Bài tập: Số thập phân

Thực hành: Số thập phân

Giới thiệu

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường gặp những con số không phải là số nguyên. Ví dụ: chiều cao của bạn là 1,52 mét, hay giá tiền một quyển vở là 8,500 đồng. Những con số này được gọi là số thập phân. Bài học hôm nay sẽ giúp các em ôn tập và thực hành các phép tính với số thập phân thông qua các bài tập có hướng dẫn giải chi tiết.

Lý thuyết cần nhớ

Số thập phân là số được viết dưới dạng: phần nguyên + dấu phẩy (,) + phần thập phân.

• Ví dụ: 3,14 có phần nguyên là 3, phần thập phân là 14.
• Mỗi chữ số trong phần thập phân có giá trị tương ứng: hàng phần mười (0,1), hàng phần trăm (0,01), hàng phần nghìn (0,001)...

Các phép tính cơ bản với số thập phân:

1. Cộng, trừ: Đặt tính sao cho dấu phẩy thẳng cột, sau đó cộng/trừ như số tự nhiên, nhớ đặt dấu phẩy ở kết quả.
2. Nhân: Nhân như số tự nhiên, đếm tổng số chữ số ở phần thập phân của cả hai thừa số, dùng dấu phẩy tách ở tích ra bấy nhiêu chữ số từ phải sang trái.
3. Chia: Chia số thập phân cho số tự nhiên (chia bình thường, đặt dấu phẩy khi lấy chữ số đầu tiên của phần thập phân). Chia số thập phân cho số thập phân (chuyển dấu phẩy của số chia và số bị chia sang phải cho đến khi số chia là số tự nhiên).

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Tính giá trị biểu thức

Đề bài: Tính: 12,5 + 3,75 – 4,2

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Thực hiện phép cộng trước: 12,5 + 3,75 = 16,25.
• Bước 2: Lấy kết quả trừ đi 4,2: 16,25 – 4,2 = 12,05.
• Bước 3: Kết luận: 12,5 + 3,75 – 4,2 = 12,05.

Ví dụ 2: Nhân số thập phân

Đề bài: Một tấm vải dài 6,25 mét. May một bộ quần áo hết 2,5 mét vải. Hỏi may 3 bộ quần áo như thế hết bao nhiêu mét vải?

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Xác định phép tính: Cần tính 2,5 × 3.
• Bước 2: Nhân như số tự nhiên: 25 × 3 = 75.
• Bước 3: Đếm phần thập phân: 2,5 có 1 chữ số ở phần thập phân, kết quả 7,5 có 1 chữ số ở phần thập phân.
• Bước 4: Đáp số: May 3 bộ quần áo hết 7,5 mét vải.

Ví dụ 3: Chia số thập phân

Đề bài: Chia 17,55 cho 3,9.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Chuyển dấu phẩy của số chia (3,9) sang phải 1 chữ số được 39.
• Bước 2: Chuyển dấu phẩy của số bị chia (17,55) sang phải 1 chữ số được 175,5.
• Bước 3: Thực hiện phép chia: 175,5 : 39 = 4,5.
• Bước 4: Kết luận: 17,55 : 3,9 = 4,5.

Ghi nhớ

• Khi cộng/trừ số thập phân: dấu phẩy thẳng cột.
• Khi nhân hai số thập phân: đếm tổng số chữ số ở phần thập phân của hai thừa số.
• Khi chia số thập phân cho số thập phân: làm cho số chia trở thành số tự nhiên bằng cách chuyển dấu phẩy.
• Luôn kiểm tra lại kết quả bằng cách ước lượng hoặc làm phép tính ngược.

Bài tập gợi ý (có hướng dẫn)

Bài tập 1: Tính: a) 7,8 + 9,36 ; b) 15,2 – 6,47

Hướng dẫn: Đặt tính thẳng cột dấu phẩy. Nếu thiếu chữ số, có thể thêm số 0 vào bên phải phần thập phân.

Đáp số: a) 17,16 ; b) 8,73

Bài tập 2: Một cửa hàng buổi sáng bán được 45,5kg gạo, buổi chiều bán được nhiều hơn buổi sáng 7,8kg. Hỏi cả ngày cửa hàng bán được bao nhiêu ki-lô-gam gạo?

Hướng dẫn: Tìm số gạo bán buổi chiều (lấy số buổi sáng cộng thêm 7,8). Sau đó cộng số gạo hai buổi.

Đáp số: 98,8 kg

Bài tập 3: Tính nhẩm: a) 3,45 × 10 ; b) 6,78 × 100 ; c) 4,2 × 0,1

Hướng dẫn: Nhân với 10, 100,... thì dịch dấu phẩy sang phải tương ứng 1, 2,... chữ số. Nhân với 0,1 ; 0,01 thì dịch dấu phẩy sang trái.

Đáp số: a) 34,5 ; b) 678 ; c) 0,42

Bài tập 4: Một thanh sắt dài 0,8m cân nặng 16kg. Hỏi một thanh sắt cùng loại dài 1,2m cân nặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Hướng dẫn: Tìm cân nặng của 1 mét sắt (lấy 16 chia cho 0,8). Sau đó nhân với 1,2.

Đáp số: 24 kg