Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Bài tập: Luyện tập: Ôn tập cuối năm

Giới thiệu

Chào các em, bài học hôm nay là bài Luyện tập: Ôn tập cuối năm thuộc Chương 4 của môn Công nghệ lớp 9. Đây là phần quan trọng giúp chúng ta củng cố lại toàn bộ kiến thức đã học từ đầu năm, đặc biệt về kĩ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả. Chúng ta sẽ cùng nhau thực hành giải các bài tập điển hình, có hướng dẫn chi tiết để các em nắm vững kiến thức và tự tin bước vào bài kiểm tra cuối kì.

Lý thuyết cần nhớ

Trước khi làm bài tập, các em cần ôn lại một số nội dung chính sau:

• Các loại cây ăn quả phổ biến (cây có múi, cây nhãn, cây xoài, cây chuối, cây thanh long, v.v.) và giá trị dinh dưỡng, kinh tế của chúng.
• Yêu cầu về điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, đất trồng) của từng loại cây.
• Kĩ thuật canh tác gồm:
  • Chọn giống, nhân giống (chiết cành, ghép cành, gieo hạt).
  • Trồng cây (thời vụ, mật độ, kích thước hố trồng).
  • Chăm sóc (tưới nước, bón phân, làm cỏ, cắt tỉa tạo tán, điều chỉnh sinh trưởng).
  • Phòng trừ sâu bệnh hại (biện pháp canh tác, sinh học, hóa học).
  • Thu hoạch và bảo quản (thời điểm thu hoạch, cách thu hái, bảo quản lạnh, bảo quản bằng màng bọc).

Ví dụ minh họa có hướng dẫn giải

Ví dụ 1: Bài tập về chọn giống và nhân giống cây ăn quả

Đề bài: Nhà bạn An có một cây nhãn lâu năm cho quả rất ngon, to và ngọt. Bạn An muốn trồng thêm nhiều cây nhãn giống như thế. Theo em, bạn An nên sử dụng phương pháp nhân giống nào là phù hợp? Vì sao?

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Xác định mục đích: Tạo ra các cây con giữ nguyên đặc tính tốt (quả ngon, to, ngọt) của cây mẹ.
• Bước 2: Lựa chọn phương pháp:
  1. Phương pháp chiết cành: Là phương pháp tạo rễ ngay trên cành của cây mẹ sau đó tách ra trồng. Cây con giữ nguyên được phẩm chất của cây mẹ, nhanh cho quả.
  2. Phương pháp ghép cành/ghép mắt: Là phương pháp lấy mắt ghép hoặc cành ghép từ cây mẹ đem ghép lên gốc ghép (thường là cây nhãn khác). Cây con cũng giữ nguyên phẩm chất cây mẹ, sinh trưởng khỏe.
• Bước 3: Phân tích và kết luận:

  Cả hai phương pháp chiết cành và ghép cành đều phù hợp. Tuy nhiên, đối với một cây nhãn lâu năm, bạn An có thể chọn chiết cành vì thao tác đơn giản hơn, dễ làm tại vườn nhà và tỉ lệ sống cao nếu đúng kĩ thuật. Hoặc cũng có thể ghép mắt nếu có gốc ghép khỏe mạnh.

  Đáp án gợi ý: Phương pháp chiết cành (hoặc ghép cành/ghép mắt). Vì những phương pháp này tạo ra cây con giữ nguyên được đặc tính tốt của cây mẹ (quả to, ngọt), đồng thời cây nhanh cho thu hoạch hơn so với gieo hạt.

Ví dụ 2: Bài tập về phòng trừ sâu bệnh hại

Đề bài: Vườn xoài nhà bạn Bình xuất hiện một số lá bị rệp muội chích hút nhựa, lá quăn queo và có nấm bồ hóng đen bám trên lá. Theo em, nên ưu tiên sử dụng biện pháp phòng trừ nào trước? Giải thích.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Nhận biết dấu hiệu: Rệp muội gây hại, nấm bồ hóng ký sinh trên dịch của rệp.
• Bước 2: Nguyên tắc phòng trừ: Phòng là chính, ưu tiên biện pháp sinh học và thủ công trước khi dùng hóa chất.
• Bước 3: Lựa chọn biện pháp:
  1. Biện pháp sinh học: Thả hoặc bảo vệ các loài thiên địch của rệp muội như bọ rùa, ong ký sinh.
  2. Biện pháp thủ công: Dùng vòi nước mạnh phun trực tiếp vào chỗ có rệp để rửa trôi rệp và nấm bồ hóng; cắt bỏ lá bị hại nặng.
  3. Biện pháp canh tác: Tỉa cành tạo tán thông thoáng, tránh trồng quá dầy.
• Bước 4: Kết luận:

  Nên ưu tiên biện pháp phun nước mạnh (thủ công) và biện pháp sinh học trước. Nếu mật độ rệp quá cao, mới xem xét sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học hoặc thuốc hóa học có tính chọn lọc, an toàn.

  Đáp án gợi ý: Ưu tiên biện pháp thủ công (phun nước mạnh rửa trôi rệp) và sinh học (bảo vệ bọ rùa). Vì đây là biện pháp an toàn, thân thiện với môi trường, không gây hại cho sức khỏe con người và giúp duy trì cân bằng sinh thái trong vườn.

Ví dụ 3: Bài tập tổng hợp về kĩ thuật canh tác cây có múi (bưởi, cam)

Đề bài: Hãy chỉ ra một lỗi sai thường gặp khi trồng và chăm sóc cây bưởi trong năm đầu tiên và đề xuất cách khắc phục.

Hướng dẫn giải:

• Bước 1: Xác định giai đoạn: Năm đầu tiên sau trồng, cây còn nhỏ, bộ rễ yếu.
• Bước 2: Phân tích lỗi sai thường gặp:
  1. Bón phân hóa học quá sớm và quá gần gốc: Nhiều người nóng lòng muốn cây mau lớn nên bón nhiều phân đạm ngay khi vừa trồng, đặt sát thân cây. Điều này dễ làm cháy rễ non, cây bị héo hoặc chết.
  2. Tưới nước quá nhiều hoặc quá ít: Cây mới trồng cần đủ ẩm nhưng không được ngập úng. Lỗi thường gặp là tưới tràn bề mặt làm đất bí, thiếu oxy cho rễ.
• Bước 3: Đề xuất cách khắc phục:
  • Sau trồng 15-20 ngày, khi cây đã bén rễ mới bón thúc. Bón phân cách xa gốc (cách thân 15-20 cm) và bón lượng nhỏ, hòa loãng. Ưu tiên phân hữu cơ hoai mục.
  • Tưới nước đều đặn, tốt nhất tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Dùng rơm rạ tủ gốc để giữ ẩm và hạn chế cỏ dại.
• Đáp án gợi ý: Lỗi sai thường gặp là bón phân hóa học quá sớm và sát gốc khiến rễ cây non bị cháy. Cách khắc phục: chỉ bón thúc khi cây đã bén rễ, bón cách gốc 15-20 cm, dùng phân hữu cơ vi sinh là tốt nhất. Đồng thời cần tưới nước vừa phải, tránh ngập úng.

Ghi nhớ

• Khi giải bài tập về lựa chọn phương pháp nhân giống, cần dựa vào mục tiêu giữ nguyên đặc tính của cây mẹ (chọn chiết cành hoặc ghép cành).
• Phòng trừ sâu bệnh hại phải ưu tiên phòng là chính, dùng biện pháp sinh học và thủ công trước khi dùng hóa chất.
• Đối với chăm sóc cây non, cần đặc biệt chú ý đến lượng nước tưới và cách bón phân (bón xa gốc, bón lượng nhỏ, dùng phân hữu cơ) để tránh sốc cho cây.

Bài tập gợi ý

Các em hãy tự luyện tập thêm các bài tập sau đây:

1. Trong quy trình trồng cây thanh long, vì sao phải làm giàn cho cây? (Gợi ý: Đặc điểm thân cây, nhu cầu ánh sáng).
2. Kể tên ba loại sâu bệnh hại chính trên cây nhãn và đề xuất biện pháp phòng trừ an toàn cho từng loại.
3. Em hãy so sánh ưu, nhược điểm của phương pháp chiết cành và phương pháp gieo hạt trong nhân giống cây ăn quả.
4. Tại sao khi trồng cây ăn quả cần phải tạo tán, tỉa cành? Hãy lấy ví dụ cụ thể với cây bưởi hoặc cây xoài.
5. Mô tả quy trình bảo quản quả chuối sau thu hoạch để giữ được độ tươi lâu và chất lượng tốt.