Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Chào các em, chúng ta đã cùng nhau trải qua một năm học âm nhạc thật thú vị và bổ ích. Từ những giai điệu đầu tiên của sách giáo khoa lớp 9 đến những nốt nhạc cuối cùng, các em đã được khám phá và thực hành rất nhiều kiến thức, từ nhạc lí cơ bản đến kĩ năng hát, đọc nhạc và cảm thụ. Bài học hôm nay, “Luyện tập ôn tập cuối năm”, sẽ là cơ hội để chúng ta cùng nhìn lại toàn bộ kiến thức trọng tâm, giúp các em tự tin và vững vàng hơn khi bước vào kì kiểm tra.

Lý thuyết cần ghi nhớ trong chương trình lớp 9

Trước khi thực hành bài tập cụ thể, các em hãy cùng điểm qua những nội dung chính trong chương trình Âm nhạc lớp 9 (sách Chân Trời Sáng Tạo) mà chúng ta cần nắm thật chắc:

• Hát: Trình bày các bài hát đã học với sắc thái tình cảm phù hợp; biết hát bè, hát đuổi đơn giản (ví dụ: trích đoạn trong bài “Những ước mơ”, “Hành trình mùa xuân”).
• Đọc nhạc: Đọc đúng cao độ, trường độ của các bài tập đọc nhạc (ví dụ: các bài TĐN số 1, 2, 3, 4 – thường có dấu hóa bất thường và nhịp lấy đà).
• Nhạc lí: Nắm vững các khái niệm như quãng (quãng thuận, quãng nghịch), hợp âm (hợp âm ba, hợp âm bảy), dịch giọng (dời cao độ nhưng giữ nguyên cấu trúc giai điệu) và gam ba thể.
• Thường thức âm nhạc: Ghi nhớ sơ lược về cuộc đời, sự nghiệp của các nhạc sĩ nổi tiếng (như Văn Cao, Phan Huỳnh Điểu, Lưu Hữu Phước) và biết một số làn điệu dân ca tiêu biểu của dân tộc.

Ví dụ minh họa và hướng dẫn giải bài tập

Dưới đây là ba bài tập điển hình giúp các em ôn luyện. Các em hãy đọc kĩ đề và thực hành theo hướng dẫn từng bước.

Bài tập 1: Nhận biết quãng và hợp âm

1. Đề bài: Cho nốt nhạc gốc là Đô (C). Hãy viết tên và xác định tính chất của quãng (thuận hay nghịch) giữa Đô và nốt Mi (E); giữa Đô và nốt Rê thăng (D#).
2. Hướng dẫn giải:
   • Bước 1: Xác định số lượng cung giữa hai nốt. Đô (C) – Mi (E) cách nhau 2 cung (gồm C-D: 1 cung; D-E: 1 cung). Đây là quãng 3 trưởng. Vì có âm hưởng êm tai, thuộc nhóm quãng thuận.
   • Bước 2: Đô (C) – Rê thăng (D#). Khoảng cách là 1,5 cung (C-D: 1 cung, D-D#: nửa cung). Đây là quãng 2 thứ. Đây là quãng nghịch (nghe chói, không êm tai).
   • Kết luận: Đô – Mi (quãng 3 trưởng, thuận). Đô – Rê thăng (quãng 2 thứ, nghịch).

Bài tập 2: Dịch giọng một đoạn giai điệu ngắn

1. Đề bài: Dựa vào đoạn nhạc mẫu bắt đầu bằng nốt Đô4 (C4): Đô – Rê – Mi – Pha – Sol. Em hãy dịch giọng lên một quãng 2 trưởng (tức lên 1 cung).
2. Hướng dẫn giải:
   • Bước 1: Xác định nốt mới cho nốt xuất phát. Nốt Đô (C) dịch lên 1 cung là nốt Rê (D).
   • Bước 2: Lần lượt dịch từng nốt theo cùng nguyên tắc: Rê (D) lên 1 cung thành Mi (E); Mi (E) thành Fa thăng (F#); Pha (F) lên Sol (G); Sol (G) lên La (A).
   • Bước 3: Ghi lại kết quả: Rê – Mi – Fa thăng – Sol – La.
   • Lưu ý: Đây là bài tập giúp kiểm tra khả năng giữ nguyên cấu trúc quãng khi thay đổi cao độ.

Bài tập 3: Thực hành hát – hòa giọng và thể hiện sắc thái

1. Đề bài: Trình bày trích đoạn 4 nhịp đầu bài hát “Hành trình mùa xuân” với yêu cầu: hát to, tròn tiếng, thể hiện sắc thái rộn ràng, tươi vui. Sau đó, hát đuổi (canon) với nhóm bạn.
2. Hướng dẫn giải:
   • Bước 1: Ôn lại giai điệu chính của bài, tập trung vào chỗ luyến láy và ngắt nghỉ.
   • Bước 2: Hát với nhịp độ vừa phải, giữ nhịp 2/4 ổn định. Sử dụng hơi thở sâu để câu hát liền mạch.
   • Bước 3: Luyện hát đuổi. Ví dụ: nhóm 1 hát trước 2 nhịp, nhóm 2 bắt đầu sau 1 nhịp. Chú ý lắng nghe nhau để không bị lệch phách.
   • Kết luận: Đây là kĩ năng tổng hợp, đòi hỏi sự tự tin và khả năng làm việc nhóm.

Ghi nhớ

Trong quá trình ôn tập cuối năm, các em cần ghi nhớ:

• Ôn tập thường xuyên mỗi ngày một ít, không nên học dồn.
• Kết hợp lí thuyết với thực hành: Sau khi xem lại khái niệm, hãy áp dụng ngay vào bài tập đọc nhạc hoặc hát để nhớ lâu hơn.
• Chú ý đến cảm thụ: Mỗi bài hát, mỗi bản nhạc đều chứa đựng những sắc thái tình cảm riêng, các em hãy mạnh dạn thể hiện qua giọng hát và cử chỉ của mình.

Bài tập gợi ý để tự luyện tập

Các em hãy thử sức với các bài tập dưới đây tại nhà:

1. Nhạc lí: Từ nốt Son (G), hãy xây dựng hợp âm ba trưởng và hợp âm ba thứ. Cho biết hợp âm nào có tính chất vui tươi, sáng sủa?
2. Đọc nhạc: Đọc một bài TĐN bất kì trong chương trình, sau đó tự đặt lời ca mới (khoảng 4 câu) phù hợp với tiết tấu của bài.
3. Thường thức âm nhạc: Kể tên ít nhất 2 tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Văn Cao và cho biết nội dung chính của mỗi tác phẩm.
4. Hát: Tập thể hiện bài hát “Những ước mơ” với hai sắc thái đối lập: lúc đầu nhẹ nhàng, sâu lắng; về sau mạnh mẽ, tự hào.

Chúc các em ôn tập thật tốt và đạt kết quả cao trong kì thi cuối năm! Hãy yêu âm nhạc, bởi âm nhạc luôn mang đến cho chúng ta những cảm xúc đẹp đẽ và sự thư giãn tuyệt vời.