Bài tập: Chương 3: Địa lý: Dân số và kinh tế

Bài tập Chương 3: Địa lý: Dân số và kinh tế

Giới thiệu

Chào các em, sau khi đã tìm hiểu những kiến thức cơ bản về dân số và kinh tế trong chương 3, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và thực hành thông qua các bài tập cụ thể. Việc làm bài tập không chỉ giúp các em ghi nhớ kiến thức mà còn rèn luyện kĩ năng phân tích số liệu, đọc biểu đồ và giải thích các hiện tượng địa lí. Chúng ta hãy cùng bắt đầu nhé!

Lý thuyết trọng tâm cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em hãy ôn lại một số nội dung chính:

• Dân số: Quy mô dân số, đặc điểm gia tăng dân số tự nhiên và cơ học, cơ cấu dân số theo giới tính, độ tuổi, lao động và trình độ văn hóa. Sự phân bố dân cư và các khái niệm về đô thị hóa.
• Kinh tế: Các ngành kinh tế chủ yếu (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sản xuất. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và lãnh thổ.

Ví dụ minh họa và hướng dẫn giải

Bài tập 1: Dựa vào bảng số liệu về quy mô dân số của một quốc gia trong hai năm (giả sử năm 2020 và năm 2023) lần lượt là 90 triệu người và 95 triệu người. Hãy tính tỉ lệ gia tăng dân số trung bình mỗi năm của quốc gia đó trong giai đoạn trên.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Tính số dân tăng thêm trong 3 năm (2020 - 2023): 95 triệu - 90 triệu = 5 triệu người.
• Bước 2: Tính tỉ lệ gia tăng dân số trong cả giai đoạn: (5 triệu / 90 triệu) x 100% ≈ 5,56%.
• Bước 3: Tính tỉ lệ gia tăng dân số trung bình mỗi năm: 5,56% / 3 ≈ 1,85%.

Kết luận: Tỉ lệ gia tăng dân số trung bình mỗi năm của quốc gia đó là khoảng 1,85%.

Bài tập 2: Quan sát một biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu kinh tế của một tỉnh năm 2023 với các số liệu giả định: Nông, lâm, thủy sản chiếm 25%; Công nghiệp - xây dựng chiếm 35%; Dịch vụ chiếm 40%. Em có nhận xét gì về cơ cấu kinh tế của tỉnh này?

Hướng dẫn giải:

• Nhận xét: Tỉnh này có cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng hiện đại.
• Giải thích: Tỉ trọng ngành nông, lâm, thủy sản chỉ chiếm 25% (mức trung bình), trong khi tỉ trọng ngành công nghiệp - xây dựng (35%) và dịch vụ (40%) chiếm tỉ lệ cao, đặc biệt là ngành dịch vụ dẫn đầu. Điều này cho thấy tỉnh đang phát triển mạnh về công nghiệp và dịch vụ, giảm dần sự phụ thuộc vào nông nghiệp.

Bài tập 3: Cho biết nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng nhiều người lao động di cư từ nông thôn ra thành phố?

Hướng dẫn giải:

• Nguyên nhân chính:
  1. Kinh tế: Ở thành phố có nhiều việc làm hơn, thu nhập cao hơn, điều kiện sống tốt hơn.
  2. Xã hội: Có nhiều cơ hội học tập, tiếp cận dịch vụ y tế, văn hóa, giải trí.
  3. Thiếu việc làm ở nông thôn: Do sản xuất nông nghiệp ngày càng cơ giới hóa, đất đai bị thu hẹp hoặc do thiếu vốn, thiếu kĩ thuật.

Ghi nhớ

• Để làm tốt các bài tập địa lí dân số và kinh tế, các em cần nắm vững các công thức tính tỉ lệ phần trăm, tỉ lệ gia tăng và biết cách đọc, nhận xét biểu đồ, bảng số liệu.
• Luôn đặt câu hỏi "tại sao" khi giải thích các hiện tượng, không chỉ dừng lại ở việc mô tả.
• Các bài tập thường yêu cầu kết nối kiến thức giữa dân số và kinh tế, ví dụ như dân số đông tạo ra thị trường lao động và thị trường tiêu thụ lớn, nhưng cũng gây áp lực lên việc làm và tài nguyên.

Bài tập gợi ý

1. Bài tập 1: Năm 2022, dân số nước A là 100 triệu người, trong đó nhóm tuổi dưới 15 tuổi chiếm 25%, nhóm tuổi từ 15 đến 64 tuổi chiếm 65%, còn lại là nhóm tuổi trên 65. Em hãy vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nước A và nhận xét.
2. Bài tập 2: Hãy nêu ba ví dụ cụ thể về tác động của gia tăng dân số nhanh đến sự phát triển kinh tế - xã hội ở một địa phương nước ta mà em biết (ví dụ: về việc làm, nhà ở, y tế, giáo dục).
3. Bài tập 3: Với kiến thức đã học, em hãy giải thích tại sao các trung tâm công nghiệp lớn của nước ta thường tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng? (Gợi ý: nói dân cư đông đúc, lao động lành nghề, thị trường, giao thông, cơ sở hạ tầng...).

Chúc các em ôn tập thật tốt và làm bài tập thành công!