước khi thải ra môi trường.
• Sử dụng năng lượng tái tạo (mặt trời, gió) thay cho năng lượng hóa thạch.

II. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Em hãy cho biết than đá, nước ngầm và cây rừng thuộc loại tài nguyên nào?

Trả lời:

• Than đá là tài nguyên không tái tạo, vì phải mất hàng triệu năm mới hình thành.
• Nước ngầm thuộc tài nguyên tái tạo, nhưng nếu khai thác quá mức sẽ cạn kiệt.
• Cây rừng là tài nguyên tái tạo, vì có thể trồng lại và sinh trưởng trong thời gian ngắn.

Ví dụ 2. Một dòng sông bị ô nhiễm do nước thải từ nhà máy giấy. Hãy nêu một số tác hại và biện pháp khắc phục.

Trả lời:

• Tác hại: Làm chết cá, tôm; ảnh hưởng đến sức khỏe người dân (gây bệnh ngoài da, tiêu chảy); mất cảnh quan.
• Biện pháp khắc phục: Nhà máy phải xây dựng hệ thống xử lí nước thải trước khi xả ra sông; không xả rác thải rắn xuống dòng nước; thường xuyên kiểm tra chất lượng nước.

Ví dụ 3. Gia đình em đã làm gì để tiết kiệm tài nguyên nước và điện?

Trả lời: Có thể kể như: khóa vòi nước khi đánh răng, tắt quạt và đèn khi ra khỏi phòng, tận dụng nước vo gạo để tưới cây, sử dụng bóng đèn LED thay vì bóng đèn sợi đốt.

III. Ghi nhớ

Ghi nhớ:

• Môi trường và tài nguyên có mối quan hệ mật thiết. Khai thác tài nguyên bừa bãi sẽ làm suy thoái môi trường.
• Cần phân biệt tài nguyên tái tạo và không tái tạo để có cách sử dụng hợp lí.
• Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mỗi cá nhân, bắt đầu từ những hành động nhỏ hàng ngày.

IV. Bài tập gợi ý

Bài 1: Hãy kể tên 3 loại tài nguyên tái tạo và 3 loại tài nguyên không tái tạo mà em biết.

Bài 2: Hãy giải thích tại sao việc đốt rơm rạ sau mỗi vụ mùa lại gây ô nhiễm không khí? Theo em, có cách xử lí rơm rạ nào tốt hơn không?

Bài 3: Em hãy đề xuất 3 việc mà học sinh có thể làm để góp phần bảo vệ môi trường trong khuôn viên trường học.