Bài tập: Luyện tập: Lịch sử: Việt Nam thế kỷ XIX

Bài tập Luyện tập: Lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX

Giới thiệu

Thế kỷ XIX là giai đoạn đầy biến động của lịch sử Việt Nam, từ một quốc gia phong kiến độc lập dưới triều Nguyễn đến khi phải đối mặt với cuộc xâm lược của thực dân Pháp. Bài luyện tập này sẽ giúp các em củng cố lại những kiến thức trọng tâm về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và các cuộc kháng chiến chống Pháp ở nước ta trong thế kỷ XIX. Hãy cùng nhau ôn tập qua các câu hỏi và bài tập có hướng dẫn giải chi tiết nhé!

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số nội dung chính sau:

• Triều Nguyễn (1802-1884): Thành lập, củng cố bộ máy nhà nước phong kiến, thực hiện chính sách "bế quan tỏa cảng", hạn chế giao lưu với phương Tây.
• Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược: Do nhu cầu về thị trường, nguyên liệu, nhân công và muốn mở rộng thuộc địa; đồng thời lấy cớ "bảo vệ giáo sĩ".
• Diễn biến chính cuộc kháng chiến chống Pháp (1858-1884):
  • 1858: Pháp đánh Đà Nẵng.
  • 1859: Pháp đánh chiếm Gia Định.
  • 1862: Ký Hiệp ước Nhâm Tuất, nhường ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ.
  • 1867: Pháp chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ.
  • 1873: Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất.
  • 1882: Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ hai.
  • 1884: Ký Hiệp ước Giáp Tuất, thừa nhận nền bảo hộ của Pháp trên toàn cõi Việt Nam.
• Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Phong trào Cần Vương (1885-1896), khởi nghĩa Ba Đình, khởi nghĩa Bãi Sậy, khởi nghĩa Hương Khê.

Bài tập có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Trắc nghiệm kiến thức cơ bản

Khoanh tròn vào chữ cái trước câu trả lời đúng nhất.

1. Triều đại nào là triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam?
   A. Nhà Lê
   B. Nhà Nguyễn
   C. Nhà Tây Sơn
   D. Nhà Trần
   

   Hướng dẫn giải: Các em nhớ lại, sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, Nguyễn Ánh lên ngôi, lập ra triều Nguyễn vào năm 1802. Triều Nguyễn tồn tại cho đến khi vua Bảo Đại thoái vị vào năm 1945. Đây là triều đại phong kiến cuối cùng ở nước ta. Đáp án: B.

2. Sự kiện nào đánh dấu thực dân Pháp chính thức xâm lược Việt Nam?
   A. Năm 1858, Pháp tấn công Đà Nẵng.
   B. Năm 1859, Pháp tấn công Gia Định.
   C. Năm 1862, ký Hiệp ước Nhâm Tuất.
   D. Năm 1884, ký Hiệp ước Giáp Tuất.
   

   Hướng dẫn giải: Ngày 1 tháng 9 năm 1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Đây là sự kiện mở màn quan trọng nhất. Đáp án: A.

3. Hiệp ước nào đã chấm dứt sự tồn tại của triều đại phong kiến nhà Nguyễn với tư cách là một quốc gia độc lập?
   A. Hiệp ước Nhâm Tuất (1862)
   B. Hiệp ước Giáp Tuất (1874)
   C. Hiệp ước Hác-măng (1883)
   D. Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884)
   

   Hướng dẫn giải: Hiệp ước Pa-tơ-nốt (1884) là hiệp ước cuối cùng mà triều Nguyễn ký với Pháp. Với hiệp ước này, Việt Nam chính thức trở thành thuộc địa của Pháp, nhà Nguyễn chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa. Đáp án: D.

Bài tập 2: Nối sự kiện với thời gian

Nối các sự kiện ở cột A với mốc thời gian ở cột B sao cho phù hợp.

Hướng dẫn giải: Các em nhớ lại trình tự các sự kiện:

• Sau khi tấn công Đà Nẵng thất bại, Pháp kéo vào Nam, năm 1859, Pháp đánh chiếm Gia Định. (1 - B)
• Năm 1862, triều Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất, nhường ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp. (2 - A)
• Năm 1873, Pháp đánh Bắc Kỳ lần thứ nhất. (3 - D)
• Năm 1867, Pháp chiếm nốt ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ mà không tốn một viên đạn. (4 - C)

Bài tập 3: Tự luận ngắn

Câu hỏi: Em hãy trình bày ngắn gọn nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam.

Hướng dẫn giải:

Các em có thể dựa vào các ý chính sau đây để viết thành đoạn văn:

• Nguyên nhân sâu xa: Từ giữa thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản phương Tây phát triển mạnh, nhu cầu về thị trường, nguyên liệu và nhân công rẻ tăng cao. Các nước tư bản đua nhau xâm chiếm thuộc địa. Việt Nam có vị trí địa lý chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên nên là mục tiêu nhắm đến.
• Nguyên nhân trực tiếp: Năm 1857, Pháp lấy cớ triều Nguyễn "ngược đãi" giáo sĩ và tín đồ Công giáo để điều quân sang xâm lược. Đồng thời, nhà Nguyễn thực hiện chính sách "bế quan tỏa cảng", không chịu mở cửa giao thương, càng khiến Pháp muốn dùng vũ lực để can thiệp.

Bài tập 4: Khám phá tư liệu lịch sử

Em hãy quan sát lược đồ cuộc kháng chiến chống Pháp (1858-1884) trong sách giáo khoa (hoặc tìm kiếm trên mạng), sau đó cho biết: Con đường xâm lược của thực dân Pháp diễn ra theo hướng nào? (Từ Bắc vào Nam hay từ Nam ra Bắc?)

Hướng dẫn giải:

Dựa vào diễn biến cuộc kháng chiến, các em có thể thấy: Pháp nổ súng tấn công Đà Nẵng (miền Trung) trước, sau đó chuyển vào Gia Định (miền Nam). Sau khi chiếm được Nam Kỳ, Pháp mới đánh ra Bắc Kỳ. Như vậy, mặc dù điểm mở đầu là miền Trung, nhưng quá trình xâm lược chủ yếu diễn ra theo hướng từ Nam ra Bắc (chiếm Nam Kỳ trước, sau đó mới ra Bắc Kỳ).

Ghi nhớ

• Thế kỷ XIX là thế kỷ đất nước ta đứng trước thử thách sống còn từ chủ nghĩa tư bản phương Tây.
• Triều Nguyễn với những chính sách lạc hậu đã không thể đưa đất nước thích ứng với thời cuộc, dẫn đến việc mất nước vào tay thực dân Pháp.
• Nhân dân ta đã kiên cường đấu tranh chống ngoại xâm, tiêu biểu là phong trào Cần Vương, thể hiện tinh thần yêu nước bất khuất.
• Hiểu rõ nguyên nhân thất bại để rút ra bài học cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước ngày nay.

Bài tập gợi ý

1. Em hãy phân tích những điểm mạnh và điểm yếu của nhà Nguyễn trong cuộc đối đầu với thực dân Pháp ở thế kỷ XIX.
2. So sánh hiệp ước Nhâm Tuất (1862) và hiệp ước Hác-măng (1883) để thấy quá trình đầu hàng từng bước của triều đình Huế.
3. Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 10 dòng) nêu cảm nghĩ của em về tấm gương đấu tranh của nhân vật lịch sử em yêu thích trong phong trào Cần Vương.