Bài tập: Luyện tập: Lập trình Scratch

Bài tập Luyện tập: Lập trình Scratch

Giới thiệu

Trong bài học này, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và thực hành các kiến thức đã học về lập trình Scratch. Các em sẽ được làm quen với những bài tập cụ thể, có hướng dẫn giải chi tiết để rèn luyện kỹ năng tư duy logic và sáng tạo khi viết chương trình. Mục tiêu là giúp các em tự tin hơn khi xây dựng các dự án Scratch của riêng mình.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, các em hãy ôn lại một số khái niệm và thao tác quan trọng trong Scratch:

• Các khối lệnh cơ bản: Khối lệnh điều khiển (khi nhấn vào lá cờ xanh, đợi, lặp lại mãi), khối lệnh chuyển động (di chuyển, xoay), khối lệnh hiển thị (nói, nghĩ).
• Cấu trúc rẽ nhánh: Sử dụng khối nếu... thì... để đưa ra quyết định dựa trên một điều kiện nào đó (ví dụ: nếu chạm vào cạnh thì quay lại).
• Cấu trúc lặp: Dùng khối lặp lại (lặp một số lần nhất định) hoặc lặp lại mãi để thực hiện một hành động nhiều lần.
• Biến số: Một ô nhớ trong chương trình, có thể thay đổi giá trị. Ví dụ: tạo biến điểm số để theo dõi số điểm của người chơi.
• Sự kiện: Các khối lệnh màu nâu như khi nhấn vào lá cờ xanh, khi nhấn phím (phím cách, phím mũi tên) giúp kích hoạt các đoạn chương trình.

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Chú mèo di chuyển và nói lời chào

Yêu cầu: Viết chương trình để khi nhấn vào lá cờ xanh, chú mèo di chuyển 100 bước về phía trước, sau đó nói "Xin chào các bạn!" trong 2 giây.

Hướng dẫn giải:

1. Kéo thả khối lệnh khi nhấn vào lá cờ xanh vào vùng lập trình.
2. Thêm khối lệnh di chuyển 100 bước (nằm trong nhóm Chuyển động).
3. Thêm khối lệnh nói Xin chào các bạn! trong 2 giây (nằm trong nhóm Hiển thị).
4. Nhấn vào lá cờ xanh để chạy chương trình và quan sát kết quả.

Giải thích: Chương trình sẽ thực hiện tuần tự từ trên xuống dưới: đầu tiên mèo di chuyển, sau đó mới nói câu chào.

Ví dụ 2: Vẽ hình vuông bằng bút vẽ

Yêu cầu: Sử dụng khối lệnh bút vẽ để vẽ một hình vuông có cạnh dài 50 bước.

Hướng dẫn giải:

1. Kéo thả khối khi nhấn vào lá cờ xanh.
2. Thêm khối xóa hết (trong nhóm Bút vẽ) để làm sạch sân khấu.
3. Thêm khối hạ bút để bắt đầu vẽ.
4. Dùng khối lặp lại 4 lần (trong nhóm Điều khiển), bên trong đặt:
   • Khối di chuyển 50 bước (vẽ một cạnh).
   • Khối xoay 90 độ (quay góc vuông để vẽ cạnh kế tiếp).
5. Thêm khối nâng bút sau khi kết thúc vòng lặp.

Giải thích: Vòng lặp "lặp lại 4 lần" giúp vẽ 4 cạnh mà không cần viết 4 lần lệnh giống nhau. Mỗi lần lặp, chú mèo vẽ một cạnh, quay 90 độ, và sau 4 lần sẽ hoàn thành hình vuông.

Ví dụ 3: Trò chơi tính điểm đơn giản

Yêu cầu: Tạo một trò chơi nhỏ: mỗi khi em nhấn phím cách, điểm số sẽ tăng lên 1. Ban đầu điểm số là 0.

Hướng dẫn giải:

1. Tạo một biến mới, đặt tên là Điểm số (trong nhóm Các biến số, chọn "Tạo một biến").
2. Kéo thả khối khi nhấn vào lá cờ xanh, sau đó thêm khối đặt Điểm số thành 0 để khởi tạo điểm.
3. Thêm một khối khác: khi nhấn phím cách (trong nhóm Sự kiện).
4. Dưới khối này, thêm khối thay đổi Điểm số một lượng 1.

Giải thích: Khi em nhấn phím cách trên bàn phím, sự kiện được kích hoạt và biến "Điểm số" sẽ tăng lên 1 đơn vị. Em có thể nhấn nhiều lần để thấy điểm thay đổi.

Ghi nhớ

• Chương trình Scratch chạy tuần tự từ trên xuống dưới, từ trái sang phải trong một khối lệnh.
• Sử dụng vòng lặp để thực hiện các hành động lặp đi lặp lại, giúp chương trình ngắn gọn hơn.
• Biến số giúp em lưu trữ và thay đổi thông tin (ví dụ: điểm số, thời gian) trong trò chơi hoặc ứng dụng.
• Luôn thử nghiệm chương trình bằng cách nhấn vào lá cờ xanh để kiểm tra lỗi và sửa lại cho đúng.

Bài tập gợi ý

Bài tập 1: Hãy viết chương trình để chú mèo đi theo một đường tròn. Gợi ý: sử dụng vòng lặp "lặp lại mãi", mỗi lần di chuyển 1 bước và xoay 1 độ.

Bài tập 2: Tạo chương trình vẽ một hình chữ nhật, biết chiều dài 100 bước và chiều rộng 50 bước. Hãy suy nghĩ xem vòng lặp cần lặp lại mấy lần và góc quay là bao nhiêu?

Bài tập 3: Làm một đồng hồ đếm ngược: khi nhấn lá cờ xanh, một biến "Thời gian" có giá trị 10, cứ mỗi giây giảm đi 1 cho đến khi chạm 0 thì dừng lại. Gợi ý: sử dụng khối đợi 1 giây bên trong vòng lặp và kiểm tra điều kiện bằng khối nếu... thì....

Bài tập 4 (Nâng cao): Hãy tạo một trò chơi "Bắt bóng": một quả bóng di chuyển liên tục trên sân khấu, người chơi điều khiển chú mèo bằng các phím mũi tên. Nếu chú mèo chạm vào quả bóng thì điểm số tăng lên 1. Các em hãy thử sức nhé!