Bài tập: Chương 4: Ôn tập

Giới thiệu

Chương 4 môn Tin học lớp 8 đã giúp các em làm quen với những khái niệm quan trọng về cấu trúc lặp và cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình. Để củng cố kiến thức, bài ôn tập này sẽ tổng hợp lại lý thuyết trọng tâm và đưa ra các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết. Qua đó, các em sẽ nắm vững cách sử dụng các câu lệnh if... then... else, for... do, while... do trong ngôn ngữ lập trình Pascal (hoặc ngôn ngữ lập trình các em đang học) để giải quyết các bài toán thực tế.

Lý thuyết cần nhớ

• Cấu trúc rẽ nhánh: Dùng để kiểm tra một điều kiện và thực hiện các lệnh khác nhau dựa trên kết quả đúng/sai. Các dạng: dạng đủ (if... then... else) và dạng thiếu (if... then).
• Cấu trúc lặp: Dùng để thực hiện một khối lệnh nhiều lần.
  • Lặp với số lần biết trước: Sử dụng câu lệnh for... do (biến đếm chạy từ giá trị đầu đến giá trị cuối).
  • Lặp với số lần chưa biết trước: Sử dụng câu lệnh while... do (lặp cho đến khi điều kiện sai).
• Nguyên tắc hoạt động: Trong vòng lặp while, cần đảm bảo điều kiện sẽ trở thành false sau một số lần lặp để tránh lặp vô hạn.

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Bài toán tìm số lớn nhất trong 3 số (Cấu trúc rẽ nhánh)

Yêu cầu: Nhập vào ba số nguyên a, b, c. In ra màn hình số lớn nhất.

Hướng dẫn giải:

1. Khởi tạo biến max bằng a.
2. So sánh nếu b lớn hơn max thì gán max = b.
3. So sánh nếu c lớn hơn max thì gán max = c.
4. In kết quả ra màn hình.

Đoạn mã minh họa (Pascal):

Program TimSoLonNhat;
Var a, b, c, max: integer;
Begin
Write('Nhap a, b, c: ');
Readln(a, b, c);
max := a;
If b > max then max := b;
If c > max then max := c;
Writeln('So lon nhat la: ', max);
Readln;
End.

Ví dụ 2: Tính tổng các số từ 1 đến n (Cấu trúc lặp với số lần biết trước)

Yêu cầu: Nhập số nguyên dương n. Tính tổng S = 1 + 2 + 3 + ... + n.

Hướng dẫn giải:

1. Khởi tạo biến tong = 0.
2. Sử dụng vòng lặp for với biến chạy i từ 1 đến n.
3. Trong mỗi lần lặp, cộng thêm i vào biến tong.
4. In kết quả ra màn hình.

Đoạn mã minh họa (Pascal):

Program TinhTong;
Var n, i, tong: integer;
Begin
Write('Nhap n: ');
Readln(n);
tong := 0;
For i := 1 to n do
tong := tong + i;
Writeln('Tong tu 1 den ', n, ' la: ', tong);
Readln;
End.

Ví dụ 3: In ra các số nguyên dương lẻ nhỏ hơn 100 (Cấu trúc lặp với số lần chưa biết trước)

Yêu cầu: In ra màn hình các số lẻ nhỏ hơn 100.

Hướng dẫn giải:

1. Khởi tạo biến so = 1 (số lẻ đầu tiên).
2. Sử dụng vòng lặp while với điều kiện so < 100.
3. Trong mỗi lần lặp, in giá trị của so ra màn hình, sau đó tăng so lên 2 (để được số lẻ tiếp theo).
4. Vòng lặp kết thúc khi so >= 100.

Đoạn mã minh họa (Pascal):

Program SoLe;
Var so: integer;
Begin
so := 1;
While so < 100 do
Begin
Write(so, ' ');
so := so + 2;
End;
Readln;
End.

Ghi nhớ

• Khi gặp bài toán, hãy xác định rõ: cần rẽ nhánh (kiểm tra điều kiện) hay cần lặp (thực hiện nhiều lần).
• Với vòng lặp for, biết trước số lần lặp dựa vào giá trị đầu và cuối.
• Với vòng lặp while, cần có câu lệnh làm thay đổi điều kiện bên trong vòng lặp để không bị lặp vô tận.
• Luôn kiểm tra kết quả bằng cách chạy thử chương trình với các bộ dữ liệu khác nhau.

Bài tập gợi ý

1. Nhập vào một số nguyên dương n. Hãy kiểm tra xem n có phải là số chẵn hay không. In ra thông báo tương ứng (Gợi ý: dùng cấu trúc if... then... else).
2. Viết chương trình tính tổng các số chẵn từ 2 đến n (với n nhập từ bàn phím). (Gợi ý: dùng vòng lặp for, kiểm tra i mod 2 = 0 để cộng).
3. Viết chương trình nhập vào một số nguyên dương n. Hãy in ra màn hình các ước số của n. (Gợi ý: dùng vòng lặp for i từ 1 đến n, nếu n mod i = 0 thì i là ước số).
4. Viết chương trình yêu cầu người dùng nhập vào một số nguyên dương. Nếu nhập sai (số âm hoặc số 0) thì yêu cầu nhập lại cho đến khi đúng. (Gợi ý: dùng vòng lặp while với điều kiện số nhập vào <= 0).
5. Viết chương trình tìm ước chung lớn nhất (UCLN) của hai số nguyên a và b nhập từ bàn phím. (Gợi ý: dùng thuật toán Euclid với vòng lặp while).