Bài tập: Luyện tập: Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

Bài tập: Luyện tập: Sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

1. Giới thiệu

Các em học sinh thân mến, sau khi đã tìm hiểu về sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật qua các bài học trước, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và củng cố kiến thức thông qua các bài tập thực hành. Bài luyện tập này giúp các em phân biệt rõ hai quá trình sinh trưởng và phát triển, nhận biết các yếu tố ảnh hưởng và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Các em hãy chuẩn bị bút, vở và cùng làm bài nhé!

2. Lý thuyết cần nhớ

Trước khi bắt tay vào giải bài tập, các em hãy cùng điểm lại một số nội dung quan trọng sau:

• Sinh trưởng: Là quá trình tăng lên về kích thước và khối lượng của cơ thể do tăng số lượng và kích thước tế bào.
• Phát triển: Là quá trình biến đổi bao gồm sinh trưởng, phân hóa tế bào và phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan, cơ thể hoàn chỉnh.
• Mối quan hệ: Sinh trưởng và phát triển có mối quan hệ mật thiết, xen kẽ nhau. Sinh trưởng tạo tiền đề cho phát triển, và phát triển lại thúc đẩy sinh trưởng.
• Các yếu tố ảnh hưởng: Bao gồm yếu tố bên trong (di truyền, hormone) và yếu tố bên ngoài (nhiệt độ, ánh sáng, dinh dưỡng, nước...).

3. Bài tập minh họa có hướng dẫn giải

Bài tập 1: Nhận biết sinh trưởng và phát triển

Đề bài: Em hãy cho biết các hiện tượng sau đây thuộc về sinh trưởng hay phát triển? Giải thích ngắn gọn.

1. Hạt đậu nảy mầm thành cây con.
2. Chú chó con tăng dần cân nặng từ 2kg lên 10kg.
3. Cây bàng rụng lá vào mùa đông và ra lá non vào mùa xuân.
4. Bé gái ở tuổi dậy thì xuất hiện kinh nguyệt.

Hướng dẫn giải:

• Hiện tượng (1): Đây là phát triển. Vì hạt nảy mầm không chỉ tăng kích thước (sinh trưởng) mà còn có sự biến đổi về hình thái, xuất hiện rễ, thân, lá mới (phân hóa tế bào).
• Hiện tượng (2): Đây là sinh trưởng. Vì chỉ có sự tăng lên về khối lượng cơ thể, chưa có biến đổi về chất lượng hay hình thái.
• Hiện tượng (3): Đây là phát triển. Vì có sự thay đổi trạng thái sinh lý (rụng lá, ra lá) theo chu kỳ mùa, thể hiện sự phát triển của cây qua các giai đoạn.
• Hiện tượng (4): Đây là phát triển. Vì đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong phát triển cơ thể, có sự thay đổi về chức năng sinh sản, không chỉ đơn thuần là tăng kích thước.

Bài tập 2: Vai trò của các yếu tố ảnh hưởng

Đề bài: Tại sao những cây trồng trong bóng râm thường có thân yếu, lá mỏng và xanh nhạt hơn những cây trồng ngoài nắng?

Hướng dẫn giải:

• Nguyên nhân chính là do ánh sáng – một yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của thực vật.
• Ánh sáng cần cho quá trình quang hợp. Khi thiếu ánh sáng, cây quang hợp kém, không đủ năng lượng và chất hữu cơ để tổng hợp nên các tế bào mới.
• Điều này dẫn đến thân cây yếu ớt, vươn dài để tìm ánh sáng (hiện tượng vượt sáng). Lá mỏng hơn vì ít lớp tế bào thịt lá được hình thành, và màu xanh nhạt hơn vì hàm lượng diệp lục thấp hơn so với cây trồng ngoài nắng.

Bài tập 3: Ứng dụng vào thực tiễn

Đề bài: Trong chăn nuôi gà thịt, người nông dân thường thắp đèn điện vào ban đêm hoặc mùa đông. Hãy giải thích cơ sở khoa học của biện pháp này.

Hướng dẫn giải:

• Biện pháp này dựa trên ảnh hưởng của nhiệt độ và ánh sáng đến sự sinh trưởng của động vật.
• Gà là loài gia cầm, nhiệt độ môi trường thấp (như mùa đông) khiến gà tốn nhiều năng lượng để duy trì thân nhiệt, làm chậm quá trình sinh trưởng, tích lũy thịt.
• Việc thắp đèn vừa giúp sưởi ấm chuồng trại, vừa kéo dài thời gian chiếu sáng. Gà sẽ có thêm thời gian để kiếm ăn và hoạt động, nhờ đó ăn được nhiều thức ăn hơn, tăng quá trình chuyển hóa, giúp gà lớn nhanh, tăng trọng nhanh, rút ngắn thời gian xuất chuồng.

4. Ghi nhớ

• Sinh trưởng là sự tăng kích thước, khối lượng; phát triển là sự biến đổi về chất (phân hóa tế bào, hình thành cơ quan).
• Mọi hoạt động sống của sinh vật đều liên quan đến sự sinh trưởng và phát triển.
• Con người có thể tác động vào các yếu tố môi trường như dinh dưỡng, nhiệt độ, ánh sáng để thúc đẩy hoặc kìm hãm sinh trưởng và phát triển của sinh vật phục vụ nhu cầu của mình.

5. Bài tập gợi ý tự luyện

Các em hãy thử sức với những bài tập sau đây nhé!

1. Em hãy phân tích một ví dụ về mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển ở người. (Gợi ý: xương dài ra nhờ sụn tăng trưởng, đồng thời cơ thể trưởng thành về giới tính).
2. Vì sao ở vùng đồi trọc, người ta thường trồng nhiều cây keo, cây bạch đàn? Yếu tố nào của môi trường đã ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của chúng?
3. Khi nuôi cá trong bể, nếu em cho cá ăn quá nhiều và không thay nước thường xuyên, điều gì có thể xảy ra với đàn cá? Hãy giải thích dựa trên các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng.

Chúc các em học tốt và luôn yêu thích môn Khoa học tự nhiên!