Bài tập: Chương 2: Lập trình Python cơ bản

Bài tập: Chương 2 – Lập trình Python cơ bản

Giới thiệu

Chào các em! Trong chương 2, chúng ta đã cùng nhau khám phá những kiến thức nền tảng của ngôn ngữ lập trình Python: từ cách viết chương trình đầu tiên, khai báo biến, kiểu dữ liệu, đến các cấu trúc rẽ nhánh và lặp. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và thực hành thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Mục tiêu của bài học này là giúp các em củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng viết mã và tự tin giải quyết các vấn đề lập trình cơ bản.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi bắt tay vào làm bài tập, chúng ta hãy ôn lại một số kiến thức quan trọng:

• Biến và kiểu dữ liệu: Biến dùng để lưu trữ dữ liệu. Các kiểu dữ liệu cơ bản gồm: int (số nguyên), float (số thực), str (chuỗi ký tự), bool (đúng/sai).
• Nhập và xuất dữ liệu: Hàm input() để nhập dữ liệu từ bàn phím, hàm print() để in kết quả ra màn hình.
• Cấu trúc rẽ nhánh: Dùng if, elif, else để thực hiện các hành động khác nhau dựa trên điều kiện.
• Cấu trúc lặp: Dùng for hoặc while để lặp lại một khối lệnh nhiều lần.

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Viết chương trình nhập vào một số nguyên từ bàn phím. Kiểm tra xem số đó là số chẵn hay số lẻ và in kết quả ra màn hình.

Hướng dẫn giải:

1. Sử dụng hàm input() để nhập dữ liệu. Vì dữ liệu nhập vào là chuỗi, ta cần chuyển đổi sang kiểu số nguyên bằng hàm int().
2. Dùng cấu trúc rẽ nhánh if để kiểm tra. Một số là số chẵn nếu nó chia hết cho 2 (phần dư bằng 0).
3. In kết quả tương ứng.

Chương trình mẫu:

# Nhập số nguyên
so = int(input("Nhập một số nguyên: "))

# Kiểm tra chẵn lẻ
if so % 2 == 0:
    print(so, "là số chẵn.")
else:
    print(so, "là số lẻ.")

Ví dụ 2: Viết chương trình tính tổng các số tự nhiên từ 1 đến n, với n được nhập từ bàn phím.

Hướng dẫn giải:

1. Nhập số n từ bàn phím và chuyển đổi sang kiểu số nguyên.
2. Sử dụng vòng lặp for kết hợp với hàm range() để duyệt các số từ 1 đến n.
3. Khởi tạo một biến tong bằng 0. Trong mỗi vòng lặp, cộng dồn giá trị của biến đếm vào tong.
4. In kết quả ra màn hình.

Chương trình mẫu:

# Nhập n
n = int(input("Nhập số n: "))

# Tính tổng
tong = 0
for i in range(1, n + 1):
    tong = tong + i

# In kết quả
print("Tổng các số từ 1 đến", n, "là:", tong)

Ví dụ 3: Viết chương trình cho phép người dùng nhập vào một chuỗi ký tự. Đếm và in ra số lượng chữ cái in hoa có trong chuỗi đó (giả sử chỉ nhập chữ cái Latin).

Hướng dẫn giải:

1. Nhập chuỗi ký tự từ bàn phím.
2. Khởi tạo biến dem bằng 0 để đếm.
3. Dùng vòng lặp for duyệt qua từng ký tự trong chuỗi.
4. Sử dụng phương thức isupper() để kiểm tra xem ký tự đó có phải là chữ in hoa hay không. Nếu đúng, tăng biến đếm lên 1.
5. In kết quả.

Chương trình mẫu:

# Nhập chuỗi
chuoi = input("Nhập một chuỗi ký tự: ")

# Đếm ký tự in hoa
dem = 0
for ky_tu in chuoi:
    if ky_tu.isupper():
        dem = dem + 1

print("Số lượng chữ in hoa trong chuỗi là:", dem)

Ghi nhớ

Để giải quyết tốt các bài tập lập trình, các em cần nhớ:

• Phân tích bài toán: Xác định rõ đầu vào (input) và đầu ra (output) của chương trình.
• Lựa chọn cấu trúc phù hợp: Dùng rẽ nhánh khi cần đưa ra quyết định, dùng vòng lặp khi cần thực hiện công việc lặp đi lặp lại.
• Viết mã từng bước: Không nên viết toàn bộ chương trình một lúc, hãy viết từng phần và kiểm tra kết quả.
• Đặt tên biến có ý nghĩa: Giúp chương trình dễ đọc và dễ hiểu hơn.
• Kiểm tra chương trình: Chạy thử với nhiều bộ dữ liệu khác nhau để đảm bảo chương trình hoạt động đúng.

Bài tập gợi ý

Hãy thử sức với các bài tập sau đây để ôn luyện thêm nhé!

1. Viết chương trình nhập vào hai số a và b. Tìm và in ra ước chung lớn nhất (UCLN) của hai số đó. (Gợi ý: Sử dụng thuật toán Euclid)
2. Viết chương trình nhập vào một số nguyên n. In ra bảng cửu chương của n (từ n x 1 đến n x 10).
3. Viết chương trình nhập vào một dãy số (kết thúc bằng số 0). Tính và in ra trung bình cộng của các số vừa nhập (không tính số 0). (Gợi ý: Sử dụng vòng lặp while)
4. Viết chương trình nhập vào một số nguyên dương. Kiểm tra xem số đó có phải là số nguyên tố hay không.
5. Viết chương trình nhập vào một chuỗi ký tự. Đảo ngược chuỗi đó và in ra màn hình. (Gợi ý: Có thể dùng cắt chuỗi hoặc vòng lặp)

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao!